İran ile ABD arasında barış ihtimalinin belirmesi, son aylarda petrol fiyatlarını sert biçimde aşağı yukarı oynattı. Uluslararası ölçüt olan Brent ham petrolün varil fiyatı, şubat ayı sonundan bu yana yaklaşık 73 ile 126 dolar arasında seyretti ve Cuma günü 95 dolar civarındaydı.Avrupa'da akaryakıt fiyatları da bu dalgalanmaları izledi. Ancak benzin ve dizel özellikle pahalı kalmaya devam ediyor; çünkü fiyatları yalnızca ham petrolün maliyetini değil, aynı zamanda rafineri kapasitesinin maliyetini ve bulunabilirliğini de yansıtıyor.Yeni araç kayıtlarında elektrikli otomobillerin payı giderek artsa da, AB yollarındaki binek araçların neredeyse 10’da 9’u hâlâ benzin ve dizelle çalışıyor.
ACEA'nın en son filo verilerine göre araçların yüzde 49,2’si benzinli, yüzde 38,4’ü dizel, böylece iki yakıtın toplam payı yüzde 87,6’ya ulaşıyor.Enerji şokunun başlamasından bu yana bazı Avrupa hükümetleri akaryakıt vergilerini geçici olarak düşürdü ya da başka destek önlemleri devreye soktu; ancak tepki ülkeden ülkeye değişiyor. Buna rağmen benzin ve dizel fiyatları tarihsel zirvelerine hâlâ oldukça yakın.31 Ağustos’ta başlayan haftada, AB genelinde benzinin litre fiyatı ortalama 1,95 avro oldu; bu, Haziran 2022’de görülen 2,03 avroluk zirvenin yaklaşık yüzde 4 altında. Dizelin ortalama litre fiyatı ise 2,04 avro ile, Nisan 2026’daki 2,11 avroluk rekorun yaklaşık yüzde 3 altında seyretti.Bu rakamlar, Avrupa Komisyonu’nun Haftalık Petrol Bülteni’nden alındı ve vergi ile diğer yükümlülükleri de içeriyor.
Bültenin tarihsel serisi Ocak 2005’te başlıyor.“Ham petrol fiyatları ile Avrupa’daki akaryakıt fiyatları arasındaki makasın açılmasının temel nedeni, bunun giderek basit bir ham petrol arzı sorunu olmaktan çıkıp rafinaj ve ürün arzı sorunu hâline gelmesi” dedi Kpler’de rafineri arzı ve modelleme baş analisti olan Sumit Ritolia, Euronews Business’a.“Ham petrol bulunabiliyor olabilir, ancak onu özellikle dizel gibi doğru ürünlere çevirecek kapasite çok daha kısıtlı hâle geldi” diye ekledi.Dizel fiyatları, dizel araç sahibi olmayan haneleri de etkiliyor. Bu yakıt, Avrupa’daki karayolu taşımacılığının, tarımın ve inşaatın büyük bölümünü çalıştırıyor; bu da fiyatların kalıcı biçimde yüksek seyretmesinin, zamanla gıda ve diğer ürünlerin maliyetini artırabileceği anlamına geliyor.Son Euro Bölgesi enflasyon verileri, enflasyonun başta enerji fiyatlarındaki artış nedeniyle yüzde 3,3’e yükseldiğini gösterdi.Avrupa’da neden dizel sıkıntısı yaşanıyor?Avrupa’da akaryakıt stokları düşük seviyelerde. Orta Doğu’daki çatışmalar ve Rus rafinerilerine yönelik saldırılar da dünya genelinde işlenmiş ürün tedarikini aksattı.Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından Avrupa, dizel ve uçak yakıtı tedarikinin büyük bölümünü ABD, Hindistan ve Orta Doğu’ya kaydırdı.“Dizel ve uçak yakıtında büyük ithalatçı Avrupa, dolayısıyla küresel fiyatları belirleyen de Avrupa” dedi Wood Mackenzie’de rafineri, kimyasallar ve petrol piyasalarından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Alan Gelder.
“Fiyatlar burada yüksek, ama her yerde yüksek. Sadece Avrupa’da daha da belirgin, çünkü başlıca ithalat noktası biziz.”Orta Doğu ve Rusya’dan ürün ihracatı kısıtlı olduğu için, Türkiye ve Brezilya gibi Rus dizelinin geleneksel alıcıları, ABD, Hindistan ve diğer bölgelerden yapılan tedarik için Avrupa’lı alıcılarla giderek artan ölçüde rekabet ediyor. Dolayısıyla herhangi bir bölgedeki aksama, ticaret akışları yeniden şekillenirken küresel arzın sıkışmasına yol açabiliyor.Pompaya yansıyan rafineri marjları yüksek seviyelerde.
