Susam tanesi büyüklüğündeki istilacı bir böcek, binlerce, hatta belki de yüz binlerce ağacın sonunu getirebilir. Üstelik yayınlanan son raporlar, Güneydoğu Asya kökenli bu böcek türünün artık tüm dünyaya yayıldığını gösteriyor. "Euwallacea fornicatus" ya da "Çok Yönlü Delik Açan Böcek" olarak bilinen bu istilacı tür, Antarktika dışındaki tüm kıtalara ulaşmış bulunuyor.
Tek bir böcek koca bir ağacı öldürmeye yetiyor Euwallacea fornicatus'un asıl tehlikesi yalnızca ağacın içine girerek beslenmesinden kaynaklanmıyor. Dişi böcek, ağacın gövdesine küçük delikler açarak burada üreme alanları oluştururken beraberinde bir mantar da taşıyor. Böcek tarafından ağacın içine bırakılan bu mantar, zamanla çoğalarak ağacın damar dokularını tıkıyor.
Bunun sonucunda su ve besin maddelerinin ağacın diğer bölümlerine ulaşması engelleniyor. Fusarium kuruması olarak adlandırılan bu süreç, ağacın kuraklığa maruz kalmış gibi zayıflamasına ve sonunda ölmesine neden oluyor. Ağacın ne kadar sürede öldüğü türe göre değişse de bazı türlerde bu süre bir yıldan kısa olabiliyor.
Bu böceğin tüm dünyaya yayılmasının temelde iki sebebi bulunuyor. İlki küçük boyutları. Odun yığını ya da ambalaj paketi gibi bir yerde tespit edilmesi neredeyse imkânsız olduğu için, fark edilmeden ülke sınırları ötesine taşınıyor.
İkinci kritik faktör ise çoğalma hızı ve şekli. Bu türün dişileri, erkek olmadan döllenmemiş yumurtalar bırakabiliyor. Bu yumurtalardan çıkan erkeklerle daha sonra çiftleşerek yeni koloniler oluşturabilen dişi bir böcek, böylece tek başına yeni bir istilanın başlangıcı olabiliyor.
Ekonomik zararı milyarlarca dolar İstila edilmiş bir ağacı kurtarmak çoğu zaman mümkün olmuyor. Böceğin başka ağaçlara yayılmasını engellemek için enfekte veya ölmüş ağaçların kesilip imha edilmesi gerekiyor. Bu da hem çevreye hem de ekonomiye zarar veriyor.
Bazı ülkeler için işin ekonomik kısmı ciddi boyutlara ulaşmış durumda. Bu istilacı türün en büyük hasarı verdiği ülkelerden biri Güney Afrika. Şehir içlerindeki 225 milyon ağacın en az 65 milyonunun ortadan kaldırılmasının gerekebileceği tahmin ediliyor.
Yapılan hesaplar, Güney Afrika için ekonomik kaybın 20 milyar dolara yakın olacağını gösteriyor. Çünkü sadece ağaçların şehirlerden kaldırılması bile ciddi bir iş gücü ve altyapı maliyeti oluşturuyor. Bu maliyeti dünya geneline yaydığımızda, Euwallacea fornicatus'un dünya ekonomisine maliyetinin yüz milyarlarca doları bulması bekleniyor.
Bir kez yayıldığında durdurmak çok zor Euwallacea fornicatus'un en büyük sorunlarından biri de açık alanlara yayıldıktan sonra tamamen ortadan kaldırılmasının neredeyse imkânsız olması. Almanya ve Hollanda gibi ülkeler, böceğin seralar ve botanik bahçeleriyle sınırlı kaldığı vakalarda hızlı müdahaleyle istilayı durdurmayı başardı. Ancak Avustralya'nın Perth kentinde 2021'de tespit edilen böceği ortadan kaldırmak için yıllarca süren kapsamlı çalışmalara rağmen istilanın ilerlemesi engellenemedi.
Bilim insanları bu nedenle kimyasal ve biyolojik mücadele yöntemleri üzerinde çalışıyor. Güney Afrika'da bazı parazit yaban arılarının, akarların ve nematodların böceğe karşı kullanılması araştırılıyor. Ancak laboratuvar ortamında başarılı görünen bu yöntemlerin gerçek ekosistemlerde aynı sonucu vereceğinin garantisi bulunmuyor.
Yanlış uygulanan biyolojik mücadele yöntemlerinin kendisinin de yeni bir istilacı türe dönüşebileceği biliniyor. Türkiye'de de tespit edildi Başta da belirttiğimiz gibi artık Antarktika dışında tüm kıtalara yayılmış olan bu istilacı tür, son yıllarda Türkiye'de de görülmeye başlandı. Türkiye'de ilk olarak 2024 yılında İstanbul-Eminönü'nde ağaçlarda tespit edildi.
Türün Türkiye'deki varlığı hem morfolojik hem de DNA analizleriyle doğrulandı. Ancak şu an için istilanın ülke genelinde yaygın olmadığı belirtiliyor. Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Örgütü, Türkiye'deki durumu "mevcut, yaygın değil ve resmi denetim altında" olarak listeliyor.
Nitekim İstanbul'da istilayı ortadan kaldırmaya yönelik çalışmalar sürüyor..
