Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 15-16 Eylül’de düzenlenen 1569. İnsan Hakları toplantısında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ hakkında verdiği kararların uygulanmasını yeniden ele aldı.
“Selahattin Demirtaş (No. 2)” dava grubu, Komite’nin Türkiye’den incelediği dosyalar arasında yer aldı. Avrupa Konseyi, toplantıya ilişkin açıklamasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 46. maddesi uyarınca AİHM’nin kesinleşmiş kararlarının ilgili devletler açısından bağlayıcı olduğunu hatırlattı. AİHM kararlarının uygulanmasını Bakanlar Komitesi denetliyor.
AİHM’den Selahattin Demirtaş’ın tutukluluğuna dair yeni ihlal kararı
Komite, Türkiye’ye Demirtaş ve Yüksekdağ’ın derhal serbest bırakılmasını sağlamak için “mevcut tüm imkânları” kullanma çağrısını yineledi. Kamuoyunda ‘çerçeve yasa’ olarak bilinen ve 18 Ağustos’ta yürürlüğe giren 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun’un uygulanmasını da bu imkânlar arasında saydı.
Çerçeve yasa Resmi Gazete'de: Kurul, 24 Ağustos'ta toplanacak
Türkiye’den Demirtaş dava grubundaki başvurucuların ‘çerçeve yasa’ kapsamına girip girmediğini açıklamasını isteyen Komite, yasanın uygulanma usulü, öngörülen sonuçları ve yürürlüğe giriş sürecine ilişkin bilgi de talep etti.
Komite’nin “Selahattin Demirtaş (No. 2) grubu” adı altında denetlediği dosya, tek bir davadan ya da yalnızca cezaevindeki başvuruculardan oluşmuyor. Grupta Demirtaş hakkında verilen “Demirtaş (No. 2)” ve “Demirtaş (No. 4)” kararlarının yanı sıra “Yüksekdağ ve diğerleri” ile “Tuğluk/Türkiye” kararları bulunuyor. “Yüksekdağ ve diğerleri” kararı 13 başvurucuyu kapsıyor: Figen Yüksekdağ, İdris Baluken, Besime Konca, Abdullah Zeydan, Nihat Akdoğan, Selma Irmak, Ferhat Encü, Gülser Yıldırım, Nursel Aydoğan, Çağlar Demirel, Ayhan Bilgen, Burcu Çelik Özkan ve Leyla Birlik. Demirtaş ve Yüksekdağ dışındaki başvurucuların tamamı tahliye edildi.
Türkiye’nin 22 Temmuz 2026’da Komite’ye sunduğu eylem planına göre, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi, Demirtaş ve Yüksekdağ hakkındaki davayı istinafta inceliyor.
Komite, Türkiye’den diğer başvuruculara ilişkin devam eden yargı süreçleri ve AİHM’nin tespit ettiği ihlallerin sonuçlarını gidermek için aldığı bireysel tedbirler hakkında bilgi istedi.
Süleyman Demirtaş: Türkiye AİHM’ye uysun yeter, gerisini toplum ilmek ilmek işler
Milletvekillerinin siyasi ifadeleri için güvence istedi
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, bireysel tedbirlerin yanı sıra milletvekillerinin siyasi faaliyet ve ifadelerine ilişkin genel önlemleri de ele aldı.
Komite, Türkiye’den milletvekillerinin siyasi ifadelerine yönelik anayasal güvenceleri AİHS ile uyumlu biçimde uygulamasını istedi. Anayasa’nın 83. maddesindeki güvencelerin yanı sıra milletvekillerinin demokratik süreçteki rol ve statülerinin de gözetilmesi gerektiğini vurguladı.
Komite ayrıca Türkiye’den, milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması için Meclis’e gönderilen fezlekelerin sayısını ve bunların kaçının muhalefet milletvekilleri hakkında olduğunu bildirmesini istedi.
Demirtaş ve Yüksekdağ’a ilişkin bireysel tedbirleri ise Aralık 2026’daki toplantısında yeniden ele alacak.
AİHM Ankara'nın itirazını reddetti: "Demirtaş'ı serbest bırakın"
4 Kasım 2016:Dönemin Halkların Demokratik Partisi (HDP) Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ tutuklandı.
22 Aralık 2020: AİHM Büyük Dairesi, Demirtaş (No. 2) kararında ifade özgürlüğü, kişi özgürlüğü ve güvenliği ile serbest seçim hakkı dahil çeşitli hakların ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, tutukluluğun siyasi çoğulculuğu bastırma ve siyasi tartışma özgürlüğünü sınırlama amacı taşıdığı sonucuna vardı ve Demirtaş’ın derhal serbest bırakılması için gerekli tüm tedbirlerin alınmasını istedi.
8 Kasım 2022:AİHM, “Yüksekdağ ve diğerleri” kararında aralarında Yüksekdağ’ın da bulunduğu eski HDP milletvekillerinin ifade özgürlüğü, kişi özgürlüğü ve güvenliği ve serbest seçim hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, tutukluluğu devam eden başvurucuların serbest bırakılması için gerekli tedbirlerin alınmasını istedi. Karar 3 Nisan 2023’te kesinleşti.
16 Mayıs 2024:Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesi, Kobanî Davası’nda Demirtaş’a toplam 42 yıl, Yüksekdağ’a ise 32 yıl 9 ay hapis cezası verdi. Türkiye’nin Bakanlar Komitesi’ne sunduğu eylem planında cezalar Demirtaş için “37 yıl 60 ay”, Yüksekdağ için “30 yıl 33 ay” olarak yer aldı.
25 Haziran 2025:Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesi 32 bini aşkın sayfalık gerekçeli kararını açıkladı. Dosya daha sonra istinaf incelemesi için Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi’ne gönderildi.
8 Temmuz 2025: AİHM, “Demirtaş (No. 4)” kararında Demirtaş’ın 20 Eylül 2019’dan sonraki tutukluluğuyla ilgili olarak AİHS’nin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını düzenleyen 5. maddesinin çeşitli hükümlerinin yanı sıra 18. maddesinin de ihlal edildiğine hükmetti. Karar 3 Kasım 2025’te kesinleşti.
22 Temmuz 2026:Türkiye’nin Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’ne sunduğu güncellenmiş eylem planına göre dosya Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi’ndeydi. Demirtaş ve Yüksekdağ tahliye talebinde bulunmuştu ancak planın sunulduğu tarihe kadar mahkeme bu talepler hakkında karar vermemişti. İki siyasetçi “hükmen tutuklu” olarak cezaevinde bulunuyordu.
22 Temmuz 2026:Türkiye, Bakanlar Komitesi’ne güncellenmiş eylem planını sundu. Plana göre Kobanî Davası, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi’nde istinaf incelemesindeydi. Demirtaş ve Yüksekdağ tahliye talebinde bulundu ancak mahkeme, planın sunulduğu tarihe kadar bu talepler hakkında henüz karar vermedi. İki siyasetçi “hükmen tutuklu” olarak cezaevinde tutulmaya devam ediyor.
18 Eylül 2026: Kobanî Davası dosyasının Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi tarafından istinaf incelemesine alındığı bildirildi.
