Avrupa güvenlik mimarisinde birkaç yıl önce sıradışı görülebilecek uygulamalar giderek olağan hale geliyor. Rusya ve Belarus sınırlarında askeri amaçla güçlendirilmiş beton koruganlar ve tanksavar engeller i yükseliyor. Antipersonel mayınlarını yasaklayan Ottawa Sözleşmesi 'nden ayrılan 5 Avrupa ülkesi sınırlarına yeniden mayın döşemeye hazırlanıyor.
Bazı ülkeler yedek asker kapasitesini büyütürken, diğerleri zorunlu askerliğin kapsamını genişletiyor, kadınları da askere almayı değerlendiriyor. Metro istasyonları ve otoparklar olası hava saldırılarında kullanılabilecek sığınaklar olarak değerlendiriliyor. Değişim yalnızca ulusal politikalardan ibaret değil.
NATO 'nun Avrupalı üyeleri ile Kanada'nın toplam savunma harcamaları 2025'te reel olarak yaklaşık yüzde 20 arttı. İttifak üyeleri, 2035'e kadar GSYH'lerinin yüzde 5'ini savunma ve güvenlikle bağlantılı alanlara ayırma taahhüdünde bulundu . Bunun en az yüzde 3,5'i temel savunma ihtiyaçlarına, yüzde 1,5'e kadarlık bölümü ise kritik altyapı, sivil hazırlık, dayanıklılık ve savunma sanayisi gibi alanlara ayrılabilecek.
Avrupa Birliği ise Hazırlık 2030 çerçevesinde, üye devletlerin savunma yatırımlarını artırmak için 800 milyar avroya kadar kaynak ayırmayı hedefliyor. Planın 150 milyar avroluk SAFE mekanizması füze savunması , insansız hava araçları ve siber güvenlik gibi alanlarda ortak yatırımları destekliyor. Avrupa'nın kuzeyinden doğusuna ve batısına uzanan tablo ise dönüşümün boyutlarını gözler önüne seriyor.
RUSYA SINIRINA YÜZLERCE KORUGAN Yaklaşık 1,4 milyon nüfuslu Estonya; Letonya ve Litvanya ile birlikte Baltık Savunma Hattı projesini yürütüyor. Estonya Savunma Bakanlığı 'nın planına göre, Rusya sınırındaki savunma sistemi 600'e kadar manga seviyesinde korugan, savunma mevzileri, dikenli tel ve 'ejderha dişi' olarak bilinen beton tanksavar engellerini içerecek. Estonya ayrıca NATO'nun nükleer caydırıcılığı konusunda da dikkat çeken bir açıklama yaptı.
Savunma Bakanı Hanno Pevkur , ülkesinin nükleer silah taşıma kabiliyetine sahip F-35A'lar dahil müttefik uçaklarına ev sahipliği yapmaya açık olduğunu söyledi. Tank hareketlerini engelleyen ejderha dişleri LETONYA: DOĞUYA SAVUNMA HATTI Yaklaşık 1,9 milyon nüfuslu Letonya da Baltık Savunma Hattı 'nın ikinci ayağını oluşturuyor. Ülke, Rusya ve Belarus sınırlarında askeri mevziler ve tanksavar engelleri oluşturuyor.
Letonya parlamentosu, doğu sınırındaki askerî tahkimatların daha hızlı inşa edilebilmesi için özel bir yasal düzenlemeyi de kabul etti. Letonya aynı zamanda antipersonel mayınlarını yasaklayan Ottawa Sözleşmesi 'nden de ayrıldı. Çekilme 27 Aralık 2025 'te yürürlüğe girdi.
LİTVANYA: 1,1 MİLYAR AVROLUK YATIRIM Yaklaşık 2,9 milyon nüfuslu Litvanya, Rusya'nın Kaliningrad bölgesi ve Belarus sınırlarında savunma altyapısını büyütüyor. Litvanya Savunma Bakanlığı'na göre ülke, on yıllık dönemde düşman hareketini kısıtlama projelerine 1,1 milyar avro ayırdı. Rusya ve Belarus sınırlarında tahkimat malzemelerinin depolandığı 27 mühendislik parkı oluşturuldu.
