Yasa'nın 50. maddesi kapsamındaki yeni şeffaflık kuralları 2 Ağustos'ta yürürlüğe girdi ve artık AB pazarında kullanılan yapay zekâ üretimi içerik oluşturan, yayımlayan veya devreye alan herkesin yerine getirmesi gereken yeni yükümlülükler var; aksi takdirde milyonlarca euroyu bulabilecek para cezalarıyla karşı karşıya kalabilirler.Yapay Zekâ Yasası'na uyum tartışmaları bugüne kadar çoğunlukla yüksek riskli sistemler ve büyük şirketler etrafında dönerken, yeni AB şeffaflık kuralları yaz sonunda tatil dönemi bittiğinde, hem AB içinde hem dışında çok sayıda kişi ve şirketin yapılacaklar listesine girecek.2 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren yeni kurallar; şirketler, medya kuruluşları, sivil toplum örgütleri, tasarımcılar, reklam ajansları ve daha fazlası dahil olmak üzere hem gerçek kişiler hem de tüzel kişilerden oluşan geniş bir kesime uygulanacak.Kurallar yalnızca AB'de yerleşik kişi ve kurumlar için değil, sistemler veya içerik AB pazarında kullanıldığı sürece AB dışındaki aktörler için de geçerli olacak.Ayrıca bu yükümlülükler, hizmetin ücretli olup olmamasından bağımsız olarak uygulanacak.Bireysel kullanım, araştırma ve bilimsel amaçlar, açık kaynak sistemler ile sanatsal, yaratıcı veya mizahi içerikler için bazı istisnalar veya daha hafif kurallar söz konusu olsa da, kılavuzları ciddiye alıp hangi operasyonların, ürünlerin ve içeriklerin işaretlenmesi gerektiğini değerlendirmek, olası yaptırımlardan kaçınmak için en sağlıklı yol.Yeni kurallara uymayan sağlayıcılar ve devreye alanlar (deployers) için 15 milyon euroya kadar veya toplam dünya cirosunun yüzde 3'üne kadar para cezası öngörülüyor. AB kurumları ise 750 bin euroya kadar cezalarla karşılaşabilir.Yapay zekâ sistemleri ve yapay zekâdan etkilenen içerik için 4 ana şeffaflık yükümlülüğüBu yönergeler, Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesini açıklayan bir belge olarak hazırlanmış durumda ve dört ana grup için öngörülen şeffaflık yükümlülüklerini ortaya koyuyor:Madde 50(1), doğrudan gerçek kişilerle etkileşime giren yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükleri belirliyor ve sağlayıcıların, bireylerin bir yapay zekâ sistemiyle etkileşimde olduklarının farkında olmasını sağlayacak şekilde bu sistemleri tasarlayıp geliştirmesini şart koşuyor.Madde 50(2), yapay olarak üretilmiş görsel, video, ses veya metin içeriklerini işleyen yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükleri düzenliyor. Buna göre sağlayıcılar, yapay zekâ çıktılarının makine tarafından okunabilir ve tespit edilebilir bir formatta işaretlenmesini sağlamalı.Madde 50(3), duygu tanıma ve biyometrik tanıma amacıyla kullanılan yapay zekâ sistemleri için yükümlülükler getiriyor.
Bu tür sistemleri devreye alanların, gerçek kişilere bu yapay zekâ sistemine maruz kaldıklarını bildirmesi gerekiyor.Madde 50(4) ise kamu yararını ilgilendiren konularda halkı bilgilendirmek üzere derin sahte (deepfake) veya metin üreten, manipüle eden ya da yayımlayan yapay zekâ sistemlerine dair yükümlülükleri tanımlıyor. Bu durumda, içeriğin yapay zekâ tarafından üretildiği, iyileştirildiği veya başka bir şekilde manipüle edildiği kamuoyuna açıkça duyurulmalı.Sohbet robotları, ajanlar ve botlarBir yapay zekâ sisteminin, Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki yükümlülüklere tabi olması için AB Komisyonu'nun tanımındaki kriterleri karşılaması gerekiyor: Sistem gerçek kişilerle etkileşime girmeli, bu amaçla tasarlanıp geliştirilmiş olmalı ve