Pasifik Okyanusu'nda güçlenen El Niño doğa olayı, küresel tarım üretimini ve emtia piyasalarını ciddi şekilde tehdit ediyor.
İki ila yedi yılda bir gerçekleşen ve şiddetli yağışlar ile kuraklıklara neden olan iklim kalıbı; kahve, kakao, pirinç ve şeker gibi yoğun ticareti yapılan ürünlerde rekor fiyat artışlarını ve arz kısıtlarını beraberinde getiriyor.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), mevcut El Niño’nun 2027 ilkbaharına kadar sürme ihtimalinin yüzde 97 olduğunu belirterek olayın bu yılın ekim ve aralık ayları arasında yüzde 81 ihtimalle 1950’den bu yana kaydedilen en güçlü seviyelere ulaşabileceğini öngörüyor.
El Niño riskinin piyasalarda fiyatlanmasıyla birlikte özellikle kahve ve kakao sektöründe tarihi hareketlilikler yaşanıyor.
Arabica kahve fiyatları haziran başından bu yana yaklaşık yüzde 30 artarak libre başına 3,12 dolara yükselirken, son 47 yılın en büyük günlük kazancını kaydetti.
Kakao vadeli işlemleri ise New York borsasında haziran ortasındaki 3 bin 950 dolar seviyesinden 9 Temmuz'da 6 bin 455 dolara tırmanarak sekiz ayın zirvesine ulaştı.
Rabobank analistleri, yatırımcıların yumuşak emtialar genelinde bir "El Niño risk primi" uyguladığına dikkat çekiyor.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) verileri güçlü El Niño dönemlerinin küresel gıda emtia fiyatlarını ortalama yüzde 9 artırdığını gösterirken, Jefferies ekonomistleri İran savaşı kaynaklı mevcut emtia baskılarıyla bu etkinin daha yüksek olabileceğini vurguluyor.
Hava muhalefeti, İran savaşı nedeniyle enerji ve emtia akışının aksaması sonucu yaşanan gübre kriziyle birleşerek rekolte kaybı riskini tırmandırıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Máximo Torero, gübre kullanımındaki düşüş ve El Niño'nun özellikle makarnalık buğday ile pirinç üretiminde tehlikeli bir birleşik etki yarattığını ifade ediyor.
BM Dünya Gıda Programı (WFP) ise bu durumun 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliğine sürükleyebileceğini bildiriyor.
Deniz ürünlerinde ilk fiziki arz şoku Peru’da görüldü; su sıcaklıklarının artması nedeniyle hamsi avcılığı mayıs ayından itibaren durdurulurken balık unu fiyatları geçen yıla göre iki katından fazla, balık yağı ise Temmuz 2025'ten bu yana üç katından fazla artış gösterdi.
Güneydoğu Asya ve Batı Afrika’da kuraklık ile aşırı yağışlar rekolteyi olumsuz etkiliyor.
Dünya kakao üretiminin yüzde 88'ini üstlenen Batı Afrika, Ekvador ve Güneydoğu Asya'da toprak neminin düşmesi ve hastalıklar üretimi baskılarken, Robusta kahve üreticisi Vietnam'da sulama göletlerinin kuruması riski bulunuyor.
Brezilya'da ise yüksek sıcaklıklar ve düzensiz yağışlar Arabica kahve ağaçlarını tehdit ediyor. Asya-Pasifik genelinde şeker üretimi düşerken Hindistan eylül sonuna kadar şeker ihracatını yasakladı.
Citi, ham şeker fiyatlarının üç ay içinde libre başına 17 sent, bir yıl içinde ise 19 sente çıkmasını bekliyor.
Dünyadaki palmiye yağının yüzde 80'inden fazlasını üreten Endonezya ve Malezya'da da kuraklık etkilerinin 2027 başlarında şiddetlenmesi beklenirken, FAO düşen rekolteler sebebiyle ülkelerin uygulayacağı olası ihracat kısıtlamalarının küresel fiyat baskısını artırabileceği uyarısında bulunuyor.
