11 Kasım 2025'te Güneş'te meydana gelen peş peşe patlamalar Dünya'yı etkileyen şiddetli bir jeomanyetik fırtınaya yol açmıştı. Yaklaşık altı saat boyunca en yüksek seviyesinde kalan fırtına, gökyüzünde etkileyici kutup ışıkları oluşturmanın haricinde bazı kritik teknolojilerde ciddi aksaklıklara neden olmuştu. Yeni bir araştırma ise bu tip fırtınaların otonom araçlar için ciddi risk oluşturduğuna işaret ediyor.
Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan yeni araştırmada bilim insanları, söz konusu jeomanyetik fırtınanın küresel navigasyon sistemleri üzerindeki etkisini inceledi. ABD ve Kanada'daki GPS alıcılarından elde edilen veriler ile kutup ışığı kameralarının gözlemlerini bir araya getiren araştırmacılar, fırtına sırasında GPS konumlandırmasında 10 metreden fazla sapma meydana geldiğini belirledi. Bu seviyedeki sapmalar, özellikle yüksek hassasiyet gerektiren tarım uygulamaları ve otonom araçlar açısından önemli sonuçlar doğurabiliyor.
Güneş fırtınası GPS sinyallerini nasıl bozuyor? Güneş fırtınaları sırasında Güneş, Dünya'ya yüksek miktarda radyasyon ve yüklü parçacık gönderiyor. Bu parçacıklar, Dünya'nın üst atmosferinde bulunan iyonosferi etkileyerek GPS radyo sinyallerinin buradan geçişini yavaşlatabiliyor ve yönünü değiştirebiliyor.
Bu etkiler normalde ekvator ve kutup bölgelerinde daha belirgin görülüyor. Ancak çok güçlü jeomanyetik fırtınalar sırasında orta enlemlere kadar yayılabiliyor. Kasım 2025'teki olay da bu durumun belirgin örneklerinden biri.
Araştırmacılar, fırtına boyunca iyonosferdeki yüksek enerjili elektronların yoğunluğunu, GPS sinyallerindeki dalgalanmaları ve konumlandırma hatalarını haritaladı. Fırtına güçlendikçe elektronların Dünya'nın manyetik alanı boyunca aşağı doğru hareket ettiği ve üst atmosferdeki gazlarla çarpıştığı gözlendi. Araştırmaya göre güçlü GPS sinyal dalgalanmaları ABD genelinde görüldü.
Bozulmalar Batı Yakası'ndan Doğu Yakası'na kadar uzanırken güneyde Florida'ya kadar ulaştı. İyonosferde oluşan düzensizlikler, uydu sinyallerinin saatler boyunca dalgalanmasına neden oldu. Bunun sonucunda GPS tabanlı konumlandırma sistemlerinde yaklaşık 10 metreden fazla sapmalar ortaya çıktı.
Tarım makineleri ve otonom araçlar etkilenebilir GPS'teki bu büyüklükteki hatalar, uydu konumlandırmasına güvenen hassas tarım ekipmanları için ciddi sorunlar yaratabilir. GPS kullanan traktörler ve diğer tarım makineleri, tarlada belirlenen rotadan sapabilir veya hassas ekim ve hasat işlemlerinde hatalar yapabilir. Araştırmacılar, benzer bir fırtınanın tarım sezonunda ABD'yi vurması halinde ekonomik sonuçların ciddi olabileceğine dikkat çekti.
Mayıs 2024'te yaşanan daha şiddetli bir jeomanyetik fırtınanın ABD'nin Orta Batı bölgesindeki çiftçilere 500 milyon dolardan fazla zarar verdiği bildirildi. GPS sinyallerindeki sapma aynı zamanda otonom sürüş sistemleri açısından da risk oluşturuyor. Araştırmacılara göre meydana gelen konumlandırma hataları, kendi kendine hareket eden araçların rotasından sapmasına yetecek kadar büyüktü.
İlerleyen yıllarda robotaksilerin trafikteki sayısının çok daha fazla artacağı düşünüldüğünde GPS bozulmalarının yollarda ciddi sorunlara neden olabileceği düşünülüyor. Fırtınaları önceden tahmin etmek kolay değil Güneş fırtınalarının oluşturduğu riskin önemli bir nedeni de bu olayların zamanlamasının ve şiddetinin kesin şekilde öngörülememesi. Güneş yaklaşık 11 yıllık bir aktivite döngüsünden geçiyor ve bu süreçte yüksek ve düşük aktivite dönemleri yaşanıyor.
Bilim insanları, Güneş'in maksimum aktivite dönemlerinde patlama ihtimalinin arttığını tahmin edebiliyor. Ancak bir patlamanın tam olarak ne zaman gerçekleşeceğini ve ne kadar güçlü olacağını önceden belirlemek oldukça zor. Araştırmacılar, güneş fırtınalarını daha hızlı ve doğru şekilde tahmin edebilmek için yeni yöntemler üzerinde çalışıyor.
Yeni çalışma ise farklı gözlem sistemlerinden elde edilen verilerin bir arada kullanılmasının önemini ortaya koyuyor.