gerçek kişilerle doğrudan (gerçek zamanlı veya gerçek zamana yakın) etkileşim kurmalı.Bu da, yapay zekâ destekli sesli asistanlar, sohbet robotları, yapay zekâ çağrı hatları, yapay zekâ refakatçileri, yapay zekâ avatarları, robotlar, yapay zekâ botları, kodlama ajanları ve diğer yapay zekâ ajanlarının tamamının Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki yükümlülüklere tabi olduğu ve AB Komisyonu'nun yönergelerine uyması gerektiği anlamına geliyor.Yazarlar, tasarımcılar, sosyal medya fenomenleri ve podcast yayıncılarıYeni temel kural, ses, video, görsel, metin veya derin sahte fark etmeksizin, özellikle de kamu yararını ilgilendiren konularla bağlantılıysa, yapay zekâ ile üretilmiş veya belirgin şekilde iyileştirilmiş tüm içeriklerin işaretlenmesi olmalı.Yalnızca yapay zekânın yardımıyla, temel girdi üzerinde esaslı bir değişiklik yaratmadan yapılan düzenlemeler veya insan ve editoryal incelemeden geçen içerikler için istisnalar ve daha hafif kurallar bulunsa da, neyin “esaslı değişiklik” sayıldığı çizgisi oldukça muğlak.Benzer şekilde, editoryal inceleme ve denetim de yalnızca küçük dilbilgisi veya yazım düzeltmelerine odaklanan yüzeysel bir kontrol değil, içeriğin tamamından sorumlu belirli bir kişinin bulunduğu anlamlı bir editoryal süreç olmalı.Yazarlar, edebiyatçılar ve blog yazarları için: üslubu, yapıyı ve anlamı değiştiren yapay zekâ üretimi metin özetleri, metinler ve yeniden yazım (parafraz) işlemleri işaretlenmeli.Yapay zekâ tarafından üretilen veya önemli ölçüde iyileştirilen metin, kamu yönetimi ve hizmetleri, adalet ve kolluk kuvvetleri, temel haklar, kamu güvenliği, sağlık, çevrenin korunması, tüketici güvenliği, ekonomi ve benzeri “kamu yararını ilgilendiren konulara” ilişkin bilgiler içeriyorsa, bu metinler de işaretlenmeli.İşaretlenmesine gerek olmayanlar: küçük dilbilgisi düzeltmeleri, yazım denetimi ve üslup cilası.Sosyal medya fenomenleri ve yüz düzenleme uygulamalarını sevenler için: mevcut fotoğraflardaki yüzlerin değiştirilmesi veya yüzlerde esaslı değişiklikler yapılması durumunda bu içerik de işaretlenmeli.Kişisel kullanım için yapılan görsel düzenlemeleri şeffaflık yükümlülüklerinin dışında kalsa da, ticari amaç taşıyan herhangi bir içerik AB'nin yeni şeffaflık kurallarının kapsamına girebilir.Grafik ve video tasarımcıları için: mevcut videolarda nesnelerin ve kişilerin çıkarıldığı, değiştirildiği veya eklendiği tüm video ve görsel içerikler işaretlenmeli.Ayrıca bir kişinin vücut şeklini, ten rengini değiştiren; içeriğin anlamını, niyetini ve mesajını tamamen dönüştürecek ölçüde aşırı aydınlatma, karartma, renk ve kontrast ayarları içeren içerikler de işaretlenmeli.Gerçekte yaşanmamış olayların gösterildiği video üretimi, kişilerin, nesnelerin, olayların veya olguların temsilini değiştiren görüntü ve videolar ya da içeriğin herhangi bir biçimde esaslı olarak değiştirilmesi de mutlaka işaretlenmeli.İşaretlenmesine gerek olmayanlar: genel biçimlendirme, düzenleme (netliği artırma, kırpma, küçük renk/ışık ayarları, keskinleştirme, toz ve lekeleri giderme, kırmızı göz düzeltme, arka plan düzeltmeleri, yüzlerin pikselleştirilmesi veya bulanıklaştırılması), video sabitleme, oynatma hızında küçük ayarlamalar ve içeriği aşırı derecede değiştirmeyen diğer genel düzenlemeler.Podcast yayıncıları, ses editörleri ve radyo programcıları için: belirli bir kişinin sesine benzeyen gerçekçi konuşma sentezi işaretlenmeli.Müşteri-ajans ve işveren-çalışan ilişkilerinde sorumluluk kime ait?Bir