County Antrim'deki Giant’s Causeway, yaklaşık 60 milyon yıl önceki volkanik faaliyetler sonucunda oluşan 40 binden fazla bazalt sütundan meydana geliyor. Bölgeyi ziyaret eden turistler ise yıllardır dilek tutmak ya da ziyaretlerinden bir iz bırakmak amacıyla kayaların doğal çatlaklarına madeni para sıkıştırıyor. Bazı ziyaretçilerin paraları taşların arasına çekiçleyerek yerleştirdiği de biliniyor.
İlk bakışta zararsız görünen gelenek zamanla kayalara zarar vermeye başladı. British Geological Survey tarafından yapılan incelemelerde, çatlaklara sıkıştırılan madeni paraların nemli ve tuzlu deniz ortamında hızla paslandığı belirlendi.
Paslanan bazı paralar ilk kalınlıklarının üç katına kadar genişleyebiliyor. Kayaların dar çatlaklarında meydana gelen bu genişleme bazalt üzerinde baskı oluşturuyor ve taşların yüzeyinin pul pul kopmasına neden oluyor. Bakır, nikel ve demirin oksitlenmesi kayaların üzerinde kırmızı ve kahverengi lekeler de bırakıyor.
Sorunun özellikle son 10 yılda büyüdüğü belirtiliyor. Ziyaretçiler kayaların arasında daha önce bırakılmış paraları gördükçe aynı şeyi yapmaya başladı ve uygulama giderek yayıldı. Bunun üzerine 2023'te uzmanlar kayaları inceleyerek madeni paraların oluşturduğu hasarı araştırdı. İncelemelerde paraların zamanla paslanıp genişlediği, bunun da bazalt kayalarda çatlama ve yüzey kaybına yol açtığı belirlendi.
Kayalara daha fazla zarar vermeden paraların nasıl çıkarılabileceğini belirlemek için özel bir çalışma başlatıldı. Uzmanlar farklı yöntemleri deneyerek çatlaklardaki paraları dikkatlice çıkardı. İlk denemelerin başarılı olması üzerine çalışma daha geniş bir alana yayıldı.
Çalışmaların devam etmesiyle proje Ağustos 2026'da tamamlandı. Kayaların arasından toplam 20,5 kilogram madeni para çıkarılırken çıkarılan para sayısı 10 bini aştı.
National Trust, ziyaretçilerden kayaların arasına yeni madeni para sıkıştırmamalarını istiyor. Uzmanlar, bu alışkanlığın devam etmesi halinde bazalt kayalarda yeniden benzer hasarların oluşabileceği konusunda uyarıyor.
