Mehdi Zana, 20 Aralık 1940’ta Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde dünyaya geldi. “Bilici” olan soyadını daha sonra Kürtçede “bilge” anlamına gelen “Zana” ile değiştirdi.
Eski DEP Milletvekili Şükran Zana’nın kardeşi olan Mehdi Zana, eski HDP Milletvekili Leyla Zana ile 1975 yılında evlendi. Zana, iki çocuk babasıydı.
Siyasete genç yaşlarda katılan Zana, Devrimci Doğu Kültür Ocakları’nın yöneticileri arasında bulundu. Türkiye İşçi Partisi’ne 1963 yılında katıldı; partinin Silvan şubesinin kuruluş çalışmalarında yer aldı ve iki yıl şube başkanlığı görevini yürüttü.
1978 yerel seçimlerinde bağımsız aday olarak Diyarbakır Belediye Başkanı seçilen Zana, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından tutuklandı. Hakkında verilen mahkûmiyet kararları nedeniyle Diyarbakır, Aydın, Afyonkarahisar ve Eskişehir’deki cezaevlerinde kaldı. Yaşamının farklı dönemlerinde toplam 16 yıl cezaevinde bulunan Zana, 1994’ten itibaren yaklaşık 10 yıl İsveç’te yaşadı.
Ekim 2004’te Türkiye’ye dönen Zana, hakkındaki davalar kapsamında gözaltına alındıktan sonra serbest bırakıldı.
Anıları ile siyasi görüşlerini yazarak kitap olarak yayımladı. “Bekle Diyarbakır” adlı anı kitabında, siyasal bilinçlenmesinde terzihanenin önemini anlatmaktadır.
Zana’nın yazdığı eserler şunlar: Bekle Diyarbakır (1991), Vahşetin Günlüğü – Diyarbakır Zindanlarından (1992), Sevgili Leyla – Uzun Bir Sürgündü O Gece (anı, 1995), Zelâl Yeniden Doğuş (1996).
