Çin Jinan Üniversitesiile uluslararası araştırmacıların ortak yürüttüğü veScience Advances dergisinde yayımlanan çalışma, kentsel bitki örtüsünün ozon kirliliği üzerindeki dolaylı etkilerini belgeledi. Pekin başta olmak üzere dünya genelindeki 24 dev metropolde yürütülen analizler, söğüt ve kavak gibi türlerin salgıladığı uçucu organik bileşiklerin (VOC) atmosferde reaksiyona girerek zararlı ozon gazı oluşumunu tetiklediğini gösterdi.
İZOPREN GAZI GÜNEŞ IŞIĞIYLA BİRLEŞEREK OZON OLUŞTURUYOR
Araştırma verilerine göre, şehirlerdeki ağaç türlerinin önemli bir kısmı fotosentez yan ürünü olarak "izopren" adı verilen bir uçucu organik bileşik salgılıyor. Bu bileşikler, egzoz ve sanayi kaynaklı nitrojen oksitlerle (NOx) güneş ışığı altında reaksiyona girdiğinde yüzey ozonu oluşuyor.
Atmosferde biriken ozon gazının solunması; akciğer dokusunda iltihaplanmaya, solunum güçlüğüne ve özellikle astım hastalarında ciddi klinik tablolara yol açıyor. Araştırmada, Pekin’deki ağaçların %35’inin, Avustralya’nın Sidney kentindeki ağaçların ise %65’inin bu kirliliği tetikleyen izopren gazını salgıladığı belirlendi.
KÜRESEL ISINMA VE KENT ISI ADALARI RİSKİ YEDİ KAT ARTIRIYOR
Sıcaklık artışının ağaçlardaki stres seviyesini yükselttiği ve kimyasal salınımı ivmelendirdiği kaydedildi. Ölçümlerde, 35 °C sıcaklıkta bitkilerden kaynaklanan kimyasal reaksiyon hızının 20 °C'ye kıyasla 7 kat daha yüksek olduğu tespit edildi.
Binalar ve betonlaşma nedeniyle oluşan "kentsel ısı adası" etkisinin de emisyonları %12 oranında artırdığı saptandı. Isınan hava ile birlikte kent ağaçlarının ormandaki ağaçlara kıyasla daha fazla strese girdiği ve daha yüksek miktarda uçucu gaz salgıladığı belgelendi.
ŞEHİR PLANLAMASINDA TÜR SEÇİMİ HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR
Araştırma ekibinde yer alan atmosfer kimyacıları, elde edilen bulguların şehirlerde ağaçlandırmayı durdurmak anlamına gelmediğini vurguladı. Ağaçların karbon depolama, biyoçeşitlilik ve kentsel serinletme gibi vazgeçilmez faydaları bulunduğunu belirten uzmanlar, peyzaj ve belediye planlamalarında izopren salınımı düşük türlerin seçilmesi gerektiğini bildirdi.
Tıp ve çevre uzmanları, sanayi ile araç kaynaklı emisyonların düşürülmesinin ve kentsel alanlarda bilimsel tür seçiminin yürürlüğe konmasının toplum sağlığını korumada temel zorunluluk olduğunu ifade ediyor.
