Ankara’da ilk Betonarme Yapı; Türk Ocakları – Resim Heykel Müzesi Ankara Resim Heykel Binası Türk Ocağı Binası olarak 1927-1930 döneminde yapılmış ve Türk Ocakları’nın 1931’de kapanmasından sonra Halkevi tarafından kullanılmış olan yapı, günümüzde Devlet Resim ve Heykel Müzesi olarak kullanılmaktadır. Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu tarafından tasarlanan projesi, zamanın tanınmış mimarlarından Vedat Tek, Kemaleddin Bey ve İtalyan Giulio Mongeri’nin de katıldıkları sınırlı bir yarışma sonucunda kazanılmıştır. Yapı Osmanlı mimarlığından esintiler taşır ve daha çok seçmeci bir tarzı yansıtır.
Bodrumu ve iki katı olan yapının zemin katının ortasına tiyatro salonu yerleştirilmiştir. Bütün yüzey bezemeleri ön cephede toplanmış, öteki cepheler önemsenmemiştir. Türk odasının tavan boyası ve kartonpiyerlerinin kalıbı dahil bütün ayrıntıları, Atatürk’ün isteği üzerine eski Ankara evlerinden esinlenilerek, mimar Arif Hikmet Koyunoğlu tarafından tasarlanmıştır.
Yapımı Avusturyalı bir firma tarafından gerçekleştirilmiş olan yapıda Kayserili Hakkı Usta ve Hüseyin Usta emek veren Türk sanatçılardır. Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu tarafından tasarlanan lambalar Siemens firmasınca imal edilmiştir. Yığma bir inşaattır; ancak lentolarda ve bazı kemerlerde (Ankara’da ilk defa) betonarme kullanılmıştır.
İstanbul Tayyare Apartmanları İstanbul’un, biz inşaat mühendisleri için gururu olan bina; eski adıyla “Harikzedegan Apartmanları” (Yangından zarar görmüşler apartmanları) olarak İstanbul’daki ilk betonarme iskelet sistemiyle gerçekleştirilen üstün estetik nitelikli mimarisiyle de benzersiz bir yapılarıdır. Mimar Kemaleddin Bey tarafından İstanbul Laleli’de inşa edilen hem apartman hem de toplu konut niteliğindeki Tayyare Apartmanlarının yapılmasındaki asıl amacı; 1918 yılında Cibali, Fatih, Altımermer yörelerinde çıkan yangından evlerini ve ailelerini yitiren kişilerin barınma ihtiyacını karşılamaktı. Bu nedenle ilk kez “Harikzedegan Apartmanları” olarak adlandırılmışlardır.
Binaların yapımı 1919’da başlamış, 1922’de tamamlanmıştır. Harikzedegan Apartmanları Cumhuriyet’in ilanından kısa bir süre sonra gelir sağlamak amacı ile yeni kurulan Türk Hava Kurumu’na devredilmiştir, 1980’li yıllarda otele dönüştürülmüştür. 25 dükkân, 124 daire ve bunlara bağlı olarak kullanıma açık/kapalı teras, çamaşırlık, kömürlük gibi servisleri içeren bu konut topluluğu birbirini kesen iki iç sokağın çevresinde inşa edilmiş, ortalarında ortak olarak kullanılan avluları bulunan dört bloktan oluşmuştur.
Tayyare Apartmanları İstanbul’da betonarme iskelet sistemi ile gerçekleştirilen ilk yapı grubudur. İzmir’in Gurur Duyulan Anıt Yapısı; İzmir Atatürk Lisesi. Günümüzdeki İzmir Atatürk Lisesi olarak, 1922 yılında tahsis edilen bina, 1912 yılında Rumlar tarafından ‘Rum Kız Okulu’ (Kentrikon Parthenagogeion) olarak inşa edilmiştir.
O dönemde gündüzlü kız okulu hatta kısmen “Hemşirelik Okulu” olarak kullanılmıştır. 1922 yılında bu binaya taşınan okulumuz, aynı yılın Ekim ayı başında lise eğitime başlar. ‘Erkek Lisesi’ adını almıştır. Mezunuz İzmir belediye Başkanı Dr.
Behçet Uz tarafından onarılmış ve yıllar içinde yeni binalar eklenerek, eski tescilli binalar restore edilmiştir. 19.yy’ın mimari özelliklerini taşıyan bina planı, ana giriş holünden sağa ve sola dağılan dersliklerden oluşmaktadır. Bina üç katlıdır.
