ABD, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 15 yıl aradan sonra ihtilaflı bölgeyi ziyaret eden ilk Rus lider olması üzerine, Rusya’nın kontrolündeki dört ada üzerindeki Japonya egemenliğine destek açıkladı.Ziyaretin ardından Tokyo, Moskova’nın büyükelçisini Dışişleri Bakanlığı’na çağırırken, Putin’in adalara gitmesini “kesinlikle kabul edilemez” olarak nitelendirmişti.ABD’nin Tokyo Büyükelçisi George Glass, X hesabından yaptığı açıklamada, “ABD, en önemli müttefikine verdiği destekte ve Kuzey Toprakları üzerindeki Japon egemenliğini tanıma konusunda kararlılığını sürdürüyor,” dedi.Glass, “ABD-Japonya ittifakının Hint-Pasifik genelinde refahı geliştirmeye odaklandığı bir dönemde, bölgenin barış ve istikrarını baltalayan her türlü eyleme şiddetle karşı çıkıyoruz,” ifadelerini kullandı.Rusya-Japonya ilişkileri, uzun yıllardır Hokkaido kıyıları açıklarındaki volkanik ada zincirinin en güneyinde bulunan dört ada nedeniyle gergin. Sovyetler Birliği, İkinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde, Ağustos 1945’te düzenlediği harekâtın ardından bu adaları ele geçirmişti.Moskova, harekâttan yalnızca birkaç gün önce Japonya’ya karşı sürdürdüğü resmi tarafsızlık politikasına son vermişti.Japon hükümeti, “Kuzey Toprakları” olarak adlandırdığı Etorofu, Kunashiri, Shikotan ve Habomai adaları ile adacık gruplarının Japonya’nın parçası olduğunu savunuyor. Tokyo’ya göre Sovyetler Birliği bu toprakları hukuka aykırı biçimde işgal etti ve 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Rusya bu işgali sürdürdü.Anlaşmazlık, iki ülkenin aralarındaki düşmanlığı resmen sona erdirecek bir barış anlaşması imzalamasını bugüne kadar engelledi.
Japonya ve Sovyetler Birliği, savaş halini 1956’da sona erdirmişti.Moskova, adalardaki askeri varlığını son yıllarda daha da güçlendirdi. Aralık 2021’de ada zincirinin ortasında yer alan ve üzerinde yerleşim olmayan volkanik bir adaya Bastion kıyı savunma füze sistemleri konuşlandırdı.Söz konusu adada Sovyet işgalinden önce bir Japon askeri üssü vardı. Buradaki Sovyet üssü ise Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından yaşanan finansman sıkıntıları nedeniyle kapatılmıştı.Moskova daha önce, 2016 yılında en güneydeki dört adadan ikisine Bal ve Bastion füze sistemleri konuşlandırmıştı.Rusya sonraki yıllarda adalara gelişmiş hava savunma füze sistemleri göndererek, Etorofu Adası’nda bir hava üssü kurarak ve savaş uçakları konuşlandırarak bölgedeki askeri kapasitesini daha da artırdı.Nüfusun seyrek olduğu adalar Kremlin açısından büyük stratejik önem taşıyor.
Adalar, Ohotsk Denizi’nin girişinde yer alıyor ve Rusya’nın Pasifik Filosu’nun Japonya’nın kontrolündeki sulardan geçmek zorunda kalmadan açık Pasifik’e ulaşabilmesine olanak sağlıyor.Putin’in ziyareti, Dmitri Medvedev’in 2010’daki ziyaretinden bu yana üst düzey bir Rus devlet yetkilisinin bölgeye yaptığı ilk ziyaret oldu.'Kesinlikle kabul edilemez'Japonya Başbakanı Sanae Takaichi gazetecilere yaptığı açıklamada, “Kuzey Toprakları hem tarihsel açıdan hem de uluslararası hukuk bakımından Japonya topraklarının ayrılmaz bir parçasıdır,” dedi.Takaichi, Putin’in ziyaretinin “Japon halkının duygularını incittiğini ve kesinlikle kabul edilemez olduğunu” söyledi.Japonya Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi de Putin’in adaların en büyüğü olan Etorofu’ya yaptığı ziyareti “şiddetle protesto ettiklerini” açıkladı.Motegi yaptığı açıklamada, “Etorofu Adası dahil olmak üzere Kuzey Toprakları, hem tarihsel açıdan hem de uluslararası hukuk perspektifinden Japonya’nın ayrılmaz topraklarıdır,” ifadelerini kullandı.Motegi, Rusya’nın Tokyo Büyükelçisi Nikolay Nozdrev’i Dışişleri Bakanlığı’na çağırarak ziyaret nedeniyle güçlü bir protesto ilettiklerini söyledi. Bakan, Nozdrev’den bu mesajı “derhal Moskova’ya iletmesini” talep ettiklerini belirtti.Rusya’nın Japonya Büyükelçiliği ise Nozdrev’in, Moskova’nın söz konusu adaların Rusya’nın parçası olduğu yönündeki tutumunu yinelediğini ve Putin’in buraya yaptığı ziyaretin “yabancı devletlerle tartışılacak bir mesele olmadığını” söylediğini açıkladı.Kremlin de ziyareti öne çıkararak Putin’in dört ana adadan birinde çekilmiş görüntülerini yayımladı. Rus devlet medyası, Putin’in bir balık işleme tesisini ziyaret ettiğini bildirdi ve Rus liderin yerel havyarın tadına baktığı görüntüleri yayımladı.Takaichi ise ziyaretin Ukrayna savaşı nedeniyle zaten gergin olan ilişkilere yeni bir darbe vurduğunu söyleyerek, Moskova’nın bunun sonuçlarını anlaması gerektiğini ekledi.Japonya, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya geniş çaplı işgal başlatmasının ardından Moskova’ya yaptırımlar uygulamıştı.Tokyo ayrıca askeri amaçlarla kullanılabilecek teknolojilere ihracat kontrolleri getirmiş ve Ukrayna’ya mali destek sağlamıştı.
Rusya ise buna karşılık Japonya’yı “dost olmayan ülke” ilan etmişti.Tokyo şimdi Putin’in ziyaretine karşı alınacak önlemler kapsamında Rusya’ya yönelik yaptırımları daha da güçlendirmeyi değerlendiriyor.Takaichi, “Bu ziyaretin Japon kamuoyunun Rusya’ya yönelik tutumunu daha da sertleştirdiğini ve orta ile uzun vadede ikili ilişkilerin yeniden tesis edilmesini daha da zorlaştırdığını söylemek zorundayız,” dedi.“Ru tarafının bunun ciddiyetini tam olarak anlamasını umuyoruz.”
