Ölümle en çok özdeşleştirdiğim ses sessizlik. Yalnızca, sevdiğiniz insanın artık asla konuşmayacağı, bağırmayacağı, ağlamayacağı, gülmeyeceği gerçeğiyle ilgili olan bariz sessizlikten söz etmiyorum.Daha küçük sessizlikler de var; mesela cenazeden sonra, son misafir de giderken geride yalnızca düşünceleriniz ve iyi dileklerle paylaşılan fazlasıyla bol yemek kaldığında. Ya da haftalar geçip de gününüzü anlatmak için onu aramaya ya da mesaj atmaya davranıp artık bunu yapamayacağınızı hatırlayıp kendinizi durdurduğunuz anlarda.Yıllar sonra bile, size yakın birinin öldüğünü söylediğinizde karşı tarafın ne diyeceğini bilemeyip duraksadığı o tuhaf anlarda sessizlik hâlâ hissedilir.Ne davul ne çan sesi…
Hizmet için seçilen birkaç şarkı dışında müzik bile sanki fazlalık gibi. Bir festivalin gürültülü, kaotik enerjisi mi? Asla.Oysa Nepal’in Bhaktapur kentinde keşfettiğim yıllık Sa: Paru festivali, yani son bir yılda ölenleri onurlandıran şenlik, tam da bunun üzerine kurulu.
Katmandu Vadisi boyunca Newar halkı tarafından kutlanan festival, Batı’daki yas kavramını tersyüz ediyor; ölülere kurtuluşa doğru giderken neşeli bir veda sunuyor.“Batı toplumlarında insanlar öldüğünde siyah giyilir. Sessizlik içinde yas tutulur – çok kasvetli bir andır” diyor Ajay Bahadur Pradhanang. “Ama Nepal’de herkes bir araya gelir ve bu, adeta bir karnavala, gerçek anlamda neşeli bir vedaya dönüşür.”Bir araya gelen bir toplulukFestival Lalitpur gibi diğer şehirlerde ve yaklaşık 13 kilometre uzaklıktaki başkent Katmandu’da da düzenleniyor olsa da, Bhaktapur’daki kutlama kendine özgü bir biçim alıyor.Ülkenin ağustos ya da eylülde, ay-güneş esaslı takviminin 10. ayında, dolunaydan sonra düzenlenen ana günden önce, komşular – birini kaybetmiş olsunlar ya da olmasınlar – bir araya gelip taha: sa inşa ediyor.Alayda geleneksel olarak kullanılan ineklerin yerini alan bambu yapılar, sarılmadan önce kutsal hayvanın resmi tepeye yerleştiriliyor.Tüm bu hazırlığı tamamlamak hem beceri hem de ciddi bir insan gücü gerektiriyor.
Bez (genellikle kadınlar için kırmızı, erkekler için beyaz) ve inek resmi eklendikten sonra, ölen kişinin fotoğrafı, Şiva tasvirleri ve son olarak güneş ile yağmurdan koruyan, saygı ifadesi olan bir şemsiye gibi çeşitli süslemelerle tamamlanıyor.“Sa: Paru için belirli ritüelleri yerine getirmemiz gerekiyor ve bunlar yalnızca benim ya da yalnızca ailemin gücüyle, daha geniş topluluğun desteği olmadan imkânsız olurdu” diye açıklıyor Ajay.Bir çocuğu büyütmek için bir köy gerekir derler, ama Bhaktapur’daki kutlama, bir hayatın diğer ucunu işaretlemek için de bir topluluğa ihtiyaç olduğunu gösteriyor.Ben burada, kentin merkezine yakın bir butik otel olan The Nanee’nin davetlisi olarak bulunuyorum. Otelin yönetim kurulu başkanı Ajay, bu yıl annesini kaybetmiş; bu sayede komşu avluda süren çalışmaları yakından görebiliyorum. Ancak şehre gelen herhangi bir ziyaretçi gün boyunca bir yerde taha: sa yapıldığını mutlaka görecektir.Festival bir sonraki sabahın erken saatlerinde başlıyor; sokaklardan ardı arkası kesilmeyen taha: sa’lar geçiyor, onlara müzik, davul ve çan sesleri ile Ghintang Ghisi dansına katılan çiftlerin birbirine çarpan sopalarının sesi eşlik ediyor.Geçit töreni belirlenmiş bir güzergâhı takip ediyor ve başlangıçta her ekibin kendi ritmine göre ilerlediği hissine kapılıyorsunuz – bazıları hızlı yürüyor, yapıları sallayıp sarhoş bir inek etkisi yaratıyor; diğerleri ağır ağır yürüyüp ara ara durarak birlikte dans ediyor.
Ancak sokaklar dolup adım adım ilerlemek bile zorlaştığında kalabalık tek bir beden gibi hareket etmeye başlıyor.Bazı katılımcılar geleneksel kıyafetler ya da onların modern yorumlarını giyerken, bir o kadar kişi de futbol formalarıyla ya da Hawaii gömlekleriyle dolaşıyor. Olduğunuz gibi gelin – kalabalıkları dert etmiyorsanız eğlencelere katılmanız memnuniyetle karşılanıyor.Nefeslenmek için biraz durduktan sonra, ABD’de yaşayan ve kısa süre önce küçük kardeşini kaybedip festival için ülkesine dönmüş olan Nepalli Mano Dhaubhadel ile sohbete başlıyorum.“Bunu dünyanın başka hiçbir yerinde görmezsiniz” diyor. “Buradaki kültür gerçekten büyüleyici ve yalnızca Newarların değil herkesin tadını çıkarabileceği bir şey.