Giriş holündeki 16 sütunlarla taşınan ara kat, galeri boşluğuna bakmaktadır ve Antik Ege’nin izlerini taşımaktadır. Yüksek tavanlı iç mekanlarında anıtsal kolonlar yer almaktadır. Atatürk Lisesi, ağırlıklı taş ve tuğladan oluşan yığma sistem ile betonarme sistemin bir arada kullanılmasıyla inşa edilmiştir.
Yapının çatı konstrüksiyonunda, doğramalarında ve derslik zeminlerinde ahşap malzeme kullanılmıştır. (Mimar Salih Seymen Antik Ege’nin izleri İzmir Atatürk Lisesi’nde adlı makalesi) Yunan Krallığı’nın İzmir’de kurduğu Yüksek Komiserlik, 15 Mayıs 1919’dan bu yana İzmir’de sadece bir ‘işgal’ gücü olmadıklarını kalıcı bir egemenlik olduklarını işaret etmektedir. Zaten yerli Rum halkın özlemle beklediği Anavatan ile birleşme de ancak böyle yapılabilecektir. İzmir Yüksek Komiserliği sadece bir askeri yapılanma değildir; iktidarları süresince, sağlıktan bayındırlığa, tarımdan ekonomiye birçok konuya el atmış ve bir dominyon yönetimi esası çizmiştir.
Komiserliğin zamanın Yunan Başbakanı Eleftherios Venizelos’un da öngördüğü şekilde İzmir’de bir üniversite girişiminde bulunması gerekmektedir. Krallık, o zaman sadece Atina’da bulunan yüksek öğretiminin genişleyen sınırlar nedeniyle ülkenin doğusunu da kapsayacak şekilde büyümesini istemektedir. Rum Kız Okulu’ (Kentrikon Parthenagogeion) İzmir Atatürk Lisesi’nin 1905 yılında betonarme kargas olarak yapılan ana binasını tüm inşaat mühendislerinin gezmesi gerekir.
Ana binaya giriş; 8 adet antik betonarme sütün ile yapılır. Lisenin gururu olan “Ana Salon” ise çepe çevre iki kat yüksekliğinde olan 16 betonarme sütün üzerinde yükselir. Ana binanın ortasında yer alan bu betonarme sütunlar, depreme karşı ana çekirdek yapı olarak büyük bir direnç göstermiş ve de yanlardaki ikişer katlı betonarme yapıların az zarar görmesini sağlamıştır.
Koridorlarda var olan kolon ve kirişler göze çarparken, sınıflarda 4 ya da 6 adet kolonları görme olanağını Bayraklı depreminde sıvaların dökülmesiyle ortaya çıkarken, Türkiye’nin en eski binası olan İAL okul binamızla mezunu olarak gurur duyduk. Bu makalemde, İzmir’de 140 yaşında olan okulumuzun 114 yıllık ikinci binasını anlatırken, son depremlerde yaşını doldurmadan yıkılan binalar olduğunu biliyoruz. Mesleğimize yemin ederek başlayan biz inşaat mühendisleri, ne görevde olursa olsun tam görevlerini yaptığını biliyorum.
Sevgilerimle. 03 Ağustos 2026 Ahmet Gürel 1972 EÜMBF mezunu Antik Ege’nin izleri İzmir Atatürk Lisesi’nde İzmir Atatürk Lisesi, 124 yıllık köklü geçmişinde yetiştirdiği sayısız diplomat ve sanatçıyla İzmir’in simgelerinden biri olduğu gibi, Antik Ege’nin izlerini taşıyan mimarisiyle de kentin önemli marka değerlerindendir. Yazı: Salih Seğmen / Mimar İzmir Mekteb-i İdadisi, 1888 tarihinde, bugünkü Vali Konağı’nın yan tarafında, eski İzmir Adliyesi’nin bulunduğu binada, 120 öğrenci ile 5 yıllık mekteb-i idadi (ilkokul) olarak eğitim-öğretime başlar.
İlk müdürü Abdurrahman Efendi olan okul, 1890 yılında 7 yıllık idadiye, İkinci Meşrutiyet’ten sonra da (1910) sultani okullarına dönüştürülür. Yunan işgali sırasında Yunanlılar tarafından adliye binası olarak kullanılan yapı, Cumhuriyet’in ilanından sonra yine bir dönem adliye binası olarak hizmet verir. Cumhuriyet’in ilanından birkaç ay önce toplanan Birinci Heyet-i Milliye’de alınan karar ile ülkedeki sultaniler liseye çevrilince, 1922-1923 eğitim-öğretim yılında okul lise olur.