Proje, Baltık Savunma Hattı'nın Litvanya ayağıyla birlikte yürütülüyor. Litvanya da Ottawa Sözleşmesi 'nden ayrıldı. Kararın 27 Aralık 2025'te yürürlüğe girmesiyle ülkenin antipersonel mayını satın almasının ve üretmesinin önündeki sözleşme kaynaklı engel kalktı.
Litvanya Savunma Bakanlığı, kararın savunma hattının güçlendirilmesi amacıyla alındığını açıkladı. FİNLANDİYA: NÜKLEER MEVZUAT DEĞİŞTİRİLDİ Yaklaşık 5,6 milyon nüfuslu Finlandiya'daki değişimin ölçeği ise diğerlerinden çok daha büyük. 1 Ocak 2026'da yürürlüğe giren düzenlemeyle seferberlik emri yaşı 65'e yükseltildi.
Finlandiya Savunma Bakanlığı, değişiklik sonucunda beş yıllık geçiş döneminde rezerv havuzuna yaklaşık 125 bin kişinin daha ekleneceğini ve 2031'de toplam rezervin yaklaşık 1 milyona ulaşacağını açıkladı. Öte yandan, Finlandiya da Ottawa Sözleşmesi 'nden çekildi. Çekilme 10 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi ve hükümet antipersonel mayın kapasitesinin yeniden oluşturulmasına yönelik planlamanın önünü açtı.
Daha dikkat çekici değişikliklerden biri ise nükleer silahlarla ilgili mevzuatta gerçekleşti. Finlandiya, NATO üyeliğinin ardından nükleer cihazların ülkeye getirilmesi, taşınması ve bulundurulmasını kategorik biçimde engelleyen mevzuatını değiştirdi. Düzenleme 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi.
Ülkenin sivil savunma kapasitesi de Avrupa'nın en gelişmişleri arasında. Finlandiya'da yaklaşık 50 bin sivil savunma sığınağı bulunuyor. Eylül 2026'da Kuopio 'da 2 binden fazla kişinin katıldığı ve II.
Dünya Savaşı 'nın ardından Avrupa'da düzenlenen en büyük sivil savunma tatbikatı olarak nitelenen bir çalışma gerçekleştirildi. Senaryoda elektrik ve su altyapısına yönelik siber saldırılar ile füze saldırısı tehdidi birlikte canlandırıldı. Sivil savunma tatbikatı, Kuopio, Finlandiya KADINLARA ZORUNLU ASKERLİK Yaklaşık 6 milyon nüfuslu Danimarka, askerlik sistemini yeniden yapılandırdı.
Danimarka Savunma Bakanlığı , yeni askerlik modelinin uygulamaya girdiğini ve askerlik süresinin 4 aydan 11 aya çıkarıldığını, kadın ve erkeklerin askerlik yükümlülüğü bakımından tamamen eşitlendiğini ve yıllık asker sayısının 6 bin 500'e çıkarılacağını açıkça duyurdu. Bakanlık ayrıca, kadınların 1 Temmuz 2025'ten itibaren 18 yaşına girdiklerinde askerlik değerlendirmesine çağrılmaya başladığını kaydetti. 2026'da başlayan yeni sistemde yalnızca hizmet süresi uzatılmadı.
Danimarka Silahlı Kuvvetleri, dönem içinde yıllık asker sayısını 6 bin 500'e kadar yükseltmeyi planlıyor. İSVEÇ: SAVAŞ REHBERİ DAĞITIYOR Yaklaşık 10,6 milyon nüfuslu İsveç'te 'topyekün savunma' olarak adlandırılan yaklaşım başta orduyu, fakat derin bir şekilde toplumu da kapsıyor. İsveç hükümeti milyonlarca haneye 'Kriz veya Savaş Gelirse' başlıklı bir rehber dağıttı.
Rehberde vatandaşlara elektrik ve iletişim kesintileri, hava saldırıları, tahliye ve savaş koşullarında nasıl davranmaları gerektiği anlatılıyor. İsveç'in dikkat çeken diğer avantajı ise mevcut sığınak altyapısı. Resmi verilere göre, ülkede yaklaşık 64 bin sivil savunma sığınağı bulunuyor ve bunların toplam kapasitesi yaklaşık 7 milyon kişi.