Öğrenmenin en iyi yolu, işin içine girmektir.”Elbette festivale bir rehber eşliğinde de katılabilirsiniz. Benim yanımda The Nanee’nin küratörü, rahip ve doktora öğrencisi Peepul Subedi var; festivalin çeşitli unsurlarının anlamını ve önemini anlatmaktan fazlasıyla memnun.“Bu festival için tüm şehir bir araya gelir ve son bir yıl içinde aile üyelerinden birini kaybetmiş her hane bu tür bir yapı çıkarır” diye anlatıyor.“Bu, herkesin bir gün öleceği ve hepimizin aynı tür acılardan geçtiği mesajını temsil ediyor – hayat böyle. Biz ölümün kendisini, dans ederek ve şarkı söyleyerek kutlamıyoruz; ayrılan ruhun kurtuluşa doğru yol alışını kutluyoruz.”Vadinin büyük bölümünde kutlamalar yalnızca bir gün sürüyor; Bhaktapur’da ise festival sekiz gün boyunca, şehir genelinde farklı dans gösterileriyle devam ediyor.Sa: Paru’nun, Gai Jatra olarak da bilinen festivalin tam kökenleri net değil; tarihçiler geleneğin 14. yüzyılda başlamış olabileceğini düşünüyor.Festivalle en sık ilişkilendirilen isim, etkinliği, oğulları Chakravartendra Malla’nın ölümünün ardından satirik unsurlar ekleyerek yaslı eşini neşelendirmek için genişlettiği söylenen Kral Pratap Malla.
Bugün bu miras, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin gibi siyasi figürlerin satirik maskelerinin takılmasıyla sürdürülüyor.Bhaktapur’da kalmak için bir nedenKatmandu’yu ziyaret eden turistlerin seyahat planlarında genellikle Bhaktapur’a da bir uğrak noktası ekleniyor – ancak çoğu zaman yalnızca çeşitli tapınakların ve 55 Pencereli Saray’ın bulunduğu Durbar Meydanı’ndan söz ediliyor.Yaz aylarında Avrupa kentlerini birkaç saatliğine doldurup dondurma ve buzdolabı mıknatısı dışında yerel ekonomiye neredeyse hiçbir katkı yapmadan gemiye geri dönen kruvaziyer turistlere benzer biçimde, bu ziyaretçiler de bir iki saatlerini kentte geçirip sonra başkente geri dönüyor.Bu, yalnızca gelir artışını göremeyen yerel halk için değil, Bhaktapur’un sunduğu en güzel şeyleri kaçıran turistlerin kendileri için de gerçek anlamda kayıp.Burada hayat daha yavaş akıyor ve şehir en iyi, sabah erken saatlerde, insanların etrafta dolaşıp Hindu ve Budist tapınaklarda dua ettiği ya da pazardan meyve sebze aldığı zamanda deneyimleniyor.Durbar Meydanı’nın dışında, Çömlekçilik Meydanı’nda güneşte kurumaya bırakılmış seramikleri görebilir, atölyelerden birinde çömlekçiliği deneyebilir ya da eviniz için yeni parçalar seçebilirsiniz.Konuşkan sahibiyle uzun uzun sohbet edip geleneksel Lokta kâğıt yapım sürecini detaylıca dinleyebileceğiniz Peacock Shop da mutlaka uğranması gereken yerlerden.The Nanee (kaynak İngilizce), Ajay ve Shailaja Pradhanang tarafından, insanların lüks bir butik otelin konforunu yaşarken şehirde daha uzun süre kalmasını teşvik etmek amacıyla kurulmuş.“Bhaktapur yaşayan bir miras alanı ve bunun böyle devam etmesini istedik” diyor Ajay.“The Nanee ile konuklarımıza Bhaktapur’un güzel şehri içinde küçük bir vaha sunarken, mirasını korumak ve sürdürmek için çok şey yapmış olan topluluğun konaklamalarından fayda görmesini sağlıyoruz.”Otelin sunduğu deneyimler, yerel halkla ortaklaşa tasarlanıyor; örneğin bir ev kadınıyla sabah yürüyüşü ya da bir zanaatkârla akşam yemeği gibi.Sa: Paru’nun dışında yıl boyunca, her nisan ayında sekiz gece boyunca kutlanan ünlü Bisket Jatra dahil, çok sayıda festival düzenleniyor.Son sel felaketine dair bir notFestival için Katmandu’ya inmeden birkaç saat önce, Tibet sınırı yakınında meydana gelen bir dizi ani sel en az 1.369 kişinin yaşamını yitirmesine, yaklaşık 5.000 kişinin kaybolmasına yol açtı.Doğal olarak, pek çok kişi Nepal seyahatlerini iptal etti ya da etmeyi düşünüyor; bu da, ülkeye uçuş rotalarını İran’daki savaşın da etkilediği bir dönemde, halihazırda zorluklar yaşayan turizm sektörü için ciddi sonuçlar doğuracak.Katmandu Vadisi, Everest Dağı ve diğer trekking rotaları gibi popüler turistik bölgeler felaketten etkilenmedi ve harcayacağınız turizm bütçesi her zamankinden daha çok ihtiyaç duyulan bir kaynak. Dianne Apen-Sadler, Sa: Paru festivali sırasında The Nanee’nin konuğu oldu. Bhaktapur’daki sayısız festivalden biriyle seyahatinizi örtüştürmek için olası konaklamanız hakkında bilgi almak üzere otele doğrudan (kaynak İngilizce) ulaşabilirsiniz.
Bhaktapur hakkında daha fazla bilgi için resmi turizm ofisinin internet sitesini (kaynak İngilizce) ziyaret edin.
.jpg)
