Milyonlarca kişi, 1912'den bu yana İber Yarımadası'ndan görülebilen ilk Güneş tutulmasını az önce izledi ve bazılarının Güneş'e uygun koruma olmadan istemeden doğrudan güneşe bakmış olması muhtemel.Tutulmadan sonra gözlerimiz yanıyorsa endişelenmeli miyiz? Peki görüşümüzün tam ortasında küçük bir leke belirse ne yapmalıyız? Uzmanlar, tüm belirtilerin aynı derecede önemli olmadığını ve ciddi bir hasarın sinyallerinin her zaman hemen ortaya çıkmadığını vurguluyor."Ayırt etmemiz gereken iki durum var" diye açıklıyor Euronews'e, Granollers Genel Hastanesi Retina Birimi'nin ve Catalunya Üniversite Genel Hastanesi'ndeki OMIQ servisinin şefi olan Laura Sararols.Bir yandan, tutulmaya uzun süre sabit bakmak, koruyucu gözlükler doğru kullanılsa bile, göz kırpma sayımızı azaltarak göz kuruluğuna, gözde kum veya yabancı cisim hissine ve geçici başka rahatsızlıklara yol açabiliyor."Bunun en ufak bir önemi yok" diyerek rahatlatıyor Sararols.
Uzmanın anlattığına göre bu, ekran karşısında saatlerce yoğunlaşmış halde oturduktan sonra görülebilen durumlara benzer; genellikle birkaç saat içinde kayboluyor ve suni gözyaşı damlalarıyla hafifletilebiliyor.Çok farklı olan ise güneş retinopatisi veya güneş makülopatisi. Güneş ışınımına doğrudan maruz kalma sonucu ortaya çıkan bu hasar retinayı etkiliyor ve özellikle merkezi görmeden sorumlu bölge olan makulayı zedeleyebiliyor.Ek bir zorluk daha var: hasar oluştuğu anda mutlaka ağrı olmak zorunda değil. Sararols, "Işığa baktığınız anda hiçbir şey hissetmezsiniz.
Ağrı yoktur, herhangi bir şey hissetmezsiniz" diye anlatıyor.Uyarı işareti: Görme alanının merkezinde bir lekeSararols'a göre tutulma sonrası özellikle dikkat edilmesi gereken belirti, merkezi görüşte bir bozulma. "Hasta, tam merkezde siyah bir bölge, odaklanmayan bir alan ya da her zaman aynı noktada duran gri bir bölge fark edebilir" diyor.Ayrıca bulanık görme de ortaya çıkabilir. Castilla y León Özerk Yönetimi'ne bağlı Soria Sağlık Yardımı Müdürlüğü, uyarı işaretleri arasında görme merkezinde koyu lekeleri, görüntülerin bozulmasını ve renkleri ayırt etmekte güçlük çekilmesini sayıyor.Dolayısıyla hafif rahatsızlıklarla arasındaki fark önemli.
Kum, kuruluk ya da yabancı cisim hissi, yalnızca bakışın uzun süre sabit kalması ve daha az göz kırpılmasına bağlı olabilir. Görme merkezinde kalıcı bir leke veya gördüklerimizde bir değişiklik ise çok daha fazla dikkat gerektirir.Belirtiler bir ya da iki gün sonra ortaya çıkabilirtutulmanın hemen ardından kendini tamamen iyi hissetmek de olası bir hasarı bütünüyle dışlamaz. Sararols'a göre güneş makülopatisi belirtileri, maruziyetten sonra mutlaka ilk birkaç saat içinde ortaya çıkmak zorunda değildir."Bazen birkaç saat içinde değil, ertesi gün hatta iki gün sonra görülebilir" diye belirtiyor.
Bu nedenle, güneşe uygun koruma olmadan doğrudan bakanların, sonraki günlerde görmelerindeki herhangi bir değişikliğe dikkat etmesi gerekir.Uzman, özellikle çocuklara vurgu yapıyor. Bir çocuk tutulmanın ardından görme sorunlarından şikayet etmeye başlarsa, anne babalar, çocuk bunu kabul etmese bile güneşe doğrudan bakmış olabileceğini hesaba katmalı.Sararols, "Çocuklar bize tutulmaya baktıklarını ve kendilerine söyleneni yapmadıklarını söylemeyecekler" diye uyarıyor. Belirti görülmesi halinde, olası bir hasar olup olmadığını görmek için bir uzmana başvurulmasını tavsiye ediyor.Retinayı zedelemek için kaç saniye gerekir?Risk almak için güneşe dakikalarca bakmak gerekmiyor.
