Lizbon’un kalbinde, günlük hayatın akışı sık sık uçakların geçişiyle bölünüyor. Bunun doğrudan nedeni, şehir merkezinde, konut bölgeleriyle çevrili bir havalimanı bulunması. Binlerce Lizbonlu için peş peşe geçen uçaklar artık alışılmış bir manzara ve pek çoğu için neredeyse sorun bile sayılmıyor.“Artık alıştım ve açıkçası, büyüklerimin Alvalade’de bir evi vardı, ben de çocukluğumdan beri uçakların geçişini izlerdim” diye anlatıyor António Boaventura.
Başkentte yaşayan Portekizlinin oturduğu dairenin terası, bu dev metal ‘kuşlara’ ayrıcalıklı bir manzara sunuyor.Birbiri ardına geçen uçaklar, ritmik şekilde Euronews’e konuşan bu Portekizlinin sözünü kesiyor. “Lizbon’un üzerinden geçen uçak sayısı giderek artıyor ama ben alıştım. Bence tüm Lizbonlular, tepelerinden uçak geçmesine artık alıştı” diyor.Bu durum, sadece Lizbon semalarından geçen uçakları saymakla kalmayan çevrimiçi platform “Lisbon Finals” (kaynak Portekizce)ın doğmasına ilham verdi.“Bu işin çok daha ileriye götürülebileceğini, uçakların ölçümlerini yapıp desibelleri, duvarlardaki titreşimleri çevirebileceğimizi gördüm; sistemi de adım adım böyle kurdum” diye açıklıyor António.
Platformun sürekli geliştiğini, büyüme alanı olduğunu da vurguluyor: “Sistem, farklı ölçüm istasyonlarını entegre edebilecek şekilde açık.”İşletme yönetimi eğitimi alan ve hayatının bir kısmını yurtdışında, çeşitli ülkelerde geçiren Portekizli, havacılığa olan tutkusu ve semadan geçen uçaklara duyduğu merakla harekete geçmiş: “Bu neredeyse bir oyun gibi başladı” diye itiraf ediyor.Yapay zeka yardımıyla, terasta farklı değişkenleri – hız, irtifa, gürültü ve titreşim – ölçen bir istasyon kurdu. Bu verileri daha sonra toplayıp analiz ediyor ve herkesin ücretsiz erişimine açık bir çevrimiçi platform üzerinden paylaşıyor.“Amaç da bu: Herkese açık bir bilgi. Dernekler, yurttaşlar, havacılık meraklıları için…
Gökyüzünden, terasımın ve Lizbon’un üzerinden nelerin geçtiğini bilmek için” diye anlatıyor.Sadece sayısal veriler değil, uçuş numaraları ve bunları gerçekleştiren havayolları gibi bilgiler de görülebiliyor. Ayrıca, platformda ve ona bağlı bir Instagram sayfasında (kaynak Portekizce) paylaşılan görsellerle görsel bilgiye de ulaşılabiliyor. Tüm süreç tamamen otomatik işliyor: “Sistemin tamamı tamamen özerk, kendi kendine çalışıyor” diye vurguluyor António.İlk yatırım, fiziksel istasyonu kurmak için gerekli malzemeye harcanan yaklaşık bin avroydu.
“İstasyonu kurmam bir buçuk ay kadar sürdü” diyor Lizbonlu, platformun yazılımını geliştirmenin ise “biraz daha uzun sürdüğünü”, çünkü projenin aslında hiç bitmeyen bir çalışma olduğunu belirtiyor.“Verilere göre iyileştirmeler yapmak, düzeltmeler getirmek için sürekli biraz daha çalışıyorum, çünkü her zaman yeni korelasyonlar kurmak mümkün” diye anlatıyor Euronews’e.İstasyonun yaptığı ilk ölçüm 3 Mayıs’ta kaydedildi. O zamandan bu yana, 39 binden fazla uçuş sayıma girdi. Proje, siyasi ya da başka türden herhangi bir pozisyondan uzak, tarafsız kalmayı hedefliyor.“Ben havacılığı seviyorum.
