Yaz tatili çocukken hiç bitmeyecekmiş gibi gelirken, yetişkinlikte haftalar ve aylar çok daha hızlı geçiyor gibi hissedilebiliyor. Takvimdeki süre aynı kalsa da zamanın zihindeki karşılığı değişiyor. Bunun nedenlerinden biri, beynin zamanı bir saat gibi doğrudan ölçmek yerine olayları, deneyimleri ve anıları kullanarak değerlendirmesi.
Bu nedenle çocukluk dönemindeki iki aylık yaz tatili, yetişkinlikteki aynı süreden çok daha uzun algılanabiliyor. ÇOCUKLUKTA ZAMAN NEDEN DAHA YAVAŞ GEÇİYOR? Zaman algısını etkileyen önemli faktörlerden biri yaş.
Çocukluk döneminde günlük yaşamda çok sayıda yeni deneyim yaşanıyor. Yeni bir yer görmek, farklı insanlarla tanışmak, yeni oyunlar öğrenmek veya ilk kez yapılan bir etkinliğe katılmak gibi deneyimler beynin daha fazla bilgi işlemesine neden oluyor. Yeni deneyimlerin fazla olması, geriye dönüp bakıldığında daha fazla “ anı noktası ” oluşturabiliyor.
Bu da geçmişte yaşanan bir dönemin daha uzunmuş gibi hatırlanmasına yol açabiliyor. YENİ DENEYİMLER ZAMANI UZATIYOR Psikolojide zaman algısının yalnızca saatin ilerlemesine bağlı olmadığı biliniyor. Dikkatin nereye yöneldiği ve beynin ne kadar yeni bilgi işlediği, sürenin nasıl hissedildiğini etkileyebiliyor.
Çocuklukta günlük hayat yetişkinliğe göre daha az rutin olabilir. Bir yaz tatili sırasında denize girmek, akrabaları ziyaret etmek, arkadaşlarla oyun oynamak veya yeni bir şehre gitmek gibi birbirinden farklı deneyimler yaşanabilir. Bu deneyimler hafızada birbirinden ayrılan çok sayıda olay oluşturur.
Tatilin sonunda geriye dönüp bakıldığında çok sayıda farklı olay hatırlandığı için dönem daha uzun algılanabilir. RUTİN HAYAT NEDEN ZAMANIN HIZLI GEÇMESİNİ SAĞLAR? Yetişkinlikte ise günlük yaşamın önemli bir bölümü rutinlerden oluşabilir.
İşe gitmek, aynı güzergahı kullanmak, benzer görevleri yapmak ve benzer günler geçirmek beynin çevreden aldığı bilgilerin bir kısmını daha otomatik işlemesine neden olabilir. Bu durum zamanın gerçekten hızlanması anlamına gelmez. Ancak geriye dönüp bakıldığında birbirine benzeyen günler daha az belirgin anı bıraktığı için birkaç hafta veya ay tek bir kısa dönem gibi hatırlanabilir.
YAŞ ARTTIKÇA ZAMAN GERÇEKTEN HIZLANIYOR MU? Bilimsel açıdan bakıldığında zamanın fiziksel olarak çocuklukta yavaş, yetişkinlikte hızlı aktığına dair bir durum söz konusu değil. Değişen şey öznel zaman algısı.
Yaş ilerledikçe bir yılın kişinin yaşamındaki göreli büyüklüğü de azalıyor. Örneğin 5 yaşındaki bir çocuk için bir yıl yaşamının beşte birine denk gelirken, 40 yaşındaki bir yetişkin için yalnızca kırkta biridir. Bu durum bazı araştırmacılar tarafından yaşa bağlı zaman algısını açıklayan olası modellerden biri olarak değerlendiriliyor.
Ancak bunun tek başına kesin bir açıklama olmadığı ve zaman algısının daha karmaşık bilişsel süreçlerden etkilendiği belirtiliyor. TATİLLER NEDEN ÖZELLİKLE UZUN HATIRLANIYOR? Tatiller, günlük rutinin kesintiye uğradığı ve yeni deneyimlerin arttığı dönemler olduğu için zaman algısını güçlü biçimde etkileyebilir.
Tatil sırasında yaşanan farklı olaylar hafızada daha fazla iz bırakabilir. Bu nedenle tatilin içindeyken zaman hızlı geçiyor gibi hissedilirken, tatil bittikten sonra geriye dönüp bakıldığında dönem çok daha uzunmuş gibi algılanabilir. Psikolojide bu durum, “ retrospektif zaman algısı” ile ilişkilendiriliyor.
ÇOCUKLUK YAZLARINI UZUN HİSSETMENİN SIRRI HAFIZADA OLABİLİR Çocukluk yazlarının uzun gelmesinin tek bir nedeni bulunmuyor. Yaş, dikkat, yeni deneyimler, rutinlerin düzeyi ve hafızanın olayları kaydetme biçimi birlikte rol oynuyor. Bu nedenle çocukken iki ay süren bir yaz tatilinin zihinde aylarca sürmüş gibi yer etmesi şaşırtıcı değil.
Takvim değişmedi; değişen, beynin zamanı deneyimleme ve sonradan hatırlama biçimi oldu.
