İran Cumhurbaşkanı, ABD baskısı artarken savaşı bitirme çağrısı yaptı

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, Tahran'ın Washington karşısında güçlü bir konumda olduğunu belirterek, ABD ile aylardır süren savaşı bitirmenin zamanının geldiğini söyledi."Güçlü ve onurlu bir konumdayken bu savaşı şimdi sona erdirmemiz daha iyi," dedi Pezeşkian."Tüm dünya zaferimizi kabul ediyor ve Amerika'nın bütün kuralları çiğneyerek okullarımıza, hastanelerimize ve altyapımıza saldırdığını, dünyanın her yerinde nefretle anıldığını vurguluyor."İran Dışişleri Bakanlığı, Washington'un Tahran üzerindeki baskıyı artırmak için yaptırımları tırmandıracağını açıklamasının ardından, ABD'yi daha önce "ekonomik terörizm" ve "insanlığa karşı suç" işlemekle suçlamıştı.Devlet medyasında yayımlanan açıklamada, "Bu yaptırımların failleri ve kışkırtıcıları, böylesine ağır suçlar işledikleri için yargılanmayı ve cezalandırılmayı hak ediyor" denildi.Diğer üst düzey İranlı yetkililer de ABD'nin yaptırım planını eleştirdi.İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, X platformunda yaptığı paylaşımda, "Sözde 'Ekonomik Normandiya Çıkarması' (Economic D-Day), Amerika'nın kendi krizinden, benzeri görülmemiş borç yükü ve fırlayan faiz maliyetlerinden dikkatleri başka yöne çekme çabasıdır" dedi.ABD ve İsrail'in şubat ayı sonunda başlattığı savaşta taraflar arasında yürütülen görüşmeler hâlâ askıda ve her iki taraf da çıkmazda bulunuyor.Tahran, kilit öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı kapalı tutarken Washington da İran'a yönelik denizden karşı abluka uygulamayı sürdürüyor.Pekin 'sorumlu adımlar' çağrısı yapıyorWashington, aralarında Çin'in de bulunduğu diğer hükümetleri, İran ekonomisini tecrit etmeye yönelik çabalara katılmaya çağırmıştı.ABD Başkanı Donald Trump'ın tehditleri sorulan Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Lin Jian, Cuma günü gazetecilere yaptığı açıklamada, "Yaptırımlar ve baskı, sorunun çözümüne yardımcı olmaz" dedi."Çin, ilgili tüm taraflara sorumlu önlemler almaları ve sorunu siyasi ve diplomatik yollarla çözmeleri çağrısında bulunuyor" diye konuştu.Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in, İran konusunun gündeme gelmesinin beklendiği 24 Eylül'de Beyaz Saray'ı ziyaret etmesi planlanıyor; tıpkı Trump'ın Mayıs ayında bir zirve için Pekin'i ziyaret ettiği dönemde olduğu gibi.ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'a yönelik ekonomik yaptırımların artırılmasına ilişkin planın, Washington'un ülkeye karşı yeniden yoğun askeri operasyonlara başvurma ihtimalini azaltacağını söyledi.Bessent, İran'a yönelik ekonomik önlemlerle ilgili daha fazla ayrıntıyı pazartesi günü düzenleyeceği basın toplantısında paylaşacağını belirtti.Ekonomik acı, siyasi baskıİran yıllardır Batı yaptırımlarına maruz kalıyor ve bunları kısmen delme konusunda ustalaştı.Ülke, yurtiçi üretimi artırdı, gayriresmî sınır ötesi ticaret ağları kullandı, kısıtlı ürünleri üçüncü ülkeler üzerinden satın aldı ve petrolünü taşımak için bir "gölge filo"dan yararlandı.Brandeis Üniversitesi'nde İran ekonomisi uzmanı Hadi Kahalzadeh, "İran'ın direniş kapasitesi yalnızca çöküşü önlemekle kalmıyor, aynı zamanda ekonomik acının, ABD'nin beklediği siyasi baskı ve değişimlere dönüşmesini de engelliyor" dedi.Buna karşın Uluslararası Para Fonu'na göre, İran'da enflasyonun yıl sonuna kadar neredeyse yüzde 70'e yükselmesi, ülke ekonomisinin ise yüzde 5'ten fazla daralması bekleniyor.Devlet sübvansiyonları sayesinde benzin ucuz kalmayı sürdürse de, arzın sıkılaşmasıyla bunun sonsuza kadar sürmesi beklenmiyor.Bir cumhurbaşkanlığı danışmanı, geçen hafta İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, ülkenin artık günde ürettiğinden daha fazla benzin tükettiğini ve Tahran'ın fiyatları artırmak zorunda kalabileceğini söyledi; geçmişte bu tür artışlar yaygın protestolara yol açmıştı.Ekonomik zorluklara rağmen Pezeşkian, hükümetinin savaşa müzakere edilmiş bir son verilmesini tercih ettiğini söylüyor.Pezeşkian geçen hafta gazetecilere, "Bizi endişelendiren, halkın geçim koşulları ve ekonomik durumu; bununla başa çıkmak için elimizden gelen her şeyi yapıyoruz" dedi.Ancak İran'daki en güçlü güç odağı, savaşın ilk aşamalarında İran'ın üst düzey liderlerini hedef alan ABD ve İsrail hava saldırılarına dayanarak daha da güçlenen seçkin paramiliter yapı Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) olmaya devam ediyor.IRGC, Hürmüz üzerinde İran denetimi ve savaşın yol açtığı yıkım için mali tazminat da dahil olmak üzere ABD'den daha büyük tavizler talep ediyor.Savaşı bitirmeye yönelik müzakerelerin tıkanmasıyla, İran'daki sertlik yanlıları ülkelerinin ekonomik baskılara rakiplerinden daha uzun süre dayanabileceğine inanıyor.İran'ın dini lideri Mucteba Hamaney, bu ay ülkenin etkili kurumlarından Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin başına eski bir IRGC komutanını atadı; bu da sert çizgi yanlısı yaklaşımı benimsediğinin bir işareti olarak yorumlanıyor.