Avrupa Birliği genelinde bir otomobilin deposunu doldurmanın ortalama maliyeti, Avrupa Komisyonu verilerinin yirmi yılı aşkın süredir tuttuğu kayıtlara göre hiç bu kadar yüksek olmamıştı. Güncel ortalama fiyatlara göre, 50 litrelik bir benzin deposunu doldurmak yaklaşık 103 €, dizel içinse 108 € tutuyor.Perakende akaryakıt fiyatları, Orta Doğu’daki çatışmanın başlamasından bu yana hızla yükselerek enflasyon baskılarını artırdı. Avrupa Merkez Bankası’na (AMB) göre, euro bölgesinde enerji enflasyonu temmuzda yüzde 10,3 iken ağustosta yüzde 14,3’e çıktı.14 Eylül itibarıyla AB’de ağırlıklı ortalama benzin fiyatı litre başına 2,063 €, dizel ise 2,159 €’ya ulaştı.
Her ikisi de 2005’te başlayan Komisyon serisinin en yüksek seviyeleri. Benzinin önceki zirvesi 2022’de kaydedilmişti; dizel fiyatı ise son olarak bu yıl nisan ayında mevcut seviyesine yaklaşmıştı.Fiyatlar AB genelinde büyük farklılıklar gösteriyor. Benzin en ucuz Malta’da litre başına 1,34 €, en pahalı Danimarka’da 2,56 €.
Dizel ise Malta’da litre başına 1,21 € ile başlayıp Finlandiya’da 2,51 €’ya kadar çıkıyor.Veriler, 14 Eylül fiyatlarına dayanan ve 17 Eylül’de yayımlanan Avrupa Komisyonu’nun son Haftalık Petrol Bülteni’nden alınmış durumda. Rakamlar vergileri içeriyor.Akaryakıt fiyatları, İran’la savaşın şubat ayı sonunda patlak verip Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışını bozmasından bu yana aylardır yükseliyor. Uluslararası gösterge Brent petrolünün fiyatı çatışmanın en hararetli döneminde varil başına 126 doların üzerine çıktı; cuma günü ise bir sonraki ay vadeli teslimatlar için varil başına 104 doların üzerinde işlem görüyordu.
Savaş başlamadan önce Brent’in varil fiyatı yaklaşık 72 dolar seviyesindeydi.Avrupa ham petrol tedariki, Suudi Aramco’nun, krallığın Kızıldeniz’e uzanan ana boru hattına yönelik saldırının ardından ekim ayında uzun vadeli sözleşmeler kapsamında hiçbir petrol teslim almayacaklarını en az iki Avrupalı rafineriye bildirmesiyle yeni bir kesinti riskiyle karşı karşıya. Bloomberg’in, karardan haberdar kaynaklara dayandırdığı haberine göre bu uygulama tüm Avrupalı alıcılar için geçerli.Avrupa’da akaryakıtı bu kadar pahalı yapan ne?Ancak uluslararası ham petrol fiyatları, benzin ve dizel fiyatlarını yukarı çeken tek unsur değil. Rafineri maliyetleri ve marjları da belirgin şekilde yükselerek pompa fiyatları üzerinde ek baskı oluşturuyor.Rafineri marjları, ham petrol maliyeti ile benzin ve dizel gibi rafine ürünlerin satış fiyatı arasındaki farkı yansıtıyor.
AMB uzmanları, benzin marjlarının zirveye ulaşmış göründüğünü, dizel marjlarının ise en yüksek seviyesine ancak ekimde ulaşmasının beklendiğini Euronews Business’a söyledi.Uzmanlar, “İleriye dönük olarak, 16 Eylül tarihli LSEG rafine dizel vadeli işlemlerine bakıldığında, dizelde marjın ekim ayında zirve yapması bekleniyor. 16 Eylül tarihli LSEG rafine benzin vadeli işlemleri ise benzin marjlarının ağustosta en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu.2026’nın başından bu yana AB’de ağırlıklı ortalama benzin fiyatı yaklaşık yüzde 29 artarken, dizel fiyatı neredeyse yüzde 40 sıçradı.Yükselen ham petrol fiyatları, hem euro bölgesinde hem de daha geniş AB’de enerji enflasyonunu körükledi. Temmuzda yayımlanan bir AMB blog yazısına göre, ham petrol fiyatlarındaki artışlar genellikle bir ila iki ay içinde vergisiz pompa fiyatlarına tam olarak yansıyor.
Hükümetler, akaryakıt vergilerini düşürmek gibi tedbirlerle bu etkinin bir kısmını geçici olarak hafifletebiliyor.Söz konusu blog yazısının temmuzdaki hesaplamalarına göre, ham petrol euro bölgesindeki pompa fiyatının dörtte birinden daha azını oluşturuyordu. Geri kalan kısımda rafineri ve dağıtım maliyetleri ile marjlar, özel tüketim vergileri ve katma değer vergisi yer alıyor; bu da ülkeler arasındaki büyük fiyat farklarını açıklamaya yardımcı oluyor.Blogdaki hesaplamalar, temmuz ayında euro bölgesinde dizel fiyatının yaklaşık yüzde 44’ünün, benzin fiyatının ise yüzde 52’sinin özel tüketim vergileri ile KDV’den oluştuğunu gösteriyordu.AMB uzmanları, Euronews Business’a rafineri marjlarının artık dizel fiyatlarına büyük ölçüde katkı yaptığını söyledi.Uzmanlar, “Mevcut durumda, eylülün üçüncü haftasında rafineri marjlarının euro bölgesinde perakende dizel fiyatına litre başına 0,41 € (pompa fiyatının yüzde 19’u) ve perakende benzin fiyatına litre başına 0,17 € (yüzde 8) katkıda bulunduğunu hesapladık” dedi.Akaryakıt fiyatları daha da yükselir mi?AMB’nin 10 Eylül’de yayımlanan para politikası açıklamasında şu uyarı yer aldı: “Enerji arzında yeniden yaşanacak kesintiler, enerji fiyatlarının halihazırda öngörülenden daha fazla ve daha uzun süre artmasına neden olabilir.”AMB uzmanları, Orta Doğu’daki çatışmanın sona ermesi ve enerji ile rafineri akışlarının yeniden normale dönmesinin fiyatların düşmesi açısından hayati önemde olduğunu vurguladı.Uzmanlar, “Benzin ve dizel fiyatlarının gerilemesi için belirleyici unsur, Orta Doğu’daki savaşın sona ermesi, Hürmüz Boğazı’ndan geçen akışların normalleşmesi ve petrol stoklarının yeniden oluşturulmasına imkân verecek şekilde küresel rafineri faaliyetinin toparlanması olacaktır” değerlendirmesini yaptı.Böyle bir normalleşme, ham petrol ve perakende akaryakıt fiyatlarını hızla aşağı çekebilir. Ancak Rusya’nın rafineri kapasitesindeki kesintiler, Orta Doğu’daki çatışma sona erse bile marjların yüksek kalmasına yol açabilir.
