Yeni eğitim-öğretim yılı başlarken Save the Children Türkiye, çocukların eğitim hakkının yalnızca okula kayıt ve erişimle sınırlı olmadığına dikkat çekti.
Kuruluşun Hatay ve Adıyaman ile İstanbul’da yürüttüğü iki araştırmaya göre çocukların okula düzenli devam edebilmesi, kendilerini okulda güvende ve ait hissedebilmesi ve ihtiyaç duyduklarında desteğe ulaşabilmesi de eğitim hakkının temel bileşenleri arasında.
14-17 yaş grubu daha yüksek risk altında
“Hatay ve Adıyaman’da Okul Dışı Kalmış ve Okuldan Ayrılma Riski Altındaki Çocuklar Araştırması”, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından eğitim altyapısının yeniden kurulmasına yönelik çalışmalar sürerken bazı çocukların eğitime düzenli katılımının önündeki güçlüklerin devam ettiğine işaret ediyor.
Araştırmada okul giderleri ekonomik engeller arasında öne çıkıyor. Ulaşım maliyetleri ve mesafe, öğrenme kayıpları, psikososyal güçlükler, mevsimlik tarım işçiliği ve sosyal dışlanma da çocukların eğitime devamını etkileyen etkenler arasında sıralanıyor.
Bulgulara göre özellikle 14-17 yaş grubundaki çocuklar okuldan uzaklaşma açısından daha yüksek risk altında.
Ekonomik baskılar, öğrenme açıkları, ulaşım sorunları ve çocukların geçim faaliyetlerine katılması bir araya geldiğinde devamsızlık artabiliyor. Devamsızlık ise öğrenme kayıplarını derinleştirerek çocukların motivasyonunu, özgüvenini ve okulla bağını daha da zayıflatabiliyor.
Okul masrafı büyüyor: Eski çanta dikiliyor, yedek forma alınamıyor
Güvenli okul yalnızca fiziksel güvenlik değil
İstanbul’un Sultanbeyli ve Avcılar ilçelerindeki dört devlet okulunda yürütülen “Güvenli, Kapsayıcı ve Dayanıklı Okullar Araştırması”ise çocukların okulda kendilerini güvende hissetmelerinde fiziksel koşulların yanı sıra sosyal ilişkilerin de belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Çocuklar, ebeveynler ve öğretmenlerle yapılan çalışmada zorbalık, ayrımcılık, akran ilişkileri, aidiyet duygusu ve yetişkinlerin çocukların yaşadığı sorunlara yaklaşımı güvenli okul ortamının başlıca unsurları arasında yer aldı.
Araştırmaya göre özellikle zorbalık, çocukların okula aidiyetini ve eğitimle kurdukları ilişkiyi olumsuz etkileyebiliyor.
Öğretmenlerin iyi olma hâli ve okul içindeki destek kapasitesi de araştırmanın dikkat çektiği başlıklardan. Öğretmenlerin çocukların ihtiyaçlarını erken fark edebilmesi, zorbalık ve dışlanma karşısında destek sağlayabilmesi ve gerektiğinde çocukları ilgili hizmetlere yönlendirebilmesi için okul içi destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Çocuklar okul kararlarına katılmak istiyor
Araştırmalar, güvenli okulun çocukların kendi yaşamlarını etkileyen kararlara katılabilmesiyle de ilişkili olduğunu gösteriyor.
Save the Children Türkiye’nin İstanbul’daki 10 okulda yürüttüğü çalışmalarda oluşturulan çocuk komiteleri aracılığıyla öğrencilerden okul ortamındaki fiziksel ve sosyal riskleri belirlemeleri ve çözüm önerilerini paylaşmaları isteniyor.
Bu çalışmalarda çocukların gündeme getirdiği başlıklardan biri de akran zorbalığı oldu. Çocukların talepleri doğrultusunda okullarda bu konuda çalışmalar gerçekleştirildi.
Öğrencilerin okula uyum haftasında velilere idari izin verilecek
“Bir çocuğun okuldan uzaklaşması tek bir nedenle açıklanamıyor”
Save the Children Türkiye Eğitim ve Psikososyal Destek Uzmanı Yeşim Hancı Kaya, araştırma bulgularının çocukların eğitimden uzaklaşmasının çoğunlukla tek bir etkene bağlı olmadığını gösterdiğini söyledi.
Kaya’ya göre ekonomik güçlükler, ulaşım sorunları, öğrenme kayıpları, psikososyal ihtiyaçlar ve zorbalık zaman içinde birbirini besleyerek okuldan uzaklaşma riskini artırabiliyor.
Bu nedenle çocukların ve ailelerin ihtiyaçlarının birlikte ele alınması; eğitim, sosyal hizmetler ve çocuk koruma alanlarında çalışan kurumların koordinasyonunun güçlendirilmesi gerekiyor.
Okula kayıt eğitim hakkı için yeterli değil
İki araştırmanın ortak bulguları, okuldan ayrılma riskinin erken fark edilmesi ve çocukların uygun desteklere zamanında yönlendirilmesinin önemine işaret ediyor.
Ulaşım ve okul giderlerinin aileler üzerindeki yükünün azaltılması, öğrenme kayıpları ile psikososyal ihtiyaçların birlikte ele alınması, zorbalığa karşı okul çapında politikalar geliştirilmesi ve çocukların okul yaşamına ilişkin kararlara katılımının sağlanması öneriler arasında.
