Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), yedi portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun tasfiye edilmesine ve sürecin Ziraat Bankası ile İş Bankası tarafından yürütülmesine karar verdi.Tera Portföy tarafından kurulan altı fonun tasfiyesini İş Bankası üstlenecek. A1 Capital, Atlas, Bulls, Hedef, Pardus ve Pusula portföy yönetim şirketlerine ait toplam 125 fonun tasfiye sürecini ise Ziraat Bankası yürütecek.Reuters’a göre tasfiye kapsamındaki fonlarda yönetilen varlıkların toplam değeri yaklaşık 890 milyar liraya, diğer bir ifadeyle 18,3 milyar dolara ulaşıyor.Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in verdiği bilgiye göre Türkiye’de toplam 2 bin 38 yatırım fonu bulunuyor. Buna göre tasfiye kapsamındaki 131 fon, toplam fon sayısının yaklaşık yüzde 6,4’ünü oluşturuyor.Bu fonların büyüklüğünün ise toplam fon hacminin yaklaşık yüzde 10’una karşılık geldiğini söyleyen Bakan Şimşek, "Tasfiye süreci borsayı baskı altına almayacak," dedi.Tasfiye kararı ne anlama geliyor?Karar, yatırımcının fondaki parasının silindiği anlamına gelmiyor.
En sade ifadeyle fonların normal faaliyeti sona erdirilecek, portföylerindeki hisse senedi, tahvil, mevduat ve diğer finansal varlıklar nakde çevrilecek.Fonların borçları ve tasfiye sırasında oluşan giderleri ödendikten sonra kalan para, yatırımcılara sahip oldukları katılma payı oranında dağıtılacak.Tasfiye edilenler portföy yönetim şirketlerinin kendileri değil, SPK’nın listesinde yer alan 131 yatırım fonu. Ziraat ve İş Bankası da bu şirketleri devralmayacak; yalnızca fonların tasfiye işlemlerini yürütecek.Fonlardaki para şirketlerin kasasında değilYatırım fonu, çok sayıda yatırımcıdan toplanan parayla oluşturulan ortak bir yatırım havuzu gibi çalışıyor. Yatırımcı doğrudan havuzdaki hisse senetlerinin veya tahvillerin sahibi olmak yerine, bu havuzdaki payını gösteren katılma payına sahip oluyor.SPK düzenlemeleri uyarınca fonun malvarlığı, fonu kuran ve yöneten şirketin kendi malvarlığından ayrı tutuluyor.
Fon varlıkları şirketin borçları için haczedilemiyor, teminat gösterilemiyor veya şirketin iflas masasına dahil edilemiyor.Dolayısıyla portföy yönetim şirketiyle ilgili alınan bir karar, fonun elindeki varlıkların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Ancak bu hukuki ayrım, yatırımcının ana parasının veya belirli bir getirinin garanti edildiği anlamına da gelmiyor.İlk olarak kimin ne kadar payı olduğu belirlenecekTasfiye sürecinin ilk aşamasında her yatırımcının hangi fonda kaç adet katılma payına sahip olduğu kesinleştirilecek.Kararın yürürlüğe girmesini izleyen iki iş günü içinde, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ile görevlendirilen bankalar kayıtları karşılaştıracak. Fonların tedavüldeki toplam pay sayısı, yatırımcıların bireysel hesaplarındaki payları, gerçekleşmemiş emirler ve varsa haciz, rehin veya tedbir kayıtları kontrol edilecek.Bu işlem, dağıtılacak paranın doğru kişiye ve doğru pay oranında aktarılması için yapılacak bir sayım ve hesap doğrulaması niteliği taşıyor.Fonların borç ve alacakları hesaplanacakİkinci aşamada fonların yalnızca sahip olduğu varlıklar değil, borç ve alacakları da belirlenecek.Repo, mevduat, kredi, türev araç ve diğer işlemlerden doğan borç ve alacaklar; önceki saklama kuruluşları, görevlendirilen bankalar ve Takasbank arasında karşılaştırılacak.
Fonlardan karşılanması gereken yönetim, saklama ve işlem giderleri de hesaplanacak.Bu işlemlerin en geç 10 iş günü içinde tamamlanması öngörülüyor. Saklamaya konu finansal varlıklar ise Takasbank’ta, görevlendirilen bankalar nezdindeki hesaplar altında tutulacak.Varlıklar neden bir defada satılmayacak?Fon portföylerindeki varlıkların tamamının aynı anda satılması, özellikle işlem hacmi düşük hisse senetlerinde fiyatları aşağı çekebilir. Bu nedenle SPK, bankalara satışların zamanlamasını belirleme yetkisi verdi.Bankalar, yatırımcıların menfaatlerini, piyasadaki işlem hacmini ve varlıkların kolayca alıcı bulup bulamayacağını dikkate alarak satış yapacak.
