Bir yapay zeka dedektörü, en büyük ödüllere aday gösterilen, raflarda büyük başarı yakalamış bir kitabı sarsmaya muktedir mi? Fransa'da, edebiyat sezonunun keşiflerinden biri olarak sunulan ve şimdiden 35 binin üzerinde satan Thélyson Orélien'in "C'était ça ou mourir" adlı romanı, şimdi de bir yapay zeka tarafından yazılmış olmakla suçlanıyor.Bu tartışmanın fitilini, pazartesi 21 Eylül günü anonim "Balance ton Claude" hesabı tarafından X'te paylaşılan (kaynak Fransızca) bir ileti ateşledi. Hesap, "Pangram'a göre bu roman neredeyse tamamen bir yapay zeka tarafından kaleme alınmış" diyerek, metnin çeşitli bölümlerini "el yazması"ndan aldığını ve bunları test ettiğinde "hemen her seferinde aynı sonuca ulaştığını: %100 YZ" iddia ediyor.Hesabın arkasındaki ekibe göre ABD menşeli Pangram aracı "açık ara en güvenilir YZ dedektörü" ve "yanlış pozitif oranı %0,0041".İddia, romanı yirmiden fazla dile çevrilmekte olan ve Goncourt, Goncourt des lycéens, Femina, Médicis ve Renaudot gibi büyük ödüllerin ilk seçkilerine giren, Haiti kökenli 38 yaşındaki Québecli yazar için özellikle hassas.Kurgu, şiddet ve güvensizlik nedeniyle ülkesinden kaçmak zorunda kalan genç tarih-coğrafya öğretmeni Jonas'ın Amerika kıtası boyunca süren yolculuğunu anlatıyor.
Geçen kış Québec'te yayımlanan ve Frankofon Avrupa hakları Grasset tarafından alınan bu ilk romandan önce Thélyson Orélien ağırlıklı olarak şiir yayımlıyordu."Söylentiler"den "ırkçı saldırılar"a?Grasset, önce bu "söylentilere" itibar etmediklerini duyurdu. "Tamamen sahte haber söz konusu. (...) YZ'yi tanıdığı iddia edilen bu araçların kendisi de, İncil'in bile yapay olarak yazıldığını uydurabilen yapay zekalar", diye konuştu yayınevi salı sabahı BFMTV (kaynak Fransızca)'ye.Sarı kapaklarıyla tanınan yayınevi ayrıca Amazon'da YZ ile yazılmış onlarca roman satıldığını, ancak "hiçbirinin başarı yakalamadığını" çünkü "hiçbirinin kendine has bir sesi olmadığını" belirtti. Vivendi grubuna ait ve milyarder Vincent Bolloré tarafından kontrol edilen Grasset, "Thélyson tam tersini yapıyor" diye ekledi.Salı akşamüstüne doğru tartışmanın büyümesi üzerine Grasset, Euronews'ün de aralarında bulunduğu çok sayıda medya kuruluşuna yazara söz veren bir basın açıklaması gönderdi.
