Bosna Savaşı'nda işlenen soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan müebbet hapse mahkûm edilen eski Bosna Sırp ordusu komutanı Ratko Mladic için, geçen hafta Lahey'de hayatını kaybetmesinin ardından cumartesi günü Belgrad'daki Sırbistan Orduevi'nde anma töreni düzenlendi.Emekli generallerden oluşan bir derneğin düzenlediği törene Sırp yetkililer katılmadı. Mladic'in cenazesi, devlet veya askerî tören yapılmadan pazartesi günü Belgrad'da toprağa verilecek.Anma ve cenaze hazırlıkları, Brüksel'in Mladic'in yüceltilmesi olarak nitelendirdiği gelişmeler nedeniyle Sırbistan üzerindeki Avrupa baskısının arttığı bir dönemde yapılıyor. Sırbistan ise etkinliklerin Mladic'i yücelttiği suçlamasını reddediyor.Mladic, 1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı sırasında işlenen soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle aldığı müebbet hapis cezasını çekiyordu.
Cenazesi perşembe günü hükümete ait bir uçakla Lahey'den Sırbistan'a getirildi.Sırbistan ordusuna mensup askerler, ulusal bayrağa sarılı tabutu uçaktan plakasız bordo renkli bir minibüse taşıdı. Minibüse daha sonra Belgrad'ın ana otoyolunda polis araçları eşlik etti.Başlangıçta Mladic'e "bütün askerî ve devlet törenlerinin" düzenleneceğini açıklayan Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujic de Mladic'in oğlu Darko ve iki eski askerî yardımcısıyla birlikte uçaktaydı.Cenaze, otopsi yapılmak üzere Belgrad'daki askerî hastaneye götürüldü. Ailesinin cuma günü yaptığı açıklamaya göre Mladic'in tabutu pazartesi sabahı Kosutnjak Mezarlığı yakınındaki bir kilisede ziyarete açılacak ve aynı gün toprağa verilecek.Euronews'in edindiği bilgiye göre Mladic, devlet veya askerî tören düzenlenmeden defnedilecek.
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, başbakan ve meclis başkanı dahil görevdeki hiçbir yetkili cenazeye katılmayacak.Cenazede top atışı yapılmayacak ve tören kıtası bulunmayacak. Bu yöndeki taleplere rağmen Mladic, Büyükler Bölümü'ne veya Seçkin Vatandaşlar Bölümü'ne de defnedilmeyecek.Sırp yetkililer daha önce, Belgrad yönetiminden hiçbir yetkilinin katılmadığı cumartesi günkü anma töreninin devlet tarafından değil, emekli generallerden oluşan bir dernek tarafından düzenlendiğini açıklamıştı.Sırp basınına göre ailesi, Mladic'in 1990'lı yıllarda intihar ederek hayatını kaybeden kızının yanına defnedileceğini belirtti.Belgrad yönetimi, Mladic Lahey'deki mahkemede bulunduğu sırada kişisel masraflarının ve ailesinin ziyaret giderlerinin karşılanmasına katkıda bulunmuştu. Sırbistan, son yıllarda sağlık durumunun kötüleşmesini gerekçe göstererek Mladic'in insani nedenlerle erken tahliye edilmesini de defalarca istemişti.Cenaze için on binlerce kişinin toplanması bekleniyorBosna Hersek'in, Slovenya ve Hırvatistan'ın ardından 1992'nin başlarında Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan etmesi üzerine, Slobodan Milosevic liderliğindeki Belgrad yönetiminin desteklediği Bosnalı Sırp liderler kendi fiili devletlerini kurdu.Komşu Hırvatistan'daki çatışmalara da katılan Yugoslav ordusu mensubu Mladic'in yönettiği askerî harekât, Bosna topraklarının mümkün olduğunca büyük bölümünü diğer iki etnik gruptan, Boşnaklardan ve Hırvatlardan etnik olarak arındırmayı amaçlıyordu.Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), Temmuz 1995'te Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuğun yargısız infazını organize ettiği gerekçesiyle Mladic'i soykırım suçundan mahkûm etti.
Katliam, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana Avrupa topraklarında yaşanan en büyük kıyım olarak kabul ediliyor.Mladic ayrıca modern savaş tarihindeki en uzun başkent kuşatması olan Saraybosna kuşatması sırasında işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan da suçlu bulundu.Çevredeki tepelerde konuşlanan birlikleri, savaşın 1992'nin başlarında başlamasından itibaren yaklaşık dört yıl boyunca Saraybosna sakinlerini her gün topçu ve keskin nişancı ateşiyle hedef aldı."Bosna Kasabı" olarak anılan Mladic, 1995'te ABD arabuluculuğunda imzalanan barış anlaşmasıyla sona eren savaşın en kötü şöhretli isimlerinden biri oldu. Yaklaşık 3,5 milyon nüfuslu eski Yugoslav cumhuriyetindeki savaşta 100 binden fazla kişi hayatını kaybetti, 2 milyondan fazla kişi yerinden edildi veya başka ülkelere sığındı.Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, mahkûmiyetine rağmen Mladic'i kahraman olarak gören hayranlarının cenazeye büyük kalabalıklar halinde gelebileceğini söyledi."Herkesin güvenliğini sağlamak ve bunu garanti etmek zor olacak," diyen Vucic, Sırp polisi ve devlet güvenlik kurumunun cenazeye "on binlerce kişinin" katılabileceğini öngördüğünü belirtti."Bu, güvenlik birimlerimiz için zorlu bir görev olacak ve güvenliği sağlamak için elimizdeki bütün imkânları kullanacağız," diyen Vucic, sözlerini şöyle sürdürdü:"Mladic ailesiyle konuştum. Her şeyin onurlu bir şekilde geçmesini diliyorum."Sırbistan Cumhurbaşkanı daha sonra, önceden planlanan üst düzey bir ziyaret nedeniyle Mladic'in cenazesine katılmayacağını açıkladı.Ülkedeki altyapı yatırımlarını tanıtmak amacıyla çeşitli kentleri ziyaret eden Vucic cuma günü, "Dört ay önce planlanan program kapsamında Özbekistan Cumhurbaşkanı Shavkat Mirziyoyev'in pazartesi günü başlayıp salı günü boyunca sürecek resmî ziyareti var," dedi.Sırp lider, "Bu sürecin onurlu, ciddi ve sorumlu bir biçimde yürütülmesi ve devletin gereği gibi hareket etmesi için gereken ve mümkün olan her şeyi yaptım mı?
