Brent petrolünün varil fiyatı çarşamba günü 100 doların üzerine çıktı ve Hürmüz Boğazı çevresindeki deniz taşımacılığına yönelik yenilenen saldırıların ardından perşembe sabahı da yüksek seyrini korudu.Şubat ortasından bu yana neredeyse yedi aydır 70 doların üzerinde seyrediyor; 2025 sonundaki 60,85 dolarlık kapanışına kıyasla yüzde 65,7 artmış durumda.Ancak mesele artık yalnızca enerji piyasasıyla sınırlı değil.Petrolün pahalanması dizel, benzin ve uçak yakıtının maliyetini artırıyor. Bu artışlar, önce ulaşım ağlarına ve tedarik zincirlerine, ardından da nihayetinde tüketici fiyatlarına yansıyor.Avrupa açısından bunun zamanlaması daha kötü olamazdı.Euro bölgesinde enflasyon ağustos ayında zaten %3,3’e yükselmişti; bu, eylül 2023’ten bu yana görülen en yüksek seviye. Yalnızca enerji fiyatları ise yıl içinde %14,3 arttı.Bu nedenle Avrupa Merkez Bankası’nın perşembe günü mevduat faiz oranını çeyrek puan artırarak %2,50’ye çıkarması bekleniyor.
ABD’de ise vadeli işlemler, 16 eylülde Federal Reserve’ün faiz artırma olasılığını yaklaşık %60 olarak fiyatlıyor.Peki petrol fiyatlarındaki şoktan en fazla hangi Avrupa ülkeleri etkileniyor?Avrupa’nın dış petrol kaynaklarına neredeyse tam bağımlılığıAvrupa’nın fosil yakıtlara yönelik temel kırılganlığını görmek zor değil.Avrupa Birliği 2024 yılında 471,3 milyon ton ham petrol ithal ederken, kendi içinde yalnızca 15,5 milyon ton üretebildi.Eurostat’a göre toplam petrol ithalat bağımlılığı %96,6’ya ulaştı.Yani blokta tüketilen her ilave varilin neredeyse tamamının fiilen yurt dışından gelmesi gerekiyor.En büyük üç tedarikçi Amerika Birleşik Devletleri, Kazakistan ve Norveç’ti. Her biri toplam ithalatın %12 ile %15’i arasında paya sahipti.Libya’nın payı %9’un üzerinde, Suudi Arabistan’ınki %6,8, Nijerya ve Irak’ın payı ise ayrı ayrı %5,8 oldu.Avrupa Birliği Konseyi’ne göre 2025’te AB’nin ham petrol ithalatının yalnızca yaklaşık %7’si Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden geldi.Bu nedenle Avrupa, birçok Asya ekonomisine kıyasla Körfez üreticilerine doğrudan daha az bağımlı. Ancak petrol küresel bir piyasada işlem görüyor.Hürmüz Boğazı’ndaki bir kesinti, Orta Doğu’dan gelen variller kadar ABD veya Norveç petrolünün fiyatını da yukarı çekiyor.En fazla petrol ithal eden Avrupa ülkeleri hangileri?Miktar açısından bakıldığında, Hollanda açık ara farkla diğer tüm Avrupa ülkelerinden daha fazla petrol ithal ediyor.Mevcut en güncel tam yıl olan 2024’e ait Eurostat verilerine göre ülke, 138,3 milyon ton petrol ve petrol ürünü ithal etti.Onu 117,8 milyon tonla Almanya, 85,8 milyon tonla İspanya, 82,4 milyon tonla Fransa, 73,3 milyon tonla İtalya ve 56,7 milyon tonla Belçika izledi.Ancak bu rakamların bağlama oturtulması gerekiyor.Rotterdam dünyanın en büyük enerji merkezlerinden biri.