Sırasıyla İzmir Erkek Lisesi ve İzmir Birinci Erkek Lisesi adlarını alan okul, 1942 yılında İzmir Atatürk Lisesi adını alır. İsmini Atatürk’ten alan okul 1931 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından da ziyaret edilir. Türkiye genelindeki başarılı öğrencilerin tespiti için bir sınav düzenlenmesini isteyen Mustafa Kemal, sınavda İzmir Atatürk Sultanisi öğrencilerinin başarılı sonuçlar elde ettiğini öğrenince, İzmir ziyaretinde okula uğrar ve matematik dersine girer.
Günümüzdeki İzmir Atatürk Lisesi yapısı, Rumlar tarafından inşa edilmiştir.O dönemde gündüzlü Kız Okulu hatta kısmen Hemşirelik Okulu olarak kullanılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra bu binaya taşınan Atatürk Lisesi, Behçet Uz tarafından onarılmış ve yıllar içinde yeni binalar eklenerek, eski tescilli binalar restore edilmiştir. Cumhuriyetin ilanına kadar dış sıvası dahi olmayan, duvarları taş örgülü okul binasının, İzmir’in simge yapılarından biri haline gelmesinde; İzmir Atatürk Lisesi Eğitim Vakfı ile İzmir Atatürk Lisesi Okul Aile Birliği’nin büyük emeği vardır.
Behçet Uz Onardı Günümüzdeki İzmir Atatürk Lisesi yapısı, Rumlar tarafından inşa edilmiştir.O dönemde gündüzlü Kız Okulu hatta kısmen Hemşirelik Okulu olarak kullanılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra bu binaya taşınan Atatürk Lisesi, Behçet Uz tarafından onarılmış ve yıllar içinde yeni binalar eklenerek, eski tescilli binalar restore edilmiştir. Cumhuriyetin ilanına kadar dış sıvası dahi olmayan, duvarları taş örgülü okul binasının, İzmir’in simge yapılarından biri haline gelmesinde; İzmir Atatürk Lisesi Eğitim Vakfı ile İzmir Atatürk Lisesi Okul Aile Birliği’nin büyük emeği vardır.
Tipik bir 19’uncu yüzyıl yapısı 19.yy ın mimari özelliklerini taşıyan bina planı, ana giriş holünden sağa ve sola dağılan dersliklerden oluşmaktadır. Bina üç katlıdır. Giriş holündeki sütunlar ile taşınan ara kat, galeri boşluğuna bakmaktadır ve Antik Ege’nin izlerini taşımaktadır.
Yüksek tavanlı iç mekanlarında anıtsal kolonlar yer almaktadır. Atatürk Lisesi, ağırlıklı taş ve tuğladan oluşan yığma sistem ile çelik ve betonarme sistemin bir arada kullanılmasıyla inşa edilmiştir. Yapının çatı konstrüksiyonunda, doğramalarında ve derslik zeminlerinde ahşap malzeme kullanılmıştır.
Müdür lojman restorasyonuna ödül Atatürk Lisesi’nin bahçesinde bulunan müdür lojman yapısı, İzmir ve çevresinde sıkça görülen iki katlı, cumbalı konut mimarisini belgeleyen bir yapıdır. Yapının plan ve cephe özellikleri, orijinal malzeme kullanılarak uygulanan işçiliği ve özgün nitelikleri ile günümüze kadar korunarak gelmiştir. Özellikle müştemilat olarak tabir ettiğimiz, hamam, mutfak, yemek odası gibi mekânların ilk yapıldığı günkü gibi korunmuş olması, bu tür örneklerin İzmir’de azalması nedeniyle değerlidir.
İzmir Atatürk Lisesi Eğitim Vakfı tarafından önce projeleri yaptırılan, ardından da restorasyon inşaatı tamamlanan yapıda, biz de proje müellifi ve uygulama teknik sorumlusu olarak katkıda bulunduk. Restore edilerek İzmir Atatürk Lisesi Müzesi’ne dönüştürülen lojman yapısı, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından, “2012 Tarihe Saygı Genel Koruma Ödülleri” kapsamında, İzmir Atatürk Lisesi Müzesi restorasyonu “Özgün İşlevin Değiştirildiği Esaslı Onarım” dalında ödüle layık bulundu. Tarihi ve kültürel mirasımızın korunması, işlev sağlanması ve en önemlisi kent kültürü bilincinin yaygınlaştırılması, İzmir için gelecekte görmek istediğimiz önemli bir adımdır.
Tarihi değerlerin yaşaması için bu çabaların gösterilmesi gerekmektedir. İzmir Atatürk Lisesi Müzesi yapısının, hem proje dalında hem de inşaat uygulama restorasyon dalında iki ödül birden kazanması, bize yaptığımız işin doğruluğunu göstermektedir. Restorasyon için uzun çalışmalar yapıldı Lojman yapısı, yaklaşık 15 yıl kullanılmamış ve çökme noktasına gelmiş durumdaydı.