Thélyson Orélien açıklamada, kendisine, YZ tarafından üretilmiş metinlere özgü olduğu gerekçesiyle yöneltilen "tekrarlara" aslında "Haiti ve Karayip edebiyatı geleneğinin" ve kendine has bir şiirselliğin ürünü olduğunu anlatıyor.Yazar, "Tarzım tartışılabilir, ancak bu anlatım biçimlerini yapay zekânın kanıtı saymak, edebiyat eleştirisiyle uzaktan yakından ilgili değil" diye ekliyor.Yazar, kitabına "hayatlarında yer açan" okurlarına da teşekkür ediyor: "Bazılarının, ne söylediğimizi dinlemeden önce nereden geldiğimizi mutlaka kontrol etmek istediği bir dünyada, bu ilgi beni derinden etkiliyor".Aynı açıklamada Grasset ekibi, yazara "mutlak güvenlerini" yenilediklerini belirterek, onu "her türlü makineye ya da yazıyı sonsuza dek özgür olmaktan alıkoyacak ölçme, standardize etme ve susturma girişimine karşı" desteklediklerini vurguluyor.Euronews'ün ulaştığı Thélyson Orélien, sorularımızı yanıtlamamayı tercih etti. Ancak Libération (kaynak Fransızca)'a, Fransa'ya geldiğinden bu yana "çok sayıda ırkçı saldırının" hedefi olduğunu söyledi.YZ, "kreolleşmiş" bir dille karşı karşıyaBüyük medya kuruluşları konuyu ele almadan önce tartışma X üzerinde alevlendi. "Balance ton Claude" hesabının ilk paylaşımının ardından çok sayıda kullanıcı – İngilizce yazanlar da dahil – anonim hesabın suçlamalarını kanıtlanmış gibi aktardı; bazıları, alay ederek (kaynak Fransızca), eleştiri dünyasının "YZ tarafından yazılmakla kalmayıp temelde vasat ve tekrarlayıcı olan bir üslubu harika bulup tuzağa düştüğünü" öne sürdü.Başka bazıları, Thélyson Orélien'in tepki niteliğindeki basın açıklamasını Pangram'a yükleyip bunun da iddia ederek (kaynak Fransızca) "%100 YZ" olduğunu söyledi.Suçlamalar, kuşkucu tepkileri de beraberinde getirdi.Gazeteci Jérôme Colombain, şöyle yazıyor (kaynak Fransızca): "2026'da bir kitabı yazmak için YZ kullanmanın ne sakıncası olabilir, anlamıyorum.
Aksine, kullanmamak saçma olur". Aynı iletide, "Ghostwriter'lar öteden beri var. Nihayetinde önemli olan, yazarın sorumluluğudur" diye sürdürüyor.YZ'yi kullanarak havacılık üzerine kitaplar yazdığını açıkça söyleyen François Negroni (kaynak Fransızca) ise, YZ dedektörlerinin bir metni "istatistiksel düzenlilikleri tespit ederek: sözcük dağılımı, sözdizimsel yapı, cümle ritmi, sözcüklerin ne ölçüde öngörülebilir olduğu" üzerinden analiz ettiğini anlatıyor.
Ardından, Thélyson Orélien'in yazdıklarının, yazılımların temel aldığı standart Fransızcanın "kalıplarına uymadığını" savunuyor."Eleştirmenlerin oybirliğiyle 'kreolleşmiş' diye tarif ettiği, Haiti kreolü, İspanyolca, Portekizceyle harmanlanmış, sözlü anlatımın, aforizmaların, başka yerlerden gelen ritimlerin içinden geçtiği bir Fransızcayla yazıyor" diyen Negroni, yine de bu romanın "tamamen ya da kısmen bir YZ yardımıyla yazılıp yazılmadığını 'bilmediğinin'" altını çiziyor.Ona yanıt veren yazar Christophe Boutry (kaynak Fransızca) ise Pangram'ın Thélyson Orélien'in "kreolleşmiş" üslubunu tespit etmiş olmasının "mümkün" olduğunu belirtiyor. "Yerleşik önyargıları gösteren çalışmalar, başka dedektörler, başka sürümler ve özellikle de İngilizceyle ilgili. Bu da Pangram 4'ün burada Haiti Fransızcasını YZ üretimi bir metinle karıştırdığını söylemeye yetmez" diye yazıyor.Sosyal medyada, YZ kullanımına ilişkin şüpheler daha önce de bazı okurlar tarafından dile getirilmişti.
Özellikle de Babelio (kaynak Fransızca)'da kullanıcı adı Alphaleer olan bir okur, 12 Eylül tarihli yorumunda "Ne yazık ki kitabın tamamı... yapay zeka ile yazılmış. İlk bakışta hoş görünüyor ama içi boş" diye yazdı. Aynı kullanıcı, anlatıcıyı "bir sınırdan diğerine, bir aşamadan ötekine, hiçbir şeyi derinleştirmeden geçen bir gölge" olarak tanımlıyor ve romandaki "büyük tutarsızlıklara" dikkat çekiyor.Facebook (kaynak Fransızca)'ta yazar Fabrice Colin, "en hafif tabirle son derece itici bazı üslup alışkanlıklarına", "bölüm sonu aforizmalarına" ve "sevimli ama epey tartışmalı metaforlara" işaret ediyor.
