Avrupa, Ay’ın Dünya ile Güneş’in arasından geçerek kıtanın bazı bölgelerine gölge düşüreceği nadir bir göksel olaya 12 Ağustos’ta tanıklık edecek.Tam güneş tutulması Grönland, İzlanda, İspanya ve Portekiz’in kuzeydoğusundaki küçük bir bölgeden izlenebilecek. Avrupa’nın diğer kesimlerinde ise tutulma kısmi olarak görülecek.İspanya’da tutulma, ülkeyi batıdan doğuya boydan boya kat ettikten sonra Balear Adaları’nın üzerinden geçerek yoluna devam edecek. Bu, 1905’ten bu yana İspanya ana karasından görülebilecek ilk tam güneş tutulması olacak ve 2026 ile 2028 yılları arasında ülkeden izlenebilecek üç tam güneş tutulmasının ilki niteliğini taşıyacak.
“Bu tür bir tutulma Dünya’da oldukça sık yaşanıyor, ancak farklı bölgelerde. Belirli bir noktada ise ancak her 400 yılda bir gerçekleşiyor,” Avrupa Uzay Ajansında uzay plazma bilimcisi Philippe Escoubet, Euronews’e konuştu. “Yani tutulma köyünüzün ya da kentinize üzerinden geçiyorsa, 400 yıl boyunca bir daha aynı yerde görülmeyecek; bu yüzden neredeyse ömürde bir kez karşılaşılabilecek ve mutlaka görmek isteyeceğiniz bir olay.”Ancak tutulmayı güvenli bir şekilde izlemek için gözleri doğru biçimde korumak gerekiyor.
Hangi gözlükleri kullanmalısınız? Olayı izlemeyi planlayanlar için göz sağlığı uzmanları, ISO 12312-2 uluslararası güvenlik standardına uygun özel gözlükler takılması gerektiğini hatırlatıyor.Avrupa Optometri ve Optik Konseyi (ECOO) Başkanı Gabriëlle Janssen, Euronews’e yaptığı açıklamada tüketicilerin yalnızca ürünün üzerine basılmış ISO numarasına güvenmemesi gerektiğini söyledi. “Gözlüklerin üzerinde yer alan ISO numarası, tek başına, ürünün gerektiği gibi test edildiği anlamına gelmez,” dedi.
Janssen, izleyicilere tutulma gözlüğünü güvenilir tedarikçilerden almalarını ve kullanmadan önce gözlükleri çizik, delik ya da başka bir hasar olup olmadığı açısından kontrol etmelerini tavsiye etti.Gözlükler Güneş’e doğru bakmadan önce takılmalı, ancak bakışınızı Güneş’ten çevirdikten sonra çıkarılmalıdır.“Çocuklar mutlaka dikkatle gözetim altında tutulmalı,” diye konuştu.Uygun tutulma gözlüğü olmayanların Güneş’e doğrudan bakmaması gerekiyor. Bunun yerine, örneğin Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) sunacağı canlı yayınlar üzerinden tutulmayı takip edebilirler. Janssen, sıradan güneş gözlüklerinin, ne kadar koyu görünürlerse görünsünler, güvenli bir alternatif olmadığını vurgulayarak bunların “Güneş’ten gelen yoğun görünür, ultraviyole ve kızılötesi ışınıma karşı yeterli koruma sağlamadığını” söyledi.Peki kamera, dürbün ve teleskoplar?
Özel olarak tasarlanmış güneş filtreleriyle donatılmadıkları sürece, Güneş’e kamera, dürbün ya da teleskopla bakmak da tehlikeli olabilir. Janssen, “Bu cihazlara bakarken tutulma gözlüğü takmak yeterli değil; yoğunlaşan güneş ışığı hem filtreye hem de gözlere zarar verebilir,” dedi. Tutulmayı izlemek için zaman zaman önerilen CD’ler ya da fotoğraf negatifleri gibi eski yöntemlerden de kesinlikle kaçınılmalı.Escoubet, “Bu materyaller yeterince ışık engellemez; bir kısmı mutlaka geçer ve bu da gözleriniz için son derece tehlikeli olabilir,” diye uyardı.Gözleri korumak neden önemli?Bir tutulmanın tam evresi yalnızca birkaç dakika sürse de, Güneş’e doğrudan bakmak, gözün arka iç kısmını kaplayan ince, ışığa duyarlı doku tabakası olan retinaya kalıcı zarar verebilir.Güneş’e çıplak gözle bakmak, retinadaki dokunun fotokimyasal hasarı anlamına gelen güneş retinopatisine yol açabilir.
Keskin ve detaylı merkezi görmeden sorumlu retina bölgesi olan makula bu açıdan özellikle hassastır. Janssen, “Retinada ağrı reseptörleri yoktur. Bu da hasarın ağrısız bir şekilde oluşabileceği ve kişinin hemen bir sorun fark etmeyebileceği anlamına gelir,” diyerek belirtilerin çoğu zaman ancak birkaç saat sonra fark edilir hâle geldiğini söyledi.Güneş retinopatisinin belirtileri arasında merkezi görmede bulanıklık ya da azalma; görüş alanının ortasında koyu, bulanık ya da kör bir nokta; düz çizgilerin eğriymiş gibi görünmesine yol açan şekil bozukluğu; renk algısında değişiklikler ve ışığa karşı artmış hassasiyet sayılabilir.Janssen, “Güneş’e baktıktan sonra görmesinde bulanıklık, azalma ya da bozulma fark eden herkes, Güneş’e yeniden maruz kalmaktan kaçınmalı ve derhal bir optometrist, göz doktoru ya da başka bir yetkin göz sağlığı uzmanına başvurmalıdır,” dedi.Kısmi hasar yaşayanların çoğu zaman “izleyen hafta ve aylarda görmede kademeli bir iyileşme” yaşadığını belirten Janssen, buna rağmen tam iyileşmenin “kesin olmadığını” vurguladı.
Retina hücrelerinin kalıcı olarak zarar görmesi durumunda, merkezi kör nokta, görme keskinliğinde azalma ya da bozuk görme gibi sorunların kalıcı hâle gelebileceğini söyleyen Janssen, “şu anda güneşe bağlı retinal hasarı geri çevirebilen kanıtlanmış bir tedavi bulunmadığını” ifade etti.“Bu nedenle, uygun göz koruyucuları kullanarak önlem almak hayati önem taşıyor,” diye ekledi.