şirket, bir reklam veya grafik tasarım ajansından tasarım hizmeti satın alıyor ve ajansın yapay zekâyı kullanıp kullanmama biçimine ilişkin karar vermiyor veya bu konuda kontrol uygulamıyorsa, şeffaflık yükümlülükleri müşteriden değil ajansdan bekleniyor.Benzer şekilde, şeffaflık yükümlülükleri, yapay zekâdan etkilenen içerik üreten bireysel çalışanların veya hatta serbest çalışanların değil, işverenin/tüzel kişiliğin sorumluluğu olarak görülüyor:(14) “Bir yapay zekâ sisteminin devreye alanı, sistemin kendi yetki alanı altında kullanıldığı bir tüzel kişi ise (örneğin bir reklam şirketi), bu tüzel kişinin talimatları ve kontrolü altında hareket eden bireysel çalışanlar (örneğin dijital animatörler, web tasarımcıları, içerik üreticileri, gazeteciler) söz konusu sistem için ayrı devreye alanlar olarak değerlendirilmemelidir.Bir tüzel kişi, sistemin işleyişini kendi adına ve kendi sorumluluğu ile kontrolü altında üstlenen üçüncü tarafları (örneğin taşeronlar, serbest çalışanlar) devreye soksa dahi devreye alan statüsünü korur.”Derin sahte (deepfake) kurallarıDerin sahte içerikler, mevcut kişi, nesne, mekân, kuruluş veya olayları andırıyor ve gerçek kişiler tarafından özgün ve doğruymuş gibi algılanma potansiyeli taşıyorsa mutlaka işaretlenmeli.Sanatsal, yaratıcı, mizahi veya kurgusal içerikler için yine istisnalar mevcut; ancak derin sahte içerik profesyonel amaçlarla kullanılıyorsa yine de işaretlenmeli.Gerçek kişiler, siyasetçiler, ünlüler, şirket CEO'ları hakkında hazırlanan derin sahte görüntüler; yapay zekâ ile üretilen ses klonlamaları veya gerçekte olduğundan daha cazip görünen yapay zekâ üretimi ürün reklamları ve ambalaj görselleri gibi içeriklerin tümü işaretlenmek zorunda.İstisnalar: bireysel kullanım, açık kaynak, kolluk kuvvetleri, bilimsel ve araştırma amaçlı faaliyetler.Şeffaflık yükümlülüklerinden muafiyet, yapay zekâyı kişisel ve mesleki olmayan faaliyetler için kullanan gerçek kişiler, bilim insanları ve araştırmacılar, açık kaynak sistemler ve kolluk kuvvetleri için geçerli.Ancak bir kişi kendi adına hareket ediyor ve kişisel faaliyeti mesleki faaliyetiyle örtüşüyor, bu süreçten ekonomik bir kazanç elde ediyorsa, şeffaflık yükümlülüklerinin devreye girme olasılığı yüksek.Açık kaynak bakımından, hem sağlayıcılar hem de devreye alanlar kendi şeffaflık yükümlülüklerine uyduklarından emin olmak zorunda.İşaretleme önerileriSağlayıcılar, yapay zekâ sistemlerini makine tarafından okunabilir bir formatta işaretleyerek makineler arası tespiti mümkün kılmak ve sistemlerinin çıktılarının yapay zekâ tarafından üretilmiş veya manipüle edilmiş olarak tespit edilebilmesini sağlamak zorunda.Devreye alanlar ise kendi adlarına, yapay zekâ ile üretilen veya manipüle edilen içerikleri açık, kolay fark edilebilir bir biçimde işaretlemeli.AB Komisyonu'nun yönergeleri, bazı işaretleme tekniklerinin tek başına kullanıldığında ya gereksiz ya da yetersiz kalabileceğini vurguluyor, örneğin:yalnızca hüküm ve koşullarda, URL'lerde veya belgelerde yer alan uyarılarkullanıcılar tarafından görülmeyen meta veriler veya filigranlar gibi makine tarafından okunabilir işaretlemeler“asistan” gibi genel atıflar içeren belirsiz veya muğlak sinyaller“bu sitedeki hizmetler yapay zekâ kullanmaktadır” ifadesi gibi genelleştirilmiş uyarılar“bu sistem büyük dil modelleri kullanıyor” gibi aşırı teknik açıklamalarBu haber ilk olarak EU Tech Loop (kaynak İngilizce) sitesinde yayımlandı ve içerik ortaklığı anlaşması kapsamında Euronews'te paylaşıldı.