Yazara YZ kullandığı yönünde suçlama yöneltmediğinin, Pangram hakkında da bir görüşü olmadığının altını çizen Colin, yalnızca "metne zarar veren yazım alışkanlıklarına" dikkat çektiğini ve herkesi kendi fikrini oluşturmaya davet ettiğini söylüyor."Balance ton Claude" gerilimi düşürme çağrısı yapıyorSalı günü, o ana dek fazla tanınmayan "Balance ton Claude" hesabı olağanüstü bir görünürlük kazandı ve 6 bin 600 takipçiyi aştı.Gece geç saatlerde, Radio France'a göre bu hesabın arkasında bulunan beş kişi, Thélyson Orélien'e yönelik saldırılarda "ayağını gazdan çekme" çağrısı yapan son bir mesaj yayımladı ve yazarın "dürüst olma olasılığının sıfır olmadığını" kabul etti.Kolektif, daha sonra neden böyle davrandıklarını açıklamaya çalışarak, kitabı "başarılı olduğu" için "işaretlediklerini" söyledi; yazarın "pek çok okuru tatmin eden tutarlı bir anlatı kurmayı başarmış olmasında bir tür hak etmişlik payı" bulunduğunu da kabul etti.Onlara göre "Paris entelijansiyası, YZ'lerin kapasitesini hâlâ muhtemelen küçümsüyor" ve "büyük dil modellerini" ifade eden LLM'leri "hiç ya da çok az kullanıyor", LinkedIn'e de pek uğramıyor. Bu yüzden edebiyat basınının "kalıplaşmış ifadeleri" fark edemediğini düşünüyorlar."Yaratıcı, icadını neden devretsin?"Lyonlu bağımsız kitapçı Gwilherm Perthuis, tartışmayı uzaktan takip ettiğini ve taraf olmak istemediğini söylüyor.Euronews'e konuşan L'œil cacodylate kitabevinin yöneticisi, "Elbette, bir kitaba muhtemel olarak 'bir üretken YZ'ye yazdırmanın felaket olacağını düşünüyorum" diyor ve bunun, "dil ve biçim üzerinde tekil ve yenilikçi bir çalışma olan edebî yaratım anlayışının tam zıddı" olduğunu ekliyor.Ona göre makine, "mevcut ortalama verilerden yola çıkarak arketipler üretiyor" ve şu soruyu soruyor: "YZ icada nasıl yardımcı olabilir? Ve bir yaratıcının, icadını devretmesinde ne anlam var?"Kitapçı yine de sözlerini yumuşatarak, bazı yazarların "karmaşık verilere erişmeleri gerektiğinde, yazmaya başlamadan önceki araştırmalarını hızlandırmak ve belgelerini hazırlamak için YZ'den yararlandıklarını" hatırlatıyor."Benim için YZ'nin tek gerçek faydası bu: (...) milyonlarca veri arasından neredeyse anında sonuç çıkarabilmesi; o verileri kendimiz taramaya kalksak yıllarımızı alırdı" diyor."Balance ton Claude" olayı, "C'était ça ou mourir"in büyük edebiyat ödüllerine uzanan yolculuğunu kesintiye mi uğratacak, yoksa tam tersine, henüz okumamış olanları kendi fikirlerini oluşturmaya mı itecek?Romanın itibarına etkileriyse muhtemelen daha kısa sürede ölçülebilecek.
Goncourt ve Renaudot ödülleri, Médicis ödülünün açıklanacağı pazartesi 2 Kasım'ı izleyen gün, salı 3 Kasım'da duyurulacak. Çarşamba 4 Kasım'da bu kez Femina jürisi kazananı açıklayacak. Son olarak, liseliler Renaudot Ödülü ile Goncourt des lycéens ödülü sırasıyla salı 17 ve perşembe 26 Kasım'da verilecek.
