Yurt dışındaki büyükelçilik ve konsolosluklarda oy kullanan Rus seçmenler, hafta sonu düzenlenen Devlet Duması seçimlerinde Vladimir Putin'in Birleşik Rusya partisi yerine liberal Yeni İnsanlar Partisi'ni 8'e 1 gibi ezici bir farkla destekledi.İki bağımsız sandık çıkış anketinin sonuçlarına göre, bu tablo Rusya içindeki resmi sonuçların tam tersini ortaya koydu. Rusya'da Putin'in partisi oyların yaklaşık yüzde 58'ini aldı.“Yurt Dışında Oy” projesinin, 22 ülkedeki 27 sandıkta yaklaşık 15 bin 700 seçmenle gerçekleştirdiği sandık çıkış anketine göre Yeni İnsanlar Partisi yüzde 43 ile ilk sırada yer aldı. Komünist Parti yüzde 18,3, Birleşik Rusya ise yüzde 5,5 oy aldı.Ermenistan, Almanya ve Finlandiya'nın da aralarında bulunduğu 10 ülkede Birleşik Rusya, Duma'da sandalye kazanmak için gereken yüzde 5'lik seçim barajını aşamadı.Muhalif Vesna hareketi ile Progress projesinin 17 ülkedeki 18 sandıkta gerçekleştirdiği ayrı bir sandık çıkış anketinde de Yeni İnsanlar Partisi, yüzde 47,3 oyla tüm sandıklarda ilk sırada gösterildi.
Komünist Parti yüzde 19,2 ile ikinci, Birleşik Rusya ise yüzde 2,8 ile üçüncü oldu.Rusya içinde ise Merkez Seçim Komisyonu, Birleşik Rusya’nın oyların neredeyse yüzde 58’ini, Komünist Parti’nin yüzde 14’ü, LDPR’nin yaklaşık yüzde 9’u aldığını, Yeni İnsanlar’ın ise yüzde 8’in altında kaldığını bildirdi.Çarpıcı farkProgress projesinin direktörü ve Aleksey Navalnıy'ın Yolsuzlukla Mücadele Vakfı'nın eski yöneticisi İvan Jdanov, Euronews'e yaptığı açıklamada, "Karşıtlık gerçekten de çok çarpıcı," dedi.Jdanov, "Güven konusundaki sorumuzu yanıtlayanların yüzde 83,5'i resmi sonuçlara tamamen veya büyük ölçüde güvenmediğini belirtti," diye konuştu."Salt matematiksel açıdan bakıldığında, yurt dışında kullanılan oyların Duma'nın yapısını belirlemesi pek mümkün değil," diyen Jdanov, sözlerini şöyle sürdürdü:"Ancak bu oylar önemli. Çünkü tamamen farklı bir gerçekliği ortaya koyuyor ve yetkililere yönelik olduğu iddia edilen desteğe ilişkin algıyı ortadan kaldırıyor."2022'deki işgalin ardından ülkeyi terk eden çok sayıda Rus savaşa karşı çıkıyor. Savaşa karşı olan tek parti Yabloko ise usule ilişkin bir gerekçeyle seçimden men edilerek federal seçim pusulasının tamamen dışında bırakıldı.Sandık çıkış anketlerini gerçekleştiren görevlilere göre, yurt dışında bulunan ve savaşa karşı çıkan Rusların Yabloko'ya oy verme seçeneği bulunmadığından, bu seçmenlerin büyük bölümü Yeni İnsanlar Partisi'ni tercih etti.Yaklaşık 15 diğer aktivistle birlikte Vote Abroad'un aktif çekirdek ekibinde yer alan Irina Kh, "Sivil girişimimizin amacı, yurt dışındaki seçim sürecinin gerçeğe dayalı bir tablosunu ortaya koymak," dedi."Herhangi bir parti sembolü kullanmıyoruz ve siyasi kuruluşlarla hiçbir bağlantımız bulunmuyor.
