Eskişehir’de ilk kiremit üretiminin Cumhuriyet’in üçüncü yılında, 1926’da Anadolu Avrupa Tuğla Fabrikası Anonim Şirketi ile başlaması, kentin pişmiş toprak sektöründeki serüveninin de başlangıcı oldu. Fabrikanın kuruluşunda dönemin İçişleri Bakanı Cemil Bey’in teşviklerinin etkili olduğu belirtilirken, 1927’de Eskişehir Marsilya Kiremiti ve Makina Tuğlası Limited Şirketi kuruldu. Şirketin hissedarları arasında yer alan Sabri Kılıçoğlu ise 1938’de Arslan Kiremit Fabrikası’nı kurdu.
Kentte sektörün gelişimi sonraki yıllarda da sürdü. 1928’de Kurt Kiremit Fabrikası üretime başlarken, 1933’te Çift Kurt Kiremit Fabrikası işletmeye açıldı. Böylece pişmiş toprak, zaman içerisinde Eskişehir’in ekonomik yaşamının yanı sıra kültürel kimliğinin de önemli unsurlarından biri haline geldi.
Pişmiş toprağın yalnızca bir üretim alanı değil, Eskişehir’in hafızasını taşıyan bir kent mirası olduğu vurgulanan sempozyumda; toprak, emek, kültür ve dayanışmanın simgesi olarak ele alındı. Sanat ve bilimi aynı çatı altında buluşturan etkinliğin, “seçkinlerin değil halkın sempozyumu” olduğu ifade edildi. 228 SANATÇI, 244 HEYKEL İlk kez 2001 yılında düzenlenen Pişmiş Toprak Sempozyumu, bugüne kadar yüzlerce sanatçıyı Eskişehir’de buluşturdu.
Bugüne kadar 159 Türk ve 69 yabancı olmak üzere toplam 228 sanatçı etkinliğe katıldı. Sanatçıların çalışmaları sonucunda 244 pişmiş toprak heykel ile üç kolektif eser kente kazandırıldı. Sempozyum kapsamında bugüne kadar 400’ü aşkın bilimsel bildirinin yayımlandığı belirtildi.Bu yılki etkinlikte Türkiye’den Ayşegül Veryeri, Ercan Dural, Tuba Önder, Nilgün Salur, Özgür Yıldız ve Ümit Gürsoy’un yanı sıra Japonya’dan Mariko Okubo ve Fransa’da yaşayan Çinli sanatçı Yin Chang yer aldı.
Sanatçılar, çalışmalarını Eskişehir çamuruyla gerçekleştirdi. Sempozyumun eski sanat danışmanı Prof. Bilgehan Uzuner de etkinliğe konuk olarak katıldı.
VEFA GELENEĞİ SÜRÜYOR Pişmiş Toprak Sempozyumu, sanat üretiminin yanı sıra kent belleğinde iz bırakan isimleri yaşatan bir vefa projesi olarak da sürdürülüyor. 2010 yılında gerçekleştirilen 4’üncü sempozyum, uçak kazasında yaşamını yitiren arp sanatçısı Fatma Ceren Necipoğlu anısına düzenlendi. Sonraki yıllarda Ergin Orbey, Müşfik Kenter, Güngör Dilmen, Taciser Sivas, Gülay Kanatlı, Firuz Kanatlı, Ali Rıza Karık, Melih Savaş, Barış Özaydemir, Fethi Heper, Füruz Karık, Orhan Erpek ve Ferdi Zeyrek gibi isimler de sempozyumlarda anıldı.
2026 yılı sempozyumu ise 13 Mart 2026’da hayatını kaybeden Prof. Dr. İlber Ortaylı anısına gerçekleştirildi.
ÇOCUKLAR ATATÜRK ANITINA KATKI SUNDU Sempozyumun dikkat çeken çalışmalarından biri de her yıl farklı bir temayla hazırlanan kolektif eserler oldu. 2021’de düzenlenen 14’üncü sempozyumda, pandemi döneminde yaşamını yitiren sağlık çalışanlarına ithaf edilen “Varlığınız Sağlığımız Anıtı” kente kazandırıldı. 57 sanatçının elinden çıkan 450 eserin bir araya gelmesiyle oluşturulan anıtın ardından, Cumhuriyet’in 100’üncü yılına armağan edilen 16’ncı sempozyumda 25 Türk sanatçının hazırladığı ve 60 dilimden oluşan “Sonsuz Cumhuriyet Anıtı” ortaya çıktı.
17’nci sempozyumda ise Friglerden günümüze ulaşan Yazılıkaya, dokuz sanatçı tarafından çağdaş sanatın diliyle yeniden yorumlandı. Bu yılın kolektif eserinin teması ise Atatürk ve çocuklar oldu. Çocukların doğrudan üretim sürecine katıldığı eserde, kendi elleriyle hazırladıkları çiçekler de anıtın bir parçası haline getirildi.
Eserle Atatürk’ün çocuklara duyduğu sevginin, Cumhuriyet’i yeni kuşaklara emanet etmesinin ve çocukların Cumhuriyet ile sanat arasında doğrudan bağ kurmasının anlatılması amaçlandı. Eskişehir’in çocuklarına ve geleceğine bırakılan bir Cumhuriyet eseri olarak değerlendirilen sempozyuma bu yıl toplam 35 kurum, kuruluş ve marka katkı sundu. Sempozyumda üretilen eserlerin depolarda tutulmak yerine park, meydan ve diğer kamusal alanlarda halkın kullanımına ve beğenisine sunulması ise etkinliğin kentle kurduğu bağı güçlendiriyor.
Böylece Eskişehir’in pişmiş toprak geleneği, yalnızca geçmişin bir mirası olarak değil, kentin günlük yaşamında varlığını sürdüren yaşayan bir kültür olarak geleceğe taşınıyor.
