Yeni bir eğitim-öğretim yılı başladı. Milyonlarca çocuk ve genç yeniden sıralara oturdu. Kitaplar açılacak, sınavlar yapılacak, notlar verilecek.
Öğretmenler ders anlatacak, veliler çocuklarının başarısını takip edecek. Fakat bir çocuğun yaşamı yalnızca derslerden, sınavlardan ve notlardan ibaret değildir. Bazen bir öğretmenin söylediği tek bir cümle, yıllarca anlatılan bir dersten daha kalıcı olur.
“Sen yapamazsın” sözü bir çocuğun içine korku bırakabilir. “Seninle gurur duyuyorum” sözü, ömrü boyunca taşıyacağı bir özgüvene dönüşebilir. “Bir daha dene” cümlesi ise ona başarısızlığın son olmadığını öğretebilir.
Bir çocuk okulun kapısından içeri girdiğinde aklımıza önce aynı sorular geliyor: Ne öğrenecek? Hangi sınavdan kaç puan alacak? Hangi üniversiteyi kazanacak?
Hangi mesleği seçecek? Bütün bunlar elbette önemli. Ama eğitim üzerine düşünürken daha temel bir soruyu çoğu zaman unutuyoruz: Bir çocuğun yaşamında nasıl bir iz bırakacağız?
Eğitim tam da burada başlar. Çünkü öğretmek başka, iz bırakmak başkadır. Bilgi aktarabiliriz ama güven vermeyebiliriz.
Başarı isteyebiliriz ama cesaret vermeyebiliriz. Oysa eğitim, yalnızca zihni değil, insanı da şekillendirme sorumluluğudur. İnsan, insanda iz bırakır.
Bir çocuğu küçümsemek de iz bırakır, onu başkalarıyla kıyaslamak da. Haksızlık etmek, dinlememek, başarısızlığını yüzüne vurmak da. Ama güvenmek de iz bırakır; elinden tutmak, hatasına karşın yanında durmak, emeğini görmek ve “Ben sana inanıyorum” diyebilmek de.
Çünkü çocuklar yalnızca söylediklerimizi değil, onlara kendilerini nasıl hissettirdiğimizi hatırlarlar. EV, OKUL, TOPLUM Yıllar geçer, çocuk büyür. Okul biter, öğretmenler değişir.
Yaşam değişir. Fakat çocuklukta ve gençlikte insanın içine bırakılan bazı cümleler kolay kolay silinmez. Biz yetişkinler çocuklara bir şeyler öğretmeye çalışıyoruz.
Oysa çocuklar bizi de öğreniyor. Nasıl konuştuğumuzu, nasıl öfkelendiğimizi, hata yapan bir insana nasıl davrandığımızı, güçsüzün karşısında nasıl durduğumuzu görüyorlar. Yani çocuklar yalnızca matematiği, fiziği, edebiyatı ya da tarihi öğrenmiyor.
Bizden yaşamı öğreniyorlar. Bu nedenle eğitim yalnızca sınıfta gerçekleşen bir faaliyet değildir; evde başlar, okulda şekillenir, toplumda karşılığını bulur. Bir öğretmenin görevi elbette bilgi vermektir.
Ancak bilgili insan yetiştirmek eğitim için yeterli değildir. Çünkü bilgili olmak başka, iyi insan olmak başkadır. Çok bilen ama adalet duygusu olmayan, başarılı ama başkasının başarısına tahammül edemeyen, güçlü ama güçsüzü ezen bir insan yetiştiriyorsak, eğitim adına neyi başardığımızı yeniden düşünmeliyiz.
TEK HEDEF BAŞARI MI? Çocuklara yalnızca başarılı olmayı değil, insan kalmayı da öğretmeliyiz. Çünkü bir gün sınav sonuçları unutulacak.
Diplomalar eskiyecek. Makamlar değişecek. Unvanlar geride kalacak.
Ama bir insanın başka bir insanın yaşamında bıraktığı iyilik yaşamaya devam edecek. Bugün bir çocuğa verdiğimiz cesaret, yarın onun başka bir insana vereceği cesarete dönüşebilir. İyilik de böyle çoğalır, kötülük de.
Önümüzde yeni bir eğitim yılı var. Yine dersler olacak, sınavlar yapılacak, hedefler koyulacak. Başarı isteyeceğiz.
Bunların hepsi olacak. Ama bu yıl kendimizden bir şey daha isteyelim: Çocukların yaşamında iyi izler bırakmayı. Eğitim, yalnızca bugünün çocuklarını yetiştirme işi değildir.
Eğitim, gelecekte nasıl bir toplumda yaşayacağımızı belirleme sorumluluğudur. Yaşamın sonunda bize kaç sınav yaptığımız, kaç diploma verdiğimiz ya da hangi makamda oturduğumuz sorulmayabilir. Belki geriye yalnızca şu soru kalacaktır: “Sen, senden sonra kimin yaşamında ne bıraktın?” İnsan dünyadan geçer.
Kimi sessizce geçer kimi ardında makamlar ve unvanlar bırakır. Kimi ise bir insanın yaşamına dokunur. Ve belki insanın gerçek hikâyesi, kendi yaşamında biriktirdiklerinde değil, başkalarında bıraktığı izde yazılır.