Alt kattan bakıldığında çatının yıpranması nedeni ile gökyüzü görünüyordu. Yapı özgün detayları ile restorasyonu için yol gösterici oldu. Uzun dönem proje ve rölöve çalışmaları devam etti.
Öncelikle yapıyı yağmurdan korumak maksadıyla çatı restorasyonu ile izolasyonları için çalışmalar yapıldı. Çatı yapılırken, temizlik faaliyetleri de gerçekleştirildi. Duvarların içerisindeki çürümüş kestane mertekleri teker teker söküldü, yerine yenileri konuldu.
Çatının büyük bir kısmı ve üst kata çıkan ahşap merdiven tamamen çürümüştü. Cumba tamamen yok olmuş, cumba balkona dönüştürülmüş, zeminine beton dökülmüş ve benzin deposu yerleştirilmişti. Cumba taşıyıcılarında eksik vardı.
Bodrum ahşap tavanı tamamen çökük durumdaydı. Yapının iç mekânları gösterişli ve özellikli Yapıda duvar ve tavanlarda bulunan kalem işleri ekibimizdeki uzmanlar ile restore edilmiştir. Kartonpiyerler ve tavan göbeklerinin içerisinde kullanılan özgün renkler tespit edilerek, gerekli çizim ve boyama teknikleri kullanılmıştır.
Her şey aslına uygun yapılmıştır. Korunması Gerekli Kültür Varlığı niteliğindeki 2. Grup tescilli yapının, binanın cephesi gibi iç mekanları ile de etkileyici, gösterişli ve özelliklidir.
Çok fazla tahrip edilmeyen hamamı, külhanı, çamaşırlığı, yer ocakları, maltızları, mermer evyeleri ile özgünlüklerini korumaktaydı. Mimari detayları aynen korunarak eksikleri onarılarak tamamlanmıştır. Tüm kartonpiyerler, tavan süslemeleri ve ahşap işlemelerde özgün haliyle korunmuştur.
Ayrıca yapılan çalışmalara ek olarak, Atatürk Lisesi binasının ahşap pencere ve tuvalet yenilemeleri, dış cephe boyanması gibi yapının korunmasına katkıda bulunacak bakım ve onarımlar yapılmıştır. Böylece yaklaşık 125 yıllık geçmişi olan bir yapının ömrünün uzatılması sağlanmıştır. Eski piyano müzede yerini aldı Müze yapısının, önceki müdür lojmanı olarak kullanılmasını belgeleyen eşyalar; yemek odası dolapları ve mutfak dolapları günümüze kadar ulaşmıştır.
Bodrum katta ise eski piyano bulunmuştur. Piyanonun bakım ve onarımı yapılarak zemin katta bulunan salona yerleştirilmiştir. Birbirinden ünlü mezunlar Kurulduğundan bu yana pek çok ünlü isim yetiştiren okulun öğrencileri arasında kimler yok ki: Başbakan Şemsettin Günaltay (öğretmen), Başbakan Şükrü Saraçoğlu, eski Milli Savunma Bakanı İlhami Sancar, İçişleri eski Bakanı Hilmi Uran, Maliye eski Bakanı Sümer Oral, Adalet eski Bakanı Mahmut Esat Bozkurt ve Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Meclis Başkanı olarak görev yapan Halil Menteşe okulda eğitim gören ünlülerden.
Ayrıca Genelkurmay Başkanı Kazım Orbay ve Memduh Tağmaç, yazar Necati Cumalı, şair Attila İlhan, ünlü kalp cerrahı Siyami Ersek, müzikolog ve devlet sanatçısı Ahmet Adnan Saygun, yazar Samim Kocagöz, merdiven şiiri yazarı Ahmed Haşim, İzmir Büyükşehir Belediyesi eski Başkanı Ahmet Piriştina, Neyzen ve şair Teyzen Tevfik, Dokuz Eylül Ünivertisesi Rektörü Prof.Dr. Mehmet Füzün, İzmir İktisat Kongresini toplayan İzmir Mebusu Mahmut Esat Bozkurt, yönetmen Mete Özgencil, şarkıcı Ali Kocatepe, futbolcu Hasan Kabze, Ressam Nafi Çil, Türk romancı, gazeteci, şair, diplomat Yakup Kadri Karaosmanoğlu, ünlü beyin cerrahı Cengiz Kuday, Gazeteci Yazar Yılmaz Özdil, Türkiye Futbol Federasyonu Başkanı Mahmut Özgener bu okulda eğitim almış isimler arasında bulunuyor.