Anketlerimizi tarafsız ve bağımsız bir şekilde gerçekleştiriyoruz."2021'de kurulan proje, o tarihten bu yana Rusya'daki seçimlerde sandık çıkış anketleri düzenliyor. Proje, 2024'teki cumhurbaşkanlığı seçimi sırasında da anket gerçekleştirdi.Gönüllüler, aralarında Almanya'daki bir üniversitenin de bulunduğu kurumlarda görev yapan profesyonel sosyologlar tarafından hazırlanan ve analiz edilen beş soruluk anonim yazılı anketler kullanıyor. Proje kendi kaynaklarıyla finanse ediliyor.Önemli bir olay yaşanmadıSandık çıkış anketi görevlileri, yurt dışında oy verme işleminin büyük ölçüde sakin geçtiğini belirtti.
Bu durum, Rusya içinde oy pusulalarının sandıklara toplu şekilde doldurulduğu ve gözlemcilerin çalışmalarının engellendiğine ilişkin haberlerle tezat oluşturdu.Rusya Merkez Seçim Komisyonu (MSK) Başkanı Ella Pamfilova, ülke genelinde yalnızca iki oy pusulası doldurma vakasının kayda geçtiğini söyledi. Ancak bağımsız gözlemciler bu iddiaya itiraz etti.Rusya'nın İsviçre Büyükelçisi ise sandık çıkış anketlerine katılanları "Rusya karşıtı kışkırtıcılar" ve "Rusya'da istenmeyen kuruluşlar olarak tanımlanan yabancı örgütlerin temsilcileri" olarak nitelendirdi.Cenevre'de yerel makamlar, konsolosluğun talebinin ardından gönüllülerin konsolosluk girişinden en az 150 metre uzakta durmasını istedi.Bern'de ise Rusya Büyükelçiliği'nde görevli bir güvenlik personeli gün içinde gönüllülerden birinin yanına gelerek görüşme yapılan kişinin pasaportunu işaret etti ve parmağıyla gönüllünün bilgisayar ekranını gösterdi. Bu hareketin, olası sonuçlara ilişkin bir uyarı niteliğinde olduğu değerlendirildi.Bazı büyükelçiliklerde gönüllüler, önceki seçimlerden tanındıkları için herhangi bir sorun yaşamadan içeri alındıklarını söyledi.
Bazı yerlerde ise gönüllülerin kimliklerini ve amaçlarını kendilerinin belirtmeleri gerekti.Irina Kh, "Çoğu diplomatik misyonda Rus yetkililer dikkat çekmemeye ve her şeyin sorunsuz ilerlemesini sağlamaya çalışıyor. Çünkü başka bir ülkedeler. Kremlin için imaj, yani dışarıya verilen görüntü önemli" dedi.Cenevre'de görev yapan gönüllü Milena ise sandık çıkış anketinin "bu kusursuz tabloyu tam anlamıyla bozduğunu" söyledi.
Milena, Bern'deki Rusya Büyükelçisi'nin tepkisinin, Kremlin'in dışarıya verilen görüntüyü ne ölçüde kontrol etmek istediğini gösterdiğini belirtti.Sovyetler Birliği'ne dönüşGönüllülerin gözlemlerine göre, Birleşik Rusya destekçileri sandıklara özenli kıyafetlerle geldi. Gönüllülerden biri bu durumu "en iyi Sovyet gelenekleriyle" şeklinde tanımladı.Bu seçmenlerin çoğunun ya tesadüfen yurt dışında bulunan genç turistler ya da uzun yıllar önce Rusya'dan ayrılmış 45 yaş üzerindeki kişiler olduğu belirtildi.Bazı seçmenler gönüllülere karşı düşmanca tavır sergileyerek Rus pasaportuna sahip olup olmadıklarını sordu ve "gidip düzgün bir iş bulmalarını" söyledi.Birleşik Rusya'ya oy veren bazı kişiler ise sandık çıkış anketini, Merkez Seçim Komisyonu'nun (MSK) açıkladığı rakamları doğrulamak için bir fırsat olarak gördü.Sandık çıkışı anketine katılanların çoğu, savaşa karşı çıkmanın temel kriterleri olduğunu ve Yabloko federal pusuladan çıkarıldığı için Yeni İnsanlar’a oy verdiklerini söyledi.“Birçoğu bizimle sıcak sohbetler etti, Vote Abroad topluluğunu takip ettiklerini ve sandık çıkışı anketlerini memnuniyetle karşıladıklarını, çünkü Rusya’daki seçimlere güvenmediklerini anlattı” dedi Irina Kh. Kimileri oy kullanıp anketi yanıtladıktan sonra arkadaşları veya aile üyeleriyle birlikte geri döndü.Helsinki’de bir büyükanne, Putin’in portresinin bulunduğu bir tişörtle geldi ve tüm gönüllülerle konuştu.