Kesinlikle yaptım," ifadelerini kullandı.Yüceltme suçlamaları üzerine tartışma büyüyorMladic'in geçen perşembe günü hayatını kaybetmesinin ardından binlerce Sırp, onun anısına nöbetler tuttu ve yürüyüşler düzenledi. Gösteriler Brüksel ve başka başkentlerden tepki çekti.Avrupa Birliği'nin (AB) Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, cuma günü Sırbistan'a yapmayı planladığı ziyareti iptal etti. Sırbistan, 27 üyeli birliğe uzun süredir aday ülke konumunda bulunuyor.Kos, X hesabından yaptığı açıklamada, "Ölümünün ardından yaşanan yüceltme, AB yolunun üzerine inşa edildiği değerlerle bağdaşmıyor," dedi."Ratko Mladic soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından mahkûm edildi," diyen Kos, "Cenazesinin Belgrad'a getirilmesi, Avrupa'ya yakın tarihimizin en karanlık sayfalarını hatırlatıyor," ifadelerini kullandı.Vucic ise Kos'un açıklamasının "çok kısa ama her zamanki gibi aptalca" olduğunu söyledi."Herhalde insanların gelmesini ve cenaze düzenlenmesini yasaklamalı, köpekler için mezarlıklar yapmalıyız," dedi.Kos, cuma günü daha erken saatlerde yaptığı açıklamada cenaze öncesindeki birkaç günün Belgrad yönetimi için "çok önemli bir sınav" olacağını belirtmişti.
Cenazeye büyük kalabalıkların katılabileceği tahmin ediliyor.Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O'Flaherty de cuma günü Sırbistan ve Bosna Hersek'in Sırpların yönetimindeki entitesinin yetkililerine, "hüküm giymiş savaş suçlularının yüceltilmesine karşı koyma" çağrısı yaptı.O'Flaherty, savaş suçlularının yüceltilmesinin Bosna Hersek'te yasa dışı olduğunu ve "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunan bir ifade biçimi olmadığını" vurguladı.Yaptığı açıklamada, "Srebrenitsa soykırımı ve insanlığa karşı suçlardan hüküm giymiş savaş suçlusu Ratko Mladic'in alenen yüceltilmesini şiddetle kınıyorum," dedi.Avrupa Halk Partisinin (EPP), iktidardaki Sırp İlerleme Partisi (SNS) ile ilişkilerini kesmesi yönündeki çağrılar da arttı.Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola'nın da aralarında bulunduğu çok sayıda üst düzey AB yetkilisi EPP üyesi.Lahey'de bulunan ve resmî adı artık Uluslararası Ceza Mahkemeleri Rezidüel Mekanizması olan ardıl mahkeme, "Mladic'in suçlu bulunduğu suçlardan zarar gören mağdurlar, hayatta kalanlar ve aileleriyle dayanışma içinde" olduğunu açıkladı.Mahkeme ayrıca, uluslararası mahkemeler tarafından savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımdan mahkûm edilen kişilerin yüceltilmesine yönelik her türlü eylemi kınadı.Belçika ve İrlanda dışişleri bakanları da soykırım suçundan mahkûm edilmiş bir kişiye herhangi bir resmî onur verilmesine açıkça karşı çıktı.Bu arada UEFA, Mladic'in öldüğü gün oynanan Avrupa Ligi karşılaşmasında onun lehine slogan atan taraftarlar nedeniyle Sırbistan'ın Kızılyıldız takımına para cezası verdi. Kızılyıldız, söz konusu karşılaşmada Çekya temsilcisi Viktoria Plzen'e 5-1 yenilmişti.UEFA cuma günü geç saatlerde yaptığı açıklamada, spor etkinliğine uygun olmayan sloganların yanı sıra "ırkçı ve/veya ayrımcı davranışlar" dahil çeşitli ihlaller nedeniyle Kızılyıldız'a 90 bin euro para cezası verildiğini bildirdi.Avrupa futbolunun yönetim organı, Konferans Ligi'nde İzlanda ekibi Vikingur Reykjavik ile oynadığı karşılaşmada Mladic lehine sloganlar atan taraftarları ve diğer seyirci ihlalleri nedeniyle Bosna Hersek'in FK Borac Banja Luka takımına da 39 bin 500 euro ceza verdi.Kızılyıldız, 1991'de Şampiyonlar Ligi'ni kazanan eski Yugoslavya'nın en fazla kupa sahibi futbol kulübü.
