Küresel telekom sektörü örgütü GSMA, düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşayan insanlar için akıllı telefonları daha uygun fiyatlı hale getirmek üzere acil adımlar atılmasını istiyor; böylece herkes “yapay zekâ devriminden” yararlanabilecek.Bu eylem çağrısı, kuruluşun küresel mobil bağlantıyı inceleyen yıllık çalışması olan Mobil İnternet Bağlantısının Durumu 2026 Raporu (kaynak İngilizce)nu yayımlamasıyla birlikte geldi.Rapora göre, artık 4,8 milyar kişi kendi cihazı üzerinden mobil internet kullanırken, 3,4 milyar kişi hâlâ kullanmıyor; oysa bunların yüzde 90’ı mobil geniş bant kapsama alanı içinde yaşıyor. GSMA bu durumu “kullanım açığı” olarak tanımlıyor.Dünyanın dijital nüfusundaki büyüme de yavaşlıyor; 2025’te çevrimiçi hale gelen yeni kullanıcı sayısı yaklaşık 160 milyonla, 2024’teki 190 milyonun altında kaldı.Rapora ilişkin değerlendirmesinde GSMA Genel Direktörü Vivek Badrinath şöyle konuştu: “Yapay zekâ, yaşamları eşi benzeri görülmemiş ölçekte iyileştirme potansiyeline sahip; ancak insanlar öncelikle internete bağlanamıyorsa, yapay zekânın bir anlamı kalmıyor.”“En büyük risk, yalnızca ülkeler arasında bir yapay zekâ uçurumu oluşması değil, dijital ekonomiye katılmaya gücü yetenlerle yetmeyen insanlar arasında da bir uçurum doğmasıdır.”GSMA, “gelişmekte olan ekonomilerdeki nüfusun geniş bir kesiminin dijital ekonominin tamamen dışında kalmasının” önlenmesinin büyük önem taşıdığını vurguluyor ve bunun için bir dizi adım atılması çağrısında bulunuyor.Büyüyen kullanım açığıRapora göre, artan küresel dijital eşitsizliğin başlıca etkenlerinden biri, “yapay zekâ altyapısı ve veri merkezlerine yönelik küresel talebin tetiklediği akıllı telefon belleği ve çip seti maliyetlerindeki keskin artış”.Bellek fiyatları son dönemde adeta fırladı; 2025’in üçüncü çeyreği ile 2026’nın birinci çeyreği arasında iki kattan fazla arttı, ardından 2026’nın ikinci çeyreğinde yüzde 80-90 oranında ek bir yükseliş daha yaşandı.Bu bileşen maliyetlerindeki artış daha sonra tüketici fiyatlarına yansıyor; giriş seviyesi akıllı telefonların fiyatları, dünya genelinde birçok kişi için karşılanamaz hale geliyor. GSMA’ya göre bu tablo, “mobil kullanım açığını kapatma konusunda kaydedilen yılların ilerlemesini tersine çevirme” tehlikesi taşıyor.Badrinath, “Giriş seviyesi akıllı telefonların satın alınabilirliğini koruyamazsak, milyarlarca insan internete erişme fırsatı bulamadan dijital hizmetlerin bir sonraki neslinin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olacak” diye uyardı.Bu yılki rapora göre, 2025 sonu itibarıyla, düşük ve orta gelirli ülkelerdeki en yoksul yüzde 20 için giriş seviyesi akıllı telefonların bedeli, ortalama aylık gelirlerinin yüzde 44’üne kadar çıkıyor; Sahraaltı Afrika’da ise bu oran yüzde 76’ya kadar yükseliyor ve fiyatların artmaya devam etmesi bekleniyor.GSMA, akıllı telefon fiyatlarındaki sert yükselişin, küresel akıllı telefon sevkiyatlarında kayıtlara geçen “en büyük yıllık düşüşe” dönüşeceğini; en kırılgan pazarların ise gelişmekte olan ülkeler olacağını öngörüyor.Dijital uçurumu kapatmakKurum, dünyadaki artan dijital eşitsizliği gidermek amacıyla üreticilere giriş seviyesi akıllı telefonların fiyatını 30 dolara düşürme çağrısı yapıyor.
Bunun, “neredeyse 1,6 milyar kişi için cihazları satın alınabilir hale getirebileceğini”, 20 dolarlık bir fiyat noktasının ise mobil geniş bant kapsama alanında yaşayan yaklaşık 2,2 milyar kişi için erişilebilirlik sağlayabileceğini savunuyor.Telekom kuruluşu ayrıca çip seti ve bellek üreticilerine, “giriş seviyesi telefonlar için uygun fiyatlı bileşenlerin bulunabilirliğini artırmak üzere anlamlı adımlar atma” çağrısında bulunuyor; bunun, akıllı telefon üreticilerinin giriş seviyesi cihazlarını daha uygun fiyatla sunmasına yardımcı olacağını belirtiyor.GSMA, “dijital kapsayıcılığın önündeki diğer kilit engellerin” de ele alınmasını tavsiye ediyor; bunlar arasında “düşük okuryazarlık ve dijital beceri düzeyi, güvenlik ve emniyetle ilgili kaygılar ile ilgili içerik ve hizmetlerin erişilebilirliği” yer alıyor.