Yüksek alarm veya savaş durumunda sığınakların en fazla 48 saat içinde kullanıma hazır hale getirilebilmesi gerekiyor. ASKERİ HAZIRLIĞIN MERKEZİ Yaklaşık 37 milyon nüfuslu Polonya , Avrupa'daki askeri hazırlığın merkezlerinden biri haline geldi. Varşova'nın uzun vadeli hedeflerinden biri de muvazzaf ve yedek askerlerden oluşan yaklaşık 500 bin kişilik kuvvet yapısına ulaşmak.
Bunun yanında ülke geniş kapsamlı askeri eğitim programını büyütüyor. Program 2026'da genişletildi ve 2028'den itibaren her yıl 100 bine kadar vatandaşın askeri eğitimden geçirilmesi hedefleniyor. Polonya'nın sınırdaki en büyük projesi ise 'Doğu Kalkanı.' Rusya'nın Kaliningrad bölgesi ve Belarus sınırını kapsayan sistem için 10 milyar zloti (128,5 milyar TL) ayrıldı.
Tahkimatlar, fiziksel engeller, gözetleme sistemleri ve hava sahasının izlenmesine yönelik altyapı projenin parçaları arasında. Hükümet projeyi Avrupa'da II. Dünya Savaşı'ndan bu yana yürütülen en büyük hazırlıklardan biri olarak tanımlıyor.
Öte yandan, Polonya da Estonya , Letonya , Litvanya ve Finlandiya 'nın ardından, antipersonel mayınları yasaklayan Ottawa Sözleşmesi'nden ayrılan 5. Avrupa ülkesi oldu. Nükleer caydırıcılık konusunda da Varşova yıllardır daha ileri bir pozisyon savunuyor.
Polonya yönetimi ABD'nin NATO nükleer paylaşımı kapsamında Amerikan nükleer silahlarının Polonya topraklarına konuşlandırılmasına açık olduğunu bildirdi. FRANSA: '72 SAATLİK' HAZIRLIK Yaklaşık 69 milyon nüfuslu Fransa'da hazırlık daha çok sivil dayanıklılık ve rezerv sistemi üzerinden ilerliyor. Fransız hükümeti, yayımladığı bir bireysel sorumluluk rehberi ile doğal afetlerden siber saldırılara ve silahlı çatışmalara uzanan geniş bir yelpazede, vatandaşlarını büyük krizlere karşı eğitiyor.
Vatandaşlara en az 72 saat kendi kendilerine yetebilecek acil durum çantası hazırlamaları öneriliyor. Resmi listede kişi başına 6 litre su, bozulmayan gıda, ilaç, ilk yardım malzemeleri, pilli radyo, el feneri, telefon şarj cihazı, sıcak giysi, kimlik belgelerinin kopyaları ve nakit para bulunuyor. 'SAVAŞ KİTABI' GERİ DÖNDÜ Yaklaşık 70 milyon nüfuslu Birleşik Krallık'taki değişim ise doğrudan devletin savaş zamanı işleyişine uzanıyor. Londra, Soğuk Savaş döneminde hükümetin saldırı veya savaş durumunda nasıl çalışacağını belirleyen ve 'Savaş Kitabı' olarak bilinen merkezi kriz protokollerini yeniden güncelliyor.
İngiliz hükümeti bunun yanında askeri kurumları, kamu kurumlarını, sanayiyi, gönüllü kuruluşları ve kritik hizmet sağlayıcılarını kapsayan bir savunma programı üzerinde çalışıyor. Planların büyük ölçekli testi ise 2027'de yapılacak. Birleşik Krallık ayrıca, bakanlar ve yüzlerce kamu görevlisinin katılacağı, onlarca yıldır İngiltere'de gerçekleştirilen en büyük iç savunma tatbikatı olacak olan Albiston Shadow 'u planlanıyor.
Tatbikat kapsamında, İngiltere'ye yönelik hibrit saldırılara devletin vereceği tepki test edilecek. Enerji, su, haberleşme, ulaşım ve denizaltı kabloları gibi kritik altyapının korunması; siber saldırılar, yakıt ve tedarik zinciri kesintileri de ülkenin dayanıklılık planlamasının parçaları arasında. Bir başka değişiklik ise yedek askerlik sisteminde hazırlanıyor.