Sararols'a, yalnızca birkaç saniyelik doğrudan bakışın bile hasara yol açıp açamayacağı sorulduğunda, yanıtı olumlu.Işınım, makulanın merkezinde yer alan foveada fototoksik bir hasara neden olabilir. Bu yüzden uzmanlar tutulmadan önceki günlerde, Güneş gözlemi için özel olarak onaylanmış gözlüklerin kullanılmasını ısrarla vurguladı.En büyük risk anlarından biri, tam tutulma öncesi ve sonrasında yaşandı. Güneş diskinin kısa bir süre için Ay tarafından tamamen örtüldüğü tam tutulma sırasında olayı çıplak gözle izlemek mümkündü; ancak güneş ışığının yeniden görünmesiyle birlikte gözleri hemen yeniden korumak şarttı.Sararols, tam da bu geçişin, tam tutulma sırasında gözlüğünü çıkarıp tutulmayı izleyen ve Güneş yeniden görünmeye başladığında bakmaya devam eden kişilerde kazara maruziyete yol açabildiğini söylüyor.
"Güneş ışığını yeniden görür görmez, riskin en yüksek olduğu an o andır" diye açıklıyor.Tutulmayı telefonla kaydettim: Gözlerime zarar vermiş olabilir miyim?Tutulmayı telefonla kaydetmiş olmak, tek başına gözde hasar oluştuğu anlamına gelmez. Belirleyici olan, cihazı yerleştirirken, odaklarken ya da kayda başlarken kişinin, uygun koruma olmadan doğrudan Güneş'e bakıp bakmadığıdır.Sararols önemli bir ayrım yapıyor: tutulmaya yalnızca telefon ekranından bakmak, doğrudan Güneş'e bakmakla aynı düzeyde bir maruziyet yaratmıyor. Uzman, "Telefonu bir pozisyona getirip kayda başlatır ve sonra sadece ekrana bakarsanız, bir sorun olmaz" diye açıklıyor.Risk, gözleri ekrandan kaldırıp çekim hazırlanırken ya da yapılırken doğrudan Güneş'e bakıldığında ortaya çıktı.
Bu nedenle, tutulma sırasında telefon kullananlar, herhangi bir anda uygun koruma olmadan doğrudan Güneş'e bakıp bakmadıklarını düşünmeli; sırf olayı kaydetmiş olmaktan endişe duymamalı.Durum, uygun güneş filtresi olmadan dürbün, teleskop veya optik vizörlü fotoğraf makineleriyle tutulmayı izleyenler için farklı. Bu araçlar ışınımı yoğunlaştırarak göz hasarı riskini kayda değer ölçüde artırabiliyor.Görme alanımda bir leke belirse ya da bulanık görürsem ne yapmalıyım?Tutulmadan sonra görme merkezinde siyah veya grimsi bir leke, odaklayamadığınız bir alan, bulanık görme ya da kalıcı herhangi bir görme bozukluğu ortaya çıkarsa, öneri bir göz doktoruna başvurmak. Sararols'un anlattığına göre, şu anda güneş retinopatisini geri çevirdiği kanıtlanmış bir tedavi yok."Genellikle kortikosteroidler veriliyor, ama etkili oldukları kanıtlanmış değil.
Aslında bunu ortadan kaldıran bir tedavi yok" diyor. Ancak spesifik bir tedavinin olmaması, doktora gitmenin gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.Göz doktoru, hasarı inceleyip kayda geçirebilir ve seyrini izleyebilir. Bazı hastalarda, belirli fotoreseptörler toparlandıkça kısmi bir kendiliğinden düzelme görülebiliyor; bazı vakalarda ise kalıcı izler kalabiliyor.Bu nedenle Sararols, tutulma sona erdikten sonra iki net mesaj veriyor: yalnızca geçici bir göz kuruluğu hissi yüzünden paniğe kapılmamak, ama merkezi görmede kalıcı bir bozulmayı da görmezden gelmemek.
