Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) yeni raporuna göre küresel sıcaklıkların önümüzdeki birkaç yıl içinde sanayi öncesi seviyenin 1,5 derece üzerine çıkması artık kaçınılmaz. Bilim insanları bu nedenle iklim politikasında yeni bir aşamaya geçilmesi gerektiğini belirtiyor. BM, bu nedenle aşımın mümkün olduğunca düşük ve kısa süreli olmasına odaklanan yeni bir yaklaşım ortaya koydu.
BM raporu önde gelen yaklaşık 50 iklim bilimcisinin değerlendirmelerini bir araya getiriyor. Bununla birlikte BM, ilk kez bu raporda 1,5 derece eşiğinin kaçınılmaz olarak aşılacağını kabul ediyor. Yine de Paris Anlaşması’yla belirlenen 1,5 derece hedefi halen geçerliliğini koruyor, ancak mevcut emisyon azaltma politikalarının bu sınırın aşılmasını önleyecek kadar hızlı ilerlemediği belirtiliyor.
Sıcaklık artışında yeni yol haritası UNEP’in önerdiği yaklaşım “aşım, zirve ve düşüş” olarak tanımlanıyor. Buna göre küresel sıcaklıkların önce 1,5 derecenin üzerine çıkması, daha sonra belirli bir seviyede zirve yapması ve atmosferdeki sera gazlarının azaltılması sayesinde yeniden gerilemesi hedefleniyor. Bu senaryonun uygulanabilmesi için küresel sera gazı emisyonlarının 2035 yılına kadar yüzde 55 azaltılması, yüzyılın ortasına kadar da emisyonların neredeyse tamamen ortadan kaldırılması gerekiyor.
Rapora göre bu adımlar atılırsa küresel sıcaklık artışı yaklaşık 1,8 dereceyle zirve yapabilir. Sonrasında karbon giderimi gibi yöntemlerle sıcaklıkların yeniden düşürülmesi mümkün olabilir. İçinde bulunduğumuz anlık koşullarda dahi radikal iklim olaylarının yaşandığını görüyoruz.
1,8 derecelik zirve ise çok daha ciddi sonuçlar doğuracak. Deniz seviyesindeki yükseliş küçük ada ülkelerini ve kıyı topluluklarını tehdit edecek. Sıcak hava dalgaları, kasırgalar, orman yangınları ve seller mevcuttan çok daha şidedetli hale gelecek.
Gerekli uyum önlemleri alınmadığı takdirde küresel gıda üretiminin yüzde 14 oranında azalabileceği öngörülüyor. Atmosferden karbon çekilmesi gerekecek Sıcaklıkları daha sonra yeniden düşürmek için yalnızca sera gazı emisyonlarını azaltmak yeterli olmayacak. Rapora göre atmosferdeki karbondioksitin de büyük miktarlarda uzaklaştırılması gerekecek.
Bunun için ormanların genişletilmesi gibi doğal yöntemlere ek olarak karbondioksiti doğrudan havadan çekerek yer altında depolayan teknolojilerden de yararlanılabilir. En iyi senaryoda bu yöntemler, dünyanın 1,5 derecenin üzerinde kaldığı süreyi birkaç on yılla sınırlayabilir. Fakat karbon giderimi, emisyonları azaltmanın yerine geçebilecek kolay bir çözüm değil.
Dünya şu anda atmosferden yılda yaklaşık 2 gigaton karbondioksit uzaklaştırıyor. Bu miktar, insanlığın yıllık emisyonlarının sadece yüzde 5'ine karşılık geliyor. Hesaplamalara göre karbon giderim çalışmalarının mevcut seviyenin beş katına çıkarılması bile, mevcut ısınma hızında gerçekleşen 10 yıllık sıcaklık artışını geri almak için yaklaşık 50 yıl gerektirebilir.
Rapor ormanlaştırma ve karbon giderme gibi yöntemler önerse de bunların kolay olacağını söylemiyor. Devasa ormanlar yapılsa bile sadece bir yangın sonucunda yıllar boyunca depolanan karbon atmosfere salınabilir. Karbondioksiti doğrudan havadan çeken teknolojiler ise halen çok pahalı.
Üstelik bunların büyük ölçekte işe yarayacağının bir kanıtı da yok. Geri dönmek kaybedilenleri geri getirmeyecek Küresel sıcaklıkların ilerleyen dönemde yeniden düşürülmesi, 1,5 derece eşiğinin aşılması sırasında meydana gelecek tüm zararların ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Rapora göre dünya üzerindeki buzulların en az dörtte biri kalıcı olarak eriyebilir.
Yok olan canlı türleri geri getirilemeyecek. Aşırı hava olayları nedeniyle zarar gören bazı ekosistemler de eski haline dönemeyecek. 1,5 derece eşiğinin geçici olarak aşılması bile bazı kritik “devrilme noktalarının” tetiklenme riskini de artırıyor.
Raporda Amazon yağmur ormanlarının çökmesi ve kutup buz tabakalarının ani şekilde parçalanması bu risklere örnek gösteriliyor. Bu süreçler başladıktan sonra bunları geri çevirmek çok zor ve muhtemelen imkansız. Küresel ısınmanın 1,5 derece eşiğinin üzerinde uzun süre kalması ise faturayı daha da kabartacak.
Milyonlarca, hatta milyarlarca insan, bu senaryoda daha tehlikeli ve eşitsiz bir dünyada yaşamak zorunda kalacak. 2025 rekor kırıldı BM raporları ve bilim insanlarının çağrılarına rağmen küresel sera gazı emisyonları 2025 yılında rekor seviyeye ulaştı. Geçen yıl küresel sıcaklıklar sanayi öncesi ortalamanın 1,3 ila 1,4 derece üzerine çıkarken UNEP’in 2025 değerlendirmesine göre mevcut politikalar yüzyıl sonunda 2,8 derecelik ısınmaya yol açabilir.
En iddialı net sıfır hedefleri tam olarak uygulansa bile artışın yaklaşık 1,9 derece olması bekleniyor. [bkzdh=209901 Yeni rapor ise önceki değerlendirmelerden daha net bir tablo çiziyor. Artık masada olasılık yok. 1,5 derece eşiği önümüzdeki birkaç yıl içinde kaçınılmaz olarak aşılacak.
Sıcaklıkların yeniden 1,5 derece seviyesine çekilebilmesi için zirve ısınmanın yaklaşık 1,8 dereceyi aşmaması gerekiyor. Bunun için fosil yakıtlardan uzaklaşılması, enerji sistemlerinin dönüştürülmesi ve metan gibi güçlü sera gazlarının azaltılması şart. Üstelik zaman da elbette insanlığın lehine değil.
Zira emisyon azaltımlarındaki her beş yıllık gecikme, ulaşılacak sıcaklık zirvesini en az 0,1 derece yükseltiyor. Emisyonlar hızla azaltılsa ve atmosferden büyük miktarda karbon çekilse bile sıcaklıkların yeniden 1,5 derecenin altına inmesi kesin değil.
