Batılı istihbarat yetkilileri, Kremlin'in NATO'nun ortak savunma maddesi olan 5. Madde'yi tetikleyecek seviyede seviyede saldırıların hemen altında, hesaplanmış sabotaj saldırılarla Avrupa'daki savunma sanayii tesislerini hedef aldığını öne sürdü.
İngiliz basını The Telegraph haberine göre Ukrayna'ya askeri teçhizat ve mühimmat sağlayan fabrikalarda son dönemde meydana gelen patlama ve yangınlar, NATO ittifakı içerisindeki gerilimi tırmandırmayı ve Kiev'e verilen desteği caydırmayı amaçlayan "hibrit savaş" stratejisi.
Buna göre Rusya'ya bağlı ajanlar en az iki fabrikayı yaktı, bir tesisi ise tamamen kullanılamaz hale getirdi.
Bu saldırılar doğrudan Rusya ile bağdaştırılamadığı için 'ortak savunma' maddesini tetiklemedi. Ancak Avrupalı istihbarat ajansları alarma geçti.
Estonya'nın Tallinn kentinde Ukrayna ordusuna insansız kara araçları tedarik eden Milrem Robotics firmasına ait bir bina 15 Ağustos'ta çıkan yangınla hedef alındı.
Estonya Başbakanı Kristen Michal, olayın bir sabotaj olup olmadığını ve Rusya'nın dahiliyetini araştırdıklarını açıkladı.
Komşu ülke Letonya ise söz konusu kundaklama olayıyla bağlantılı olarak "başka bir devlete karşı faaliyet gösteren yabancı bir devlete yardım sağlama" şüphesiyle kendi vatandaşı üç kişiyi gözaltına aldı.
Mühimmat ve teçhizat üreten tesislere yönelik benzer olaylar Avrupa'nın diğer bölgelerinde de yaşandı.
Bulgaristan'da Ukrayna için 155 mm topçu mühimmatı üreten özel silah şirketi EMCO'ya ait bir tesiste 10 Ağustos'ta park halindeki bir kamyonda çıkan yangın sonucu patlama meydana geldi.
Üç gün sonra İtalya'da, Roma yakınlarındaki Colleferro'da bulunan KNDS Ammo Italy mühimmat fabrikasında barut işleme ünitesinde sebebi henüz açıklanmayan bir yangın ve patlama yaşandı.
Yılın başlarında ise Çekya'da drone üreten bir tesiste çıkan yangın sonrası dört şüpheli gözaltına alındı; Litvanya'da ise radyo dalgası tarayıcıları üreten bir fabrikayı yakma girişiminde altı kişi tutuklandı.
İtalyan ve Bulgar yetkililer olaylarda Rusya dahiliyetini öne çıkarmamaya çalışırken, bir NATO yetkilisi yaptığı açıklamada, "Son yıllarda Rusya, siber saldırılar, suikast girişimleri ve sabotaj eylemleriyle Müttefiklere yönelik istikrarsızlaştırma kampanyalarını hızlandırdı." ifadelerini kullandı.
İstihbarat değerlendirmelerine göre, Rus askeri istihbarat teşkilatı GRU'nun doğrudan ajan göndermek yerine Telegram gibi uygulamalar üzerinden yerel suç çeteleriyle iletişim kurduğu iddia ediliyor.
Letonya Devlet Güvenlik Hizmeti Başkanı Normunds Mežviets, konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Deneyimlerimize göre, GRU subaylarının ülkemize fiziksel olarak seyahat ettiğini görmüyoruz. Hayır, güvenli olan Rusya'da kalıyorlar. Kendi operasyonel ve fiziksel güvenlikleri için hiçbir riski göze almıyorlar." dedi.
Suç örgütleri içindeki aracıların görevleri yerel kişilere dağıttığı, ödemelerin kripto para ile yapıldığı ve eylemcilerin çoğunlukla Rusya adına çalıştıklarını dahi bilmedikleri belirtiliyor.
Saldırıların gizli olması, NATO üyeleri arasında görüş ayrılığı yaratmayı hedeflediği değerlendiriliyor.
Polonya ve Baltık ülkeleri Rusya'nın tutumunu sert şekilde eleştirirken, İtalya ve Almanya gibi Batılı üyelerin gerilimi tırmandırma korkusuyla Moskova'yı doğrudan suçlamaktan çekindiği kaydedildi.
Rusya ile kurulan gizli diplomatik iletişim kanallarının Ukrayna savaşının ardından kapanmış olması riskleri artırırken, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, şüpheli sabotaj saldırılarının "tehlikeli ve sorumsuzca" olduğunu belirterek ittifakın yanıtının "açık, hızlı ve kararlı" olması gerektiğini vurguladı.
Rutte, Putin'in Rusya'yı "beş yıl içinde" NATO'ya karşı güç kullanmaya hazırladığı konusunda uyarılarda bulundu.
NATO tarafından yapılan resmi açıklamada ise şu ifadelere yer verildi:
"NATO dayanıklılığını artırmaya devam ediyor ve hibrit eylemlere karşı elimizdeki araçları uyguluyor ve geliştiriyor. Vekiller de dahil olmak üzere Müttefiklere karşı yürütülen kötü niyetli faaliyetleri izlemeye devam ediyoruz. Her aşamada, İttifak'ın her türlü tehdidi caydırmaya ve savunmaya ve bir milyar vatandaşımızı güvende tutmaya hazır olmasını sağlayacağız."