“Emekli maaşımı Finlandiya’da alıp sonra yıllarımı geçirmek için Rusya’ya gideceğim,” dedi.Kısıtlanan seçmen haklarıYurt dışındaki Ruslara, 2021’e kıyasla daha sınırlı bir oy pusulası verildi. 2024’te yürürlüğe giren yasal değişiklikler uyarınca, yalnızca federal parti listesine oy verebildiler, tek üyeli seçim çevrelerindeki adaylara oy kullanamadılar. İnsan hakları örgütleri, bu düzenlemeyi seçmen eşitliğinin ihlali olarak eleştirirken, yetkililer değişikliğin lojistiği ve sayımı kolaylaştırmayı hedeflediğini savundu.Bu kısıtlama, savaş karşıtı seçmenler için somut bir sonuç doğurdu: 2021’de yurt dışında kullanılan tek üyeli çevre oyları, muhalefet adayları lehine bazı seçim bölgelerinin nihai sonuçlarını etkilemişti.
Bu yol bu kez kapatıldı.Toplam 1,8 milyon Rus vatandaşı yurt dışında oy kullanma hakkına sahipti; 152 ülkedeki büyükelçilik ve konsolosluklarda 326 sandık kuruldu. Bu, Rusya’nın diplomatik misyonların kapatılmasına bağladığı 2021 seçimlerine kıyasla 60’tan fazla sandık daha az demek.Rusya Dışişleri Bakanlığı, yurtdışında 212 bin kişinin oy kullandığını, 2021’deki 191 bin kişiye kıyasla bu rakamın arttığını ve katılımın “son derece yüksek” olduğunu açıkladı. Vote Abroad ise sayının yaklaşık üçte bir seviyesinde olduğunu belirtiyor.Vote Abroad koordinatörü Aleksandr Teplyakov, sandık çıkışı verileri ile resmi rakamlar arasındaki farkın “yüzde 34 olduğunu, bunun da büyük ölçüde bu tür anketler ve gözlem sayesinde ortaya çıktığını” söyledi.Teplyakov, 2024 başkanlık seçimleri sırasında Kıbrıs’ta “iyimserliğin ötesinde bir katılımın kayda geçirildiğini” ve “Vladimir Putin için binlerce oyun sandıklara doldurulduğunu” öne sürdü; ayrıca Yerevan’da, orada konuşlu Rus askeri birliklerinden “bilerek asker taşındığını” ve bunların oy kullandığını söyledi.MSK’ya göre Putin, 2024’te yurtdışında oyların yüzde 72’sinden fazlasını aldı.
Vote Abroad ise yüzde 33 kaydetti; buna yanıt vermeyi reddeden yüzde 22’lik kesim de dahil.Vote Abroad, bu seçimde katılımcılara Rusya’daki seçim sonuçlarına güvenip güvenmediklerini sorduğunda, yüzde 63 “pek güvenmediğini” ya da “hiç güvenmediğini” belirtti.AB dış politika şefi Kaja Kallas, pazartesi günü yaptığı açıklamada seçimlerin “Rus demokrasisine yönelik bir başka ciddi darbe” olduğunu söyleyerek, Rusya’nın işgal ettiği Ukrayna topraklarında oylamanın yapılmasını kolaylaştıran kişi ve kurumlara yönelik yaptırımlar önerdiğini duyurdu.“Kremlin muhalefeti ezdi, Ukrayna’daki savaşa karşı çıkan tek kayıtlı partinin seçime girmesini engelledi ve uluslararası gözlemcileri dışladı” diye X’te yazdı. “Rusya’da geriye yalnızca demokrasinin görüntüsü kaldı.”