Bu nedenle bütün varlıkların aynı gün nakde çevrilmesi gerekmeyecek.Fonlarda mevduat, ters repo veya belirli bir vadeye bağlı başka işlemler bulunuyorsa bunların vadesinin dolması da beklenebilecek. Elde edilen nakit, ödeme tarihine kadar para piyasası araçlarında değerlendirilebilecek.Yatırımcı ne kadar para alacak?Her yatırımcı, tasfiye sonunda fonda oluşan net paradan sahip olduğu pay oranında ödeme alacak.Örneğin bir yatırımcı fonun tedavüldeki bütün katılma paylarının yüzde 1’ine sahipse, fonun borç ve giderleri düşüldükten sonra kalan net tutarın yüzde 1’i bu yatırımcıya aktarılacak.Ancak ödenecek tutar, kararın alındığı gün ekranda görülen fon değerine sabitlenmiş değil. Portföydeki varlıkların hangi fiyattan satıldığı, vadeli işlemlerden elde edilen getiri ve tasfiye giderleri nihai ödemeyi etkileyecek.Bu nedenle yatırımcının hesabına aktarılacak tutar, son görülen fon değeriyle bire bir aynı olmak zorunda değil.Yatırımcı üç ay beklemek zorunda mı?SPK’nın belirlediği üç aylık süre, yatırımcıların paralarını ancak üçüncü ayın sonunda alabileceği anlamına gelmiyor.Bankalar, fon varlıkları satılıp nakit oluştukça belirleyecekleri dönemlerde yatırımcılara ödeme yapabilecek.
Dolayısıyla ödemeler tek seferde değil, aşamalı olarak gerçekleştirilebilecek.Üç ay, normal koşullarda fonların tasfiyesinin tamamlanması için öngörülen azami süre olacak. SPK gerekli görürse bu süreyi uzatabilecek.Yatırımcı şu anda fonunu satabilir mi?Hayır. Tasfiye kapsamındaki fonlar 17 Eylül’den itibaren Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu’nda (TEFAS) alım ve satım işlemlerine kapatıldı.Yatırımcılar bu fonlar için yeni alım emri veremeyecek veya katılma paylarını normal yöntemle iade edemeyecek.
Aynı kısıtlama bankalar ve aracı kurumlar üzerinden gerçekleştirilen TEFAS dışı işlemler için de geçerli olacak.Tasfiye kararından önce fonunu satmak için emir veren ancak işlemi tamamlanmayan yatırımcıların talepleri ise fonun borcu olarak kaydedilecek. Bu tutarlar, varlıkların satışından elde edilen nakitle öncelikli olarak ödenecek.SPK bülteninde yatırımcıların tasfiye ödemesini alabilmesi için ayrıca bir başvuru işlemi tanımlanmadı. Hak sahipleri MKK kayıtları üzerinden belirlenecek.
Yatırımcıların yine de fonlarının Kamuyu Aydınlatma Platformu’ndaki duyurularını ve hesap hareketlerini takip etmesi gerekecek.Bankalar yatırımcının parasını garanti ediyor mu?Ziraat ve İş Bankası’nın görevi fonlardaki varlıkları teslim almak, hesapları doğrulamak, varlıkları nakde çevirmek ve oluşan parayı yatırımcılara dağıtmak olacak.SPK kararında bankaların fonlarda oluşabilecek değer kaybını kendi kaynaklarından karşılayacağına veya yatırımcılara belirli bir tutar ödeyeceğine ilişkin bir hüküm bulunmuyor.Dolayısıyla bankaların görevlendirilmesi, yatırımcı zararının bankalar tarafından üstlenildiği veya ana paraya güvence verildiği anlamına gelmiyor.Şimşek: Sistemik risk söz konusu değilHazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, NTV yayınında yaptığı açıklamada, piyasada yaşanan sorunların sınırlı sayıdaki fonla ilgili olduğunu savundu."Borsada ve fon piyasasında genele yayılan sistemik bir risk söz konusu değil," diyen Şimşek, tasfiye sürecinin Borsa İstanbul’u sıkıntıya sokacak bir çerçevede yürütülmeyeceğini söyledi.Riskin piyasanın geneline yayılmasını önlemek için tedbirler alındığını belirten Şimşek, "Sorunlu alanı karantinaya aldık, yatırımcıların birikimleri belli bir sürece yayılarak korunacak," dedi.Şimşek’in açıklaması, Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksinin yüzde 6’ya varan düşüş yaşamasının ve Finansal İstikrar Komitesi’nin 17 Eylül’de toplanmasının ardından geldi.Hedef Portföy: Likidite problemimiz yokTasfiye kapsamına 31 fonu alınan Hedef Portföy de dün yaptığı açıklamada SPK kararının şirketin finansal yükümlülükleri, ödeme kapasitesi veya herhangi bir temerrüt durumuyla bağlantılı olmadığını bildirdi.Açıklamada, "Hedef Portföy’ün faaliyetlerinin devamlılığı ve fonların ödeme gücü açısından herhangi bir likidite problemi bulunmamaktadır," denildi.Şirket, güçlü öz kaynak ve finansal yapısıyla faaliyetlerini sürdürdüğünü, SPK ve ilgili kurumlarla iş birliği içinde hareket ettiğini belirtti. Hedef Portföy’ün açıklaması tasfiye kararını değiştirmiyor; şirket de söz konusu fonların SPK tarafından belirlenen yöntem doğrultusunda tasfiye edileceğini bildirdi.