Birleşik Krallık, seferberllik yaş sınırını 65'e çıkarmayı ve 'savaş hazırlıkları' için geri çağırma yetkisi oluşturmayı öngörüyor. 800 BİN NATO ASKERİ ORADAN GEÇECEK Yaklaşık 84 milyon nüfusuyla listedeki en büyük ülke olan Almanya, Avrupa'nın olası bir NATO-Rusya çatışmasındaki lojistik merkezlerinden biri olarak hazırlanıyor. Alman Silahlı Kuvvetleri'nin planlamasına göre NATO'nun 5. maddesinin devreye girdiği bir senaryoda altı ay içinde 800 bine kadar müttefik asker ile 200 bine kadar aracın harekete geçirilmesi halinde Almanya'nın bu kuvvetlerin ülkeye girişini ve doğuya doğru geçişini desteklemesi gerekiyor.
Almanya insan gücünü de büyütüyor. 1 Ocak 2026'da yürürlüğe giren yeni sistem kapsamında tüm 18 yaşındaki kadın ve erkeklere askerlik konulu anket gönderiliyor. Erkeklerin yanıt vermesi zorunlu, kadınlarda ise gönüllülük esas.
2027'den itibaren 2008 doğumlu erkekler için zorunlu sağlık değerlendirmesi başlayacak. Berlin'in hedefi, Alman ordusunu 260 bin aktif asker ve 200 bin rezervist olmak üzere toplam 460 bin personele ulaştırmak. AB: 800 MİLYAR AVROYA KADAR EK SAVUNMA Avrupa Birliği'ne üye ülkelerin ulusal hazırlık programlarının üzerinde bir de Avrupa savunma katmanı bulunuyor.
Avrupa Komisyonu'nun hazırlık konulu strateji belgesi, askeri ve sivil hazırlığı aynı çerçevede değerlendiriyor ve toplumun tamamını kapsayan hazırlık yaklaşımını benimsiyor. Buna paralel olarak Avrupa genelinde stratejik stoklar oluşturuluyor. HERA ve rescEU sistemi kapsamında kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (CBRN) acil durumlarda kullanılmak üzere ilaçlar, aşılar, tıbbi ekipmanlar ve karşı tedbirler depolanıyor.
Avrupa Komisyonu ayrıca gıda, enerji, kritik hammaddeler ve diğer stratejik ürünlere yönelik stok sistemlerini güçlendirmeye çalışıyor. Askerî tarafta ise Hazırlık 2030 programı, 800 milyar avroya kadar ek savunma yatırımı için alan oluşturmayı hedefliyor. AB'nin belirlediği öncelikler arasında hava ve füze savunması, topçu sistemleri, mühimmat ve füzeler, drone ve anti-drone sistemleri, kara muharebesi, askeri hareketlilik, siber savaş, yapay zeka ve elektronik harp bulunuyor.
Komisyonun kullandığı ifade de dikkat çekici: Hedef, Avrupa silahlı kuvvetlerinin 'yüksek yoğunluklu çatışma dahil herhangi bir krize' hazırlanabilmesi. AVRUPA SAVAŞA MI HAZIRLANIYOR? Avrupa hükümetleri ve NATO, yürütülen bu programları, Rusya'ya karşı caydırıcılık ve savunma kapasitesinin güçlendirilmesi olarak tanımlıyor.
Koruganlar, tanksavar engelleri ve mayın sahaları inşa ediliyor. Yedek asker kapasiteleri büyütülüyor. Zorunlu askerlik genişletiliyor.
Sivil sığınaklar hazırlanıyor. Hükümetlerin savaş zamanı çalışma planları güncelleniyor. Mühimmat ve silah üretimi artırılıyor.
Yüz binlerce askerin kıta boyunca hareket ettirilmesine yönelik lojistik sistemler kuruluyor. Vatandaşlardan savaş veya büyük kriz durumunda ilk 72 saati devlet yardımına ihtiyaç duymadan geçirebilecek şekilde hazırlanmaları isteniyor. Üstelik bunlar artık birbirinden kopuk ulusal girişimler değil.
NATO'nun 2035'e uzanan yüzde 5'lik harcama taahhüdü ve AB'nin 2030'a kadar 'topyekün savunma hazırlığı' hedefi dönüşümü kurumsal ve uzun vadeli hale getiriyor. Bütün bu hazırlıklar, Avrupa'nın kendi topraklarında büyük ölçekli bir savaş ihtimalini artık teorik bir senaryo olarak görmediğini ve bu kapsamda, çok katmanlı bir 'savaşa hazırlık' programı yürüttüğünü ortaya koyuyor.
