Greenpeace tarafından yayımlanan son raporda, "Destruição a Toda a Costa – Retrato de um litoral português em risco" (kaynak Portekizce), kuruluş, iklim değişikliğinin etkileri ile onlarca yıllık yapılaşma ve kentsel baskının doğuracağı yakın tehditler konusunda Portekiz'i uyarıyor.Konuyla daha fazla farkındalık kazanan ya da daha gözle görünür bir tabloyla karşı karşıya kalan Portekizliler, bu yaz şimdiden birçok gözde plajlarının kum şeridinin daraldığına tanık oluyor.Denizin ilerlemesi ve plaj kumlarının geri çekilmesi artık yeni bir olgu değil. Ancak yılın başındaki fırtınalar durumu daha da kötüleştirdi. Ortalama olarak, plajlardaki geri çekilme "10 ile 20 metre arasında, bazı bölgelerde ise 40 metreye ulaştı", diye uyarıyor Greenpeace'in raporu.Ülkenin kuzeyinden güneyine uzanan 2.500 kilometrelik Portekiz kıyı şeridi üzerine yapılan analizde, rapor 2100 yılına kadar Portekiz plajlarının %40'ının ortadan kaybolabileceğini öngörüyor.Greenpeace, geniş kıyı şeridi ve küresel ortalamadan daha hızlı yükselen deniz seviyesi nedeniyle Portekiz'in "iklim değişikliğinin ve büyük risklerin merkez üssü" haline geldiğini belirtiyor.Rapora göre ayrıca 100 binden fazla kişi, sel riski altındaki kıyı bölgelerinde yaşıyor."Bir plajın yok olmasını, bir falezin çökmesini ya da bir altyapının tehlikeye girmesini bekleyip öyle harekete geçemeyiz" diyor Greenpeace Portekiz direktörü Toni Melajoki Roseiro.Roseiro, mevcut bilgi birikimi ortadayken artık "insanları, doğayı ve herkesin ortak malı olan bu ülkeyi korumak" için siyasi kararlar alınması gerektiğini savunuyor.Portekiz anakarası kıyılarının %25'i geri çekiliyorPortekiz Çevre Ajansı'na (APA) göre, anakaradaki kıyıların %25'inden fazlasında deniz, bazı bölgelerde yılda iki metreye kadar kara yönüne ilerledi.
Cascais'te durum en endişe verici örneklerden biri; son 25 yılda ortalama deniz seviyesi 9,7 santimetre yükseldi.İklim değişikliği çoğu zaman başlıca risk olarak gösterilse de, rapor hassas alanlardaki kontrolsüz inşaat, kentsel ve turistik yayılma ile kıyı şeridinin yapaylaştırılmasının riski artıran ve kumullar ile haliç bataklıkları gibi doğal sistemlerin kapasitesini yok eden ya da zayıflatan etkenler olduğunu vurguluyor.Bu doğal bariyerler, erozyona, sellere ve tuzlu su girişine karşı ilk savunma hattını oluşturuyor; yok edilmeleri ise felaket niteliğindeki durumların yaşanma olasılığını artırıyor.Bu yılki fırtınalar, raporda işaret edilen sorunlardan bazılarını gözler önüne serdi; şiddetli yağışların, su seviyesindeki yükselmenin, toprakların geçirimsizliğinin ve plajlardaki tortu eksikliğinin yol açtığı su baskınları yaşandı. Figueira da Foz'daki Costa de Lavos plajında son on yılda 50 metrelik geri çekilme kaydedildi; Faro plajında ise 1950'den bu yana genişlikten 25 metre kaybedilmesi, bunun çarpıcı örnekleri.Plajlar yok olacak, sel riski artacakÜlkenin kuzeyinden güneyine tablo iç açıcı değil. Espinho'da kıyı çizgisi her yıl 5,2 metre geri çekiliyor.
