Yüzyıllardır Fransa ve İtalya’daki dağ toplulukları, Batı Avrupa’nın en yüksek zirvesine adını veren, sanki sonsuza dek kalacakmış gibi görünen buzullara ve kara bakıyor: beyaz dağ Mont Blanc.Ancak iklimin ısınması bu manzarayı ürkütücü bir hızla ortadan kaldırıyor.Bu yaz Avrupa’yı kavuran rekor sıcak hava dalgaları, binlerce yıldır Alp manzarasını adeta tutkal gibi bir arada tutan permafrostu harap etti. Çözülen kayalık yamaçlar parçalandı, yükseklerden kaya düşmeleri peş peşe geldi. Dağcıların 4.805 metre yükseklikteki zirveye tırmanırken yıllardır göze aldığı, ünü tehlikeli bir boğaz ise geçici olarak geçilemez hâle geldi.“Dağımızın uğradığı değişimi gördükçe içimiz yanıyor, bu bizi derinden sarsıyor,” diyor, İtalya sınırındaki bu devin eteklerinde yer alan Fransız kasabası Chamonix-Mont-Blanc’ın belediye başkan yardımcısı Stéphane Bozon.“Temmuz ortasından itibaren kaya düşmelerinde artış gördük.
Buzulların geri çekilmesi ve üzerlerindeki karların erimesi nedeniyle, yarıkların açılması ve kaya çökmelerinin bazı bölgeleri ulaşmayı ya da geçmeyi güçleştirmesi yüzünden erişilmesi zor alanlar oluştu,” diyor.Isınmadaki her bir derece, orantısız derecede büyük etkiler yaratabiliyor. Mont Blanc silsilesinde 3.842 metreye yükselen Aiguille du Midi zirvesinde, temmuz ayı ortalama sıcaklıkları fırlamış durumda. 1994’te 1,6°C olan bu ortalama, ulusal meteoroloji servisi Meteo France’a göre bu temmuzda kaydedilen en yüksek değer olan 3,3°C’ye çıktı.“Dağ adeta kurudu; daha önce hiç yaşamadığım sıcaklıklarla karşılaştık,” diyor Bozon.Himalayalardaki sel felaketi Alpler’e uyarı niteliğindeHimalayalarda yaşanan yıkıcı sellerin ardından haber ajansı Associated Press, Mont Blanc’ta iklim değişikliğinin yarattığı risk ve belirsizliklerle baş etmeye çalışan araştırmacılar, dağcılar ve bölge sakinleriyle konuştu.26 Ağustos’ta Nepal ve Çin’i kasıp kavuran seller, kaya zeminin ve buzul buzunun çökmesiyle tetiklendi; kopan enkaz ve su kütleleri, birden fazla Himalaya nehri boyunca aşağıya doğru aktı.
Pek çok bilim insanının ilk değerlendirmesi, iklim değişikliğinin bu felaketin koşullarını oluşturmasında kilit rol oynadığı yönünde.Dünya’nın ortalama sıcaklığı petrol, gaz ve kömürün yakılması nedeniyle yükseldikçe, bu tür afetlerin yaşanma olasılığı artıyor.Alpler’de bir zamanlar buzdan ihtişamlarıyla hayranlık uyandıran buzullar, küçülüp istikrarlarını yitirdikleri için artık tedirginlikle izleniyor.Chamonix’te güvenlikten sorumlu olan Bozon, kasabasının, buzulların ya da dağın parçalarının yerleşim alanlarının üzerine düşebileceği “ciddi senaryolara” hızla hazırlanması gerektiğini söylüyor.“Bu yaz bizi sarstığı için oldukça çabuk hareket etmemiz gerekiyor ve yıl geçtikçe buzulların geri çekilmesiyle tekrar tekrar sarsılıyoruz,” diyor.İtalya’da araştırmacılar bu yıl sıcaklığın buzullar üzerinde yarattığı dramatik tahribatı da kayıt altına alıyor. Bölgenin buzul servisine göre Lombardiya’daki Alp buzulları, 1991’den bu yana yüzeylerinin yüzde 40’ından fazlasını kaybetti.“Geçmişte yüksek rakımlara kar yağardı, artık yağmur yağıyor,” diyor, hükümet dışı bir kuruluş olan Uluslararası Alpleri Koruma Komisyonu’nun İtalya şubesi başkanı Vanda Bonardo.“Dolayısıyla arazi istikrarı üzerindeki etkilerini de görüyoruz,” diye ekliyor.Mont Blanc bölgesinde kaya düşmeleri ciddi ölçüde arttıBinlerce yıldır Alp zirvelerini buz gibi kavrayan permafrost, dik kaya yüzeylerini bir arada tutmaya yardımcı olan bir tür çimento işlevi görüyor. Bu yıl ardı ardına yaşanan sıcak hava dalgalarından ağır darbe aldı.“Bu, önümüzdeki yıllar ya da on yıllar içinde bütün kaya yüzeylerinin çökeceği anlamına gelmiyor; ancak bir hayli kaya duvarı istikrarsız hâle gelmenin eşiğinde ve bugün yalnızca o buzun varlığı sayesinde ayakta duruyor,” diyor, Savoie Mont Blanc Üniversitesi’nde iklim değişikliğinin dağ karları, buzullar ve donlar üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacı Ludovic Ravanel.
“Buz değiştikçe, bu yıl çok, ama çok sayıda kaya düşmesi ve kaya çökmesi gördük.”Bir çökme, 100 metreküpten fazla kayayı içeren büyük bir düşme anlamına geliyor; bu, büyük bir yük konteynerini fazlasıyla dolduracak miktar. Ravanel, Mont Blanc masifinde bu yılki çökme sayısının “muhtemelen 400 civarına ulaşacağını” öngörüyor. Bunun, yirmi yıl öncesine kıyasla yaklaşık on kat fazla olduğunu söylüyor.Durumun buna yakın ölçüde kötüleştiği son dönem, yaklaşık 300 çökmenin yaşandığı “felaket yılı” 2022 idi, diyor.“2026 yazının gerçekten belirleyici özelliklerinden biri bu oldu,” diye konuşuyor.Mont Blanc’da tırmanış rehberi riskleri dengelemeye çalışıyorChamonix’te yaşayan dağ rehberi Stuart MacDonald, Mont Blanc masifinin yamaçlarından sarkan buzulların ne kadar hızlı ve ne kadar büyük ölçekte geri çekildiğini görmekten duyduğu şaşkınlığı anlatıyor.İnsanları zirvelere çıkarırken, onlara “Buzul geçen yıl şuradaydı, on yıl önce ise buradaydı” diye gösterdiğini ve “bunun genellikle oldukça etkileyici olduğunu” söylüyor.Erime ve kaya düşmesi riski, bu yaz işini “hayli zorlu” hâle getirdi ve geçen hafta bir grubu Mont Blanc zirvesine götürme planını iptal etmesine neden oldu.“Önce sesini duyarsınız, sonra dönüp baktığınızda yamaçtan aşağıya doğru inen dev bir kaya seli görürsünüz ve bu oldukça ürkütücü olabilir,” diyor MacDonald.“En korkutucu olan, bazen bu kayaların yılın bu döneminde eskiden tırmandığımız rotalara düşmesi,” diye ekliyor.
“Geçmişte temmuz ya da ağustosta belki tırmandığınız bir duvara bugün baktığınızda, artık oraya çıkmanın kesinlikle imkânsız olduğunu görmek bazen insanı gerçekten karamsarlaştırıyor.”