Hollanda limanlarına giren ham petrolün önemli bir bölümü rafine ediliyor ya da diğer Avrupa ülkelerine aktarılıyor.Hollanda, ithal ettiği 138,3 milyon tonun 101,1 milyon tonunu yeniden ihraç etti. Belçika da ithalatının yarısından fazlasını tekrar dışarıya gönderdi.Sanayi ekonomisinin, ulaşım ağının ve rafineri sektörünün büyüklüğü nedeniyle asıl büyük ithalatçı Almanya.İspanya, Fransa ve İtalya da iç tüketimi ve büyük rafinerileri beslemek için kayda değer miktarda petrol ithal ediyor.Eurostat verilerine göre Almanya, 2024’te AB’nin nihai petrol ve petrol ürünü tüketiminin %20,1’ini oluşturdu. Fransa %15,3 ile ikinci sırada yer alırken, İtalya ve İspanya’nın payı ayrı ayrı %11,1 oldu.Bu dört ekonomi birlikte, AB toplam tüketiminin neredeyse %58’ini gerçekleştirdi.Göreceli olarak en büyük darbeyi daha küçük ekonomiler alabilirİthalat hacimleri size kimin en çok satın aldığını gösterir, fakat hangi ekonominin en fazla zarar gördüğünü söylemez.Kırılganlığı ölçmek için daha yararlı bir gösterge, net enerji ithalatını ülke ekonomisinin büyüklüğü ve yapısıyla karşılaştırmaktır.Eurostat enerji ürünlerindeki net dış ticaret dengesini, GSYH içindeki payı üzerinden izliyor.
Malta, 2025’te ekonomik çıktısının %5,4’üne denk gelen açıkla blokta en yüksek enerji ticaret açığını verdi.Bulgaristan GSYH’nin %3,5’i düzeyinde açıkla onu izledi; Hırvatistan’ın açığı %3,4, Macaristan’ın %2,9, Belçika’nın %2,6, Lüksemburg’un %2,5 ve Kıbrıs’ın %2,4 oldu.Büyük ekonomiler ise daha çok orta sıralarda yer aldı. İtalya’nın enerji ticaret açığı GSYH’sinin %1,9’una eşitti; İspanya ve Polonya %1,7 ile onu izledi. Almanya ve Fransa’nın açığı ise %1,5 oldu.En düşük açıklar, GSYH’nin %0,1’i ile Danimarka’da, %0,5’i ile İsveç’te ve %0,6’sı ile Hollanda’da kaydedildi.Danimarka, yurtiçi petrol ve doğal gaz üretiminden faydalanırken Hollanda’nın konumu, büyük bir rafineri ve yeniden ihracat merkezi olarak oynadığı rolü yansıtıyor.Turizme bağımlı ülkeler de ağır darbe alıyorNet ithalatın tüketimi karşılama oranını gösteren İspanya’nın petrol ithalat bağımlılığı, 2024’te %100,3’e ulaştı.Portekiz’in oranı %99,9 olurken, İrlanda %101 kaydetti.Bu üç ekonomi de petrol arzının neredeyse tamamı için ithal ham petrol ya da rafine ürünlere dayanıyor.Malta 2024’te petrol ihtiyacının %99,6’sını, Kıbrıs ise %97,3’ünü ithalatla karşıladı.Ulaşım, havacılık ve turizmin taşıdığı ağırlık, bu ülkelerin riskini daha da artırıyor.AB’de tüketilen petrolün neredeyse üçte ikisi ulaşıma gidiyor.Avrupa Birliği Konseyi’ne göre yalnızca karayolu taşımacılığı, 2024’te toplam tüketimin %47,7’sini oluşturdu.Havacılığın payı %9,2, deniz taşımacılığının payı ise %8,4 oldu.Bu bileşim, güney Avrupa açısından özellikle önemli.Uçak yakıtı fiyatlarının yükselmesi, İspanya, Portekiz, Yunanistan, Kıbrıs ve Malta’yı hedef alan hatlarda çalışan hava yolu şirketlerinin maliyetini artırıyor.Dizel fiyatlarının artması, maliyeti yükselen tedarik zincirleri üzerinden otelleri, restoranları ve perakendecileri etkiliyor.Turizm şirketleri başlangıçta bu artışın bir bölümünü kendi bünyelerinde eritebilir.
Ancak petrol 100 doların üzerinde kalırsa, yükselen maliyetlerin uçak biletleri ve konaklama fiyatları aracılığıyla tüketicilere yansıması daha olası.Danimarka %58,1 ile en düşük bağımlılığa sahip; onu %77 ile Romanya ve %83,5 ile Macaristan izliyor.İtalya’nın oranı %89,8, Almanya’nın %96,9 ve Fransa’nın %99,8.