Reuters’e göre Eurobob E5 benzin tankerleri, Brent vadeli kontratlarının varil başına fiyatına kıyasla 62,07 dolar primle işlem gördü; bu, Haziran 2022’deki 62,10 dolarlık rekorun hemen altında.Aynı zamanda, Avrupa dizel vadeli kontratları Salı günü Brent’e göre varil başına 78,91 dolarlık rekor bir prim seviyesine yükseldi, Çarşamba günü ise yaklaşık 77 dolara geriledi.Rafineri marjı, benzin ya da dizelin, üretiminde kullanılan ham petrole göre ne kadar daha değerli olduğunu gösteren bir ölçü.Dolayısıyla akaryakıt istasyonundan alınan bir litre benzin, ham petrol maliyetinden çok daha fazlasını içeriyor. Aşağıdaki gösterim, yakın dönem piyasa verilerini ve AB göstergelerini kullanarak ham petrol, rafinaj, dağıtım ve vergilerin, örnek bir litre benzin fiyatında nasıl bir araya geldiğini ortaya koyuyor. Bu, AB genelinde fiilen ölçülmüş bir fiyat dökümü değil, açıklayıcı bir şema.Avrupa’da rafineriler, düşük stok seviyeleriyle birlikte yüksek kapasitede çalışıyor.
Hollanda merkezli danışmanlık şirketi Insights Global’ın verilerine göre Amsterdam-Rotterdam-Anvers merkezinde bağımsız olarak tutulan benzin stokları, Ağustos sonlarında 752.000 tona kadar gerileyerek Eylül 2021’den bu yana en düşük seviyesini gördükten sonra bir sonraki hafta yeniden yükseldi.Avrupa ve ABD’deki rafineriler zaten yüksek oranlarda çalışıyor. Ritolia, Avrupa’daki rafineri faaliyetlerinin son üç dört yılın en yüksek seviyelerine yakın olduğunu, ABD’de rafineri kullanım oranının ise Ağustos’un son haftasında yaklaşık yüzde 98’e ulaştığını belirtti. Bu da olası bir arz kesintisine karşı devreye sokulabilecek fazla rafineri kapasitesinin çok sınırlı olduğu anlamına geliyor.Gelder, yaklaşan sonbahar bakım sezonuna ve kasırgaların ABD’nin Körfez kıyısındaki rafinerileri vurma riskine de dikkat çekti.
Güçlü marjların işletmecileri bakımı ertelemeye teşvik edebileceğini, ancak bunun çok uzun süre yapılmasının güvenilirlik sorunları yaratabileceği ve plansız duruş riskini artırabileceği uyarısında bulundu.Akaryakıt fiyatları ne kadar süre yüksek kalabilir?Ritolia’ya göre yaz dönemi sürüş talebinin azalması ve piyasanın daha pahalı yaz tipi yakıttan uzaklaşmasıyla benzin fiyatları mevsimsel olarak bir miktar rahatlayabilir.“Dizelde aynı mevsimsel rahatlama söz konusu değil; özellikle de kış talebi ve daha sıkı ürün standartları yaklaştıkça dizel marjları sonbahar boyunca ve kışa girerken yüksek kalabilir” dedi.Dizel tedariki özellikle kırılgan, çünkü sonbahar bakım döneminde rafineri üretimi, piyasanın kış tipi yakıta geçtiği ve ısınma talebinin artmaya başladığı dönemde azalabiliyor.Analistlere göre Çin’den gelen daha yüksek dizel ihracatı bir miktar rahatlama sağlayabilir; ancak Çin’in iç arz güvenliğini önceliklendirme eğilimi göz önüne alındığında, bunun ne ölçüde sürdürülebileceği temel soru. Ritolia, hem rafineri kapasitesi hem de ihracata yönelik ürün fazlası bulunan Hindistan’ın da Avrupa’ya daha fazla yakıt sağlayabileceğini ekledi.Ham petrol fiyatları düşse bile, bu pompada fiyatların hemen ve belirgin biçimde gerilemesi anlamına gelmeyebilir. Şu anda başlıca darboğazlar, sınırlı yedek rafineri kapasitesi, nihai ürünlerdeki arz sıkıntısı ve düşük stok seviyeleri.Her iki uzman da Hürmüz Boğazı’nın kalıcı biçimde yeniden açılmasının ve Orta Doğu’dan yakıt ihracatının toparlanmasının fiyatları düşürmek açısından kritik olacağını belirtiyor.“Çatışmaların sürmesi, fiyatların yavaş yavaş ama sürekli yükselmesine neden oluyor; çünkü küresel talep hâlâ küresel arzı geride bırakıyor” dedi Gelder.
“Süreç uzarsa dünyada dengenin sağlanmasının tek yolu, talebin daha da yüksek fiyatlar yoluyla baskılanması olacaktır.”Piyasaların, Boğaz’dan geçen deniz taşımacılığının yeniden başlamasına ve güven veren bir siyasi mutabakata hızlı tepki verebileceğini söyledi.“Boğaz açılırsa ham petrol fiyatı muhtemelen oldukça sert düşer” dedi Gelder. “Dizeldeki prim biraz daha yavaş geriler, ama yine de bir fiyat düşüşü görürsünüz.”Analistler, Avrupalı tüketicilerin kayda değer bir rahatlama hissedebilmesi için Orta Doğu ve Rusya’dan ürün ihracatının toparlanması, rafinerilerin yüksek oranlarda çalışmaya devam etmesi, Hindistan ve Çin gibi alternatif tedarikçilerden daha fazla ihracat yapılması ve nihayetinde stokların yeniden inşa edilmesi gibi bir dizi gelişmenin bir arada gerçekleşmesi gerektiği konusunda hemfikir.“Bunlar olmadan, mevcut dizel sevkiyatları için rekabetin güçlü kalması muhtemel” dedi Ritolia.
.JPG)
