Bölgede 200 binden fazla radyoaktif atık varili bulunduğu tahmin ediliyor. Avrupa ülkeleri tarafından 20. yüzyılın ikinci yarısında Kuzeydoğu Atlantik’e bırakılan varillerin büyük bölümünde düşük ve orta seviyeli radyoaktif atıkların beton, bitüm veya reçine gibi maddelerle sabitlendiği belirtiliyor.
NODSSUM projesi kapsamında gerçekleştirilen araştırmaya yaklaşık 30 bilim insanı katıldı. Ekip, Fransız araştırma gemisi bölgeye ulaştı. İnsanlı denizaltı Nautile ise 4 bin 700 metreden daha derine toplam 20 dalış gerçekleştirdi.
Deniz tabanına ulaşan araştırmacılar, varilleri ve hemen çevresindeki tortuları doğrudan görüntüledi ve örnekler topladı. İncelemelerde bazı varillerin büyük ölçüde korozyona uğradığı, parçalandığı ve içlerindeki malzemenin çevredeki çamura yayıldığı görüldü. Ölçümlerde Kobalt-60 ve Niyobyum-94 gibi radyoaktif izotopların yanı sıra Sezyum-137 ve Amerikyum-241 de tespit edildi.
Kuzeydoğu Atlantik, geçmişte Avrupa ülkelerinin radyoaktif atıkları uzaklaştırdığı bölgelerden biriydi. İngiltere 140 binden fazla, Belçika yaklaşık 55 bin varil bıraktı. Fransa ise 1967 ve 1969 yıllarında gerçekleştirilen iki operasyonda 46 binden fazla varili denize attı. Toplam sayının 200 bini aştığı hesaplanıyor.
Araştırmacıların dikkatini çeken bir diğer ayrıntı ise varillerin çevresinde oluşan yaşam oldu. Anemonlar, süngerler ve yengeçlerin paslanmış metal yüzeyleri yaşam alanı olarak kullandığı görüldü. Bilim insanları şimdi radyoaktif maddelerin bu canlıların bünyesine geçip geçmediğini ve derin deniz ekosistemini nasıl etkilediğini araştırıyor.
2026’daki çalışmalar, bir yıl önce başlayan araştırmanın ikinci aşamasını oluşturuyor. İlk seferde varillerin bulunduğu alanlar haritalanırken, son dalışlarda doğrudan varillerin çevresine inilerek su, tortu ve canlı örnekleri üzerinde çalışıldı. Elde edilen veriler, onlarca yıldır okyanusun dibinde bulunan radyoaktif atıkların çevresel etkisini ortaya çıkarmak için kullanılacak.