Platformun amacı tamamen tarafsız kalmak ve verilere ihtiyaç duyan, onları isteyen kişilere bu verileri sunmak” diyor. “Ölçümler tamamen tarafsız ve bence rakamlar zaten kendi başına konuşuyor.”Gece saatlerindeki ihlaller sürüyorGürültüye alışmış olmasına rağmen, António Boaventura uçak geçişlerinin özellikle dinlenme saatlerinde bazı insanlar için ciddi bir sorun haline gelebileceğini, bunu ancak Portekiz’in başkentine taşındıktan sonra fark ettiğini söylüyor.“Lizbon semalarında geceleri uçakların geçiş yaptığını görmek beni şaşırttı” diye itiraf eden Portekizli, çocukluğunu geçirdiği Fransa’da uçakların gece saatlerindeki uçuşlarına yönelik her zaman “çok katı yasaklar” olduğunu bildiğini anlatıyor.Humberto Delgado Havalimanı’nda gece trafiği 00.00 ile 06.00 saatleri arasında kısıtlanmış durumda. Yürürlükteki mevzuat, haftalık 91 hareket sınırı koyuyor; gecelik gece döneminde en fazla 26 harekete izin veriliyor.
Ayrıca uçakların çıkardığı gürültüye ilişkin kriterler de bulunuyor.Proje kapsamında erişilebilen göstergelerden biri, bu kısıtlamaların ihlal edildiği iddia edilen durumların sayısı. Sitede yapılan bir arama, yalnızca temmuz ayında 1477 gece uçuşunun kayda geçtiğini gösteriyor; bunlar 23.00 ile 06.59 arasındaki zaman aralığında izlenmiş. Platforma göre bunlardan 397’si, Sivil Havacılık Ulusal Otoritesi (ANAC) tarafından düzenlenen zaman aralığına yönelik ihlal niteliğinde.
En az 207’si ise site kriterlerine göre “kritik ihlal” sayılıyor; yani gürültü verisi 98,9 desibelin üzerinde olan uçuşlar.ZERO: “Şehrin merkezindeki havalimanının kapatılması acilen hızlandırılmalı”Zero gibi çevre dernekleri, Lizbon metropol alanında uçak gürültüsünün yarattığı etkiye ve bunun halk sağlığı açısından muhtemel olumsuz sonuçlarına dikkat çekiyor.Nisan ayında dernek, Humberto Delgado Havalimanı’nın (AHD) 2024-2029 Gürültü Eylem Planı’nı (PAR) (kaynak Portekizce) değerlendirdi. ANA – Aeroportos de Portugal tarafından, AB’nin gürültüye ilişkin Direktifi’ne uyum amacıyla hazırlanan belge, gürültü düzeylerini Lden ≤ 65 dB(A) ve Ln ≤ 55 dB(A) sınırları içinde tutmaya odaklanıyor. ZERO’ya göre plan, “önerilen önlemlerin son derece etkisiz ve yetersiz olduğunu” ortaya koyuyor.PAR’a göre, Lizbon Havalimanı’nın etki alanında, her gece 23.00 ile 7.00 arasında 63.879 kişi 55 dB(A) üzerindeki seviyelere maruz kalıyor.
ZERO’nun ifadesiyle bu durum, Madrid Havalimanı’na kıyasla 35 kat daha fazla insanı etkiliyor ve çok daha fazla sayıda binada gürültünün azaltılmasına yönelik önlemler alınması gerektiğini gösteriyor. Kuruluşa göre, “uygun şekilde ölçeklendirilmiş bir program” oluşturmak için Gürültü Eylem Planı’nın yeniden ele alınması şart.Önerilen önlemler arasında, Humberto Delgado Havalimanı’nın kapatılmasına imkan sağlayacak şekilde “havaalanı imtiyaz sözleşmesinin yeniden müzakeresinin hızlandırılması” da yer alıyor. Bunun ise ancak Lizbon Metropol Bölgesi’nde yeni havalimanının açılmasının ardından mümkün olacağı belirtiliyor.Alcochete Atış Sahası’nda inşa edilecek yeni Luís de Camões Havalimanı’nın 2037’de hizmete girmesi, aynı tarihte Humberto Delgado Havalimanı’ndaki hava operasyonlarının sona ermesini gerektirecek.
.jpg)