Psikoloji alanındaki araştırmalar ise sürekli özür dilemenin yalnızca kibarlıkla açıklanamayabileceğini gösteriyor. Uzmanlara göre asıl önemli nokta, özür dilemekten tamamen vazgeçmek değil; gerçekten özür gerektiren durumlarla kişinin kendi ihtiyaçları arasında ayrım yapabilmek.
NEDEN BAZI İNSANLAR DAHA FAZLA ÖZÜR DİLİYOR?
Psikolog Karina Schumann ve Michael Ross'un çalışmalarında, insanların hangi davranışları “özür gerektiren bir hata” olarak değerlendirdiği incelendi. Araştırmada daha sık özür dileyen kişilerin, bir davranışı kırıcı veya yanlış kabul etme eşiğinin daha düşük olabildiği görüldü.
Bu nedenle sürekli özür dilemek her zaman kişinin gerçekten daha fazla hata yaptığı anlamına gelmiyor. Bazen soru sormak, yardım istemek, bir talebi reddetmek veya dinlenmek gibi günlük davranışlar dahi kişide karşısındaki insana rahatsızlık verdiği düşüncesini oluşturabiliyor.
Araştırmaların işaret ettiği bir başka konu ise kişinin ilişkilerini korumak amacıyla kendi ihtiyaçlarını, düşüncelerini ve duygularını sürekli geri plana atması. Psikolojide “kendini susturma” olarak incelenen bu davranış biçiminin, daha düşük psikolojik iyi oluş ve daha yüksek depresyon belirtileriyle ilişkili olduğu çalışmalar bulunuyor.
Uzmanların değerlendirmelerine göre kişinin dinlenmeye ihtiyaç duyması, istemediği bir şeye hayır demesi, kişisel sınırlarını koruması, farklı bir görüşe sahip olması veya duygularını ifade etmesi tek başına özür gerektiren davranışlar değil.
Buradaki ayrım ise oldukça önemli. Araştırmalar “hiç özür dilemeyin” sonucuna varmıyor. Bir kişiye gerçekten zarar verildiğinde veya hata yapıldığında açık ve samimi biçimde özür dilemek, ilişkilerin onarılmasında önemli bir işleve sahip.
Dolayısıyla mesele özür kelimesini hayatımızdan çıkarmak değil. Ortada bir hata olmadığı halde otomatik olarak özür dileme alışkanlığını fark etmek ve kişinin normal ihtiyaçlarını bir kusurmuş gibi değerlendirmemesi öne çıkıyor.
