Avrupa'nın kavurucu yazının ardından, çatı yağmur suyunun aşırı sıcaklarla mücadelede gizli bir silah olabileceği düşünülüyor.Birleşik Krallık'taki The University of Manchester'dan yeni bir araştırma, çatılardan toplanan yağmur suyunu depolayan ve sıcak havalarda binaların üzerine otomatik olarak püskürten bir sistemi modelledi.Bilim dergisi Earth’s Future (kaynak İngilizce)'da yayımlanan çalışma, daha serin çatılardan binalara daha az ısı geçtiğini, bunun da klima talebini düşürerek soğutma için gereken enerji tüketimini azalttığını ortaya koydu.Klima kullanımının azalması, kente salınan ısı atığının da azalması anlamına geliyor. Araştırmacılara göre bu etkiler bir araya geldiğinde, şehir sıcaklıklarının düşmesine, sıcak hava dalgası yaşanan gün sayısının genel olarak azalmasına ve aşırı sıcak hava olaylarının şiddetinin hafiflemesine yardımcı olabilir.Çatılar kentler için ‘stratejik soğutma’ aracı olabilirTokyo kentini örnek vaka olarak ele alan çalışma, fıskiyelerin devreye girdiği zamanın, örneğin çatının belli bir sıcaklığa ulaştığı anın, hem su deposunun büyüklüğünden hem de uygulanan su miktarından daha büyük etki yarattığını gösteriyor.Ayrıca, her zaman büyük olanın daha iyi olmadığını da ortaya koydu. Nitekim çok büyük depolar, enerji kullanımında ve aşırı sıcakta yalnızca “sınırlı ek azalmalar” sağladı; fazladan su kullanımı ise her zaman daha fazla soğutma getirmedi, çünkü suyun bir kısmı buharlaşmak yerine çatı üzerinde kaldı.The University of Manchester'dan başyazar Dr Zhonghua Zheng, “Dünya genelindeki kentler, aşırı sıcaklar nedeniyle giderek büyüyen sorunlarla karşı karşıya,” diyor.“Klima, insanları güvende ve konforlu tutmaya yardımcı olabilir ama aynı zamanda büyük miktarda enerji tüketir ve kentsel ortama ek ısı salar.
Çatılardan yağmur suyu toplayıp bunu stratejik biçimde soğutma için kullanmanın, hem enerji talebini hem de şehir sıcaklıklarını azaltmanın pratik bir yolu olabileceğini çalışmamız gösteriyor.”Dr Zheng, çatı yağmur suyunu toplamanın faydalarının “daha sıcak yıllarda daha da büyük” hale geldiğini belirterek, iklim ısınmaya devam ettikçe bu yaklaşımın giderek daha önemli bir rol oynayabileceğini söylüyor.Çalışma, yerel yönetimlerin ve şehir planlamacılarının, maliyet ve suyun bulunabilirliği gibi pratik unsurları da göz önünde bulundurarak yağmur suyu temelli soğutma sistemlerinin kendi bölgelerinde nasıl işleyeceğini değerlendirmesine yardımcı olabilir.The University of Manchester'da doktora araştırmacısı olan Junjie Yu, “Yağmur suyu deposu, aşırı kentsel yüzey akışını azaltma konusunda da ek bir yan fayda sağlıyor,” diye ekliyor.“Bu yaklaşım, yağmur suyunun hem ısıl stresin hem de hidrolojik aşırılıkların hafifletilmesinde doğal bir kaynak olarak kullanıldığı, ‘doğal zorluklara doğal çözüm’ örneğini oluşturuyor.”Klima neden aşırı sıcaklarla mücadelede en iyi çözüm değil?Uluslararası Enerji Ajansı (IEA (kaynak İngilizce)), ağırlıklı olarak klimalardan, ancak aynı zamanda vantilatörlerden de oluşan mekânsal soğutmanın 2022'de yaklaşık 2.100 teravat-saat (TWh) elektrik tükettiğini tahmin ediyor. Bu, o yıl dünyada kullanılan elektriğin yaklaşık yüzde 7’sine karşılık geliyor.Uzmanlar, aşırı sıcakların “yeni normal” haline gelmesiyle birlikte önümüzdeki 30 yıl içinde klima sayısının üç katına çıkarak şaşırtıcı bir seviyeye, 5,5 milyar cihaza ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.Bu durum, artan talebin zaten zorlanan Avrupa elektrik şebekesi üzerinde ek baskı yaratacağı ve emisyonları kontrolden çıkaracağı yönünde endişeleri tetikliyor.Klimalar teoride temiz enerji kaynakları, örneğin güneş enerjisi ile çalıştırılabilse de hidroflorokarbon ve hidrokloroflorokarbon gibi soğutucu gazların kullanımı konusunda endişeler sürüyor. Bunlar, atmosferde CO2’ye kıyasla binlerce kat daha fazla ısı hapseden güçlü sera gazları.AB ve Birleşik Krallık, florlu gazları aşamalı olarak terk ederek propan gibi hidrokarbonlar ve CO2 gibi doğal soğutuculara geçiyor; bunlar iklime çok daha az zarar veriyor ancak propanın yanıcılığı kurulum sürecini karmaşık hale getiriyor.Yine de, evin içinden ısıyı emip dışarıya atan süreç bizzat kentsel ısı adası etkisine katkıda bulunuyor.
Bu etki, ısının yüksek binaların arasında hapsolması ve kentlerdeki geniş asfalt ve beton yüzeyler tarafından emildikten sonra yeniden havaya salınmasıyla ortaya çıkıyor.Bu nedenle büyük kentler, yakınlarındaki kırsal alanlara kıyasla daha yoğun ısı stresi ve daha yüksek maksimum sıcaklıklar yaşıyor.‘Serin çatılar’ sıcak hava dalgalarıyla mücadelede nasıl yardımcı olabilir?UCL ve Exeter Üniversitesi'nin 2024 tarihli bir çalışması, beyaza veya diğer yansıtıcı renklere boyanmış çatılar ( ‘serin çatılar’ olarak bilinir) Londra genelinde yaygın biçimde uygulansaydı, 2018 Haziran-Ağustos döneminde kentin hava sıcaklığı üzerinde ne tür bir soğutma etkisi yaratacağını analiz etti.O dönem, kent tarihindeki en sıcak yazlardan biriydi; üç ay boyunca ortalama sıcaklık 19,2 dereceye ulaşarak mevsim normallerinin yaklaşık 1,6 derece üzerine çıktı.Makale, serin çatılar Londra genelinde yaygın biçimde kurulmuş olsaydı, kentin ortalama yaklaşık 0,8 derece soğuyabileceğini ortaya koydu.“Yaygın olarak benimsendiği takdirde serin çatılar, bir kentte yer düzeyindeki hava sıcaklığını önemli ölçüde düşürebilir,” diyor UCL Bartlett School Environment, Energy & Resources'tan başyazar Dr Charles Simpson.“Kent genelinde ortaya çıkacak bu soğutma etkisi, hayat kurtarabilir ve şehirde yaşayanların yaşam kalitesini artırabilir.”
.jpg)