Viana do Castelo, 1990'dan bu yana plaj alanının %30'unu kaybetti; Póvoa de Varzim ise ciddi erozyon ve sel riski altında.Ülkenin Orta-Batı bölgesinde Aveiro en kritik alanlardan biri; Costa Nova'da önümüzdeki yirmi yılda 40 metreye varan geri çekilme öngörülüyor.Raporda, 2100 yılına kadar Mondego haliçinin %18'inin sular altında kalacağı yönünde bir öngörü de yer alıyor.Lizbon ve Setúbal Yarımadası'nda, Costa da Caparica, 1960'tan bu yana yaklaşık 200 metre kum kaybeden ve geri çekilmeden en fazla etkilenen bölge.Almada da baskı altında; kentsel alanının %12'si sel riskiyle karşı karşıya. Son kışlarda görüldüğü üzere, Lizbon kentinin Algés, Alcântara ve Baixa gibi bölgeleri de sel açısından kritik noktalar.Artan turizm ve yapılaşma baskısı nedeniyle Alentejo kıyıları da en fazla etkilenen bölgeler arasında. Alentejo'daki plajların %50'sine kadarının 2100'e kadar yok olabileceği, Algarve'de ise plajların yaklaşık %40'ının kaybedilebileceği tahmin ediliyor.Şiddetli kıyı erozyonu ve çökme tehlikesi taşıyan dengesiz falezlerle en kritik bölgeler arasında Vilamoura, Quarteira, Vale do Garrão ve Praia da Rocha öne çıkıyor.Algarve'nin diğer ucunda yer alan Tavira Adası, Ria Formosa, Barrinha de Alvor ve Praia do Ancão da özellikle kırılgan kıyı ekosistemleri olarak öne çıkıyor.Lüks yapılaşma riskleri ağırlaştırıyorPortekiz'de mevzuat eksikliği yok.
Ancak kurallar her zaman sıkı biçimde uygulanıp denetlenmiyor ve karar alma süreçlerinde farklı kurumlar arasında yeterli eşgüdüm bulunmuyor.Toprak kullanımını düzenleyen Mekânsal Planlama Araçlarının Hukuki Statüsü (RJIGT), kıyı şeridinin kullanımına ilişkin Programas da Orla Costeira'yı (POC) da içeriyor. Bu programlar, deniz kıyısından içeriye doğru ölçülen 500 metre genişliğinde bir kara koruma kuşağının zorunlu kılınması gibi kurallar getiriyor. Önemli kıyı ekosistemlerini korumak gerektiğinde bu kuşak 1000 metreye kadar genişletilebiliyor.Greenpeace'e göre kıyı boyunca süren yapılaşma, özellikle deniz seviyesinin yükseldiği bu derin iklim değişikliği döneminde, "kritik riskleri katlayan" bir unsur.Raporda, Setúbal bölgesindeki Sesimbra ve Grândola belediyelerinde koruma kurallarının aşılması ya da esnetilmesine dair çok sayıda örneğin ortaya çıktığı, bu nedenle tablonun özellikle kaygı verici olduğu uyarısında bulunuluyor.Raporda, Sesimbra belediyesindeki Pinhal da Prata, Pinhal do Atlântico ve Etosoto gibi projeler öne çıkarılıyor; koruma altındaki alanlarda 260 hektardan fazlasını kaplayan bu projelerin yeterli çevresel etki değerlendirmeleri olmadan ilerlediği belirtiliyor.Tróia'da da 96 hektarlık "Na Praia" projesi, koruma altındaki kıyı kumulları üzerinde villalar, spa ve bir helikopter pisti içeren lüks bir tatil köyü öngörüyordu; bu da örneklerden biri.
Ancak bu tatil köyünün inşaatı, bir çevre derneğinin açtığı dava sonrasında askıya alındı ve Mart 2026'da şantiyede çıkan yangın, haziranda yapılması planlanan açılışı erteledi.Comporta'da, iki otel, 234 konut ve bir golf sahasından oluşan Torre projesi, bin hektarın üzerinde gelişmeyi öngörüyor. Costa Terra ve Comporta Dunes projelerinin golf sahaları ise su çizgisine 500 metreden daha yakın. Greenpeace'in raporu, kıyı korumasının ve çevre açısından hassas alanların gözetilmemesine dair kötü örnekler olarak bu projeleri de sıralıyor.Sivil toplum kuruluşu, sonuç değerlendirmelerinde, kıyı ve plajlara kamusal erişimin güvence altına alınmasını da talep ediyor; Comporta'daki bazı plajların özel mülk sahiplerince kapatılması etrafında yaşanan tartışmaların ardından bu konu da raporda ele alınan başlıklardan biri.Denizin ilerlemesi ve artan kentsel baskı, acil yanıt gerektiren sorunlar.
Greenpeace raporu, önümüzdeki on yıllarda kıyı ekosistemlerini ve bölge halkını korumak için mevzuata uyulmasını, denetimlerin artırılmasını ve çok daha sıkı siyasi kararlar alınmasını savunuyor.
