Rusya ve Çin, İran'ın nükleer programı nedeniyle yeniden uygulamaya konulan yaptırımların bağımsız uzmanlar tarafından izlenmesine devam edilmesini sağlayacak Birleşmiş Milletler (BM) kararını veto etti. Karar, uluslararası denetim çabalarına darbe vurdu.ABD tarafından hazırlanan karar tasarısı, BM uzman heyetinin görev süresinin bir yıl daha uzatılmasını öngörüyordu. Tasarı, perşembe günü BM Güvenlik Konseyi'nde yapılan oylamada 11'e karşı 2 oyla reddedildi.
Somali ve Pakistan ise çekimser kaldı.Geçen yıl 27 Eylül'de, 2015 tarihli nükleer anlaşmanın "snapback" mekanizması kapsamında yeniden yürürlüğe konulan BM Güvenlik Konseyi yaptırımları halen yürürlükte. Yaptırımlar, İran'ın yurt dışındaki varlıklarının dondurulmasını, Tahran'la silah anlaşmalarının kısıtlanmasını ve balistik füze programının geliştirilmesine yönelik yaptırımlar uygulanmasını öngörüyor.Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık, yaptırımların yeniden uygulanmasını sağlayan "snapback" mekanizmasını devreye sokmuştu. Bu mekanizma, Güvenlik Konseyi'nin yaptırım komitesini yeniden faaliyete geçirirken, uzman heyetine de yaptırımlara uyumu izleme yetkisi vermişti.Perşembe günkü veto, temel yaptırımları kaldırmadan söz konusu denetim mekanizmasını ortadan kaldırıyor.Oylama, Trump yönetiminin Tahran'ı ekonomik açıdan izole etmeye yönelik daha geniş kapsamlı bir kampanya yürüttüğü dönemde gerçekleşti.
Washington ayrıca Perşembe günü, yaptırım uygulanan İranlı kuruluşların uluslararası finans sistemine yasa dışı erişim sağlamasına yardımcı olduğunu öne sürdüğü dijital para ağlarına yönelik de adım attı.Bu gelişmeler, İran'da altı aydan uzun süredir devam eden ve çıkmaza giren savaşın ortasında yaşandı.ABD Hazine ve Dışişleri Bakanlıkları, yaptırımlardan kaçmasına yardımcı olmakla suçlanan iki şirketi (BitBank ve Pishtaz Simorgh Electronic Trade Co.) ve daha önce yaptırım uygulanan BitBank yöneticisi Babak Zanjani'nin üç iş ortağını hedef aldıklarını açıkladı.Birleşmiş Milletler'deki İran misyonu ise ABD'nin karar tasarısını veto ettikleri için Çin ve Rusya'ya teşekkür etti. İran misyonu sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, söz konusu ülkelerin "ABD ve müttefiklerinin Güvenlik Konseyi'ni siyasi amaçları doğrultusunda kötüye kullanmaya yönelik bir başka alaycı girişimini engellediğini" belirtti.İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’daki nükleer tesislere saldırmasından bu yana, BM nükleer denetçileri İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun durumunu doğrulayamıyor. BM’nin nükleer denetim kurumu, İran’ın yüzde 60 saflığa kadar zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyumu elinde bulundurduğunu; bunun, yüzde 90’lık silah standardına yalnızca kısa ve teknik bir adım uzakta olduğunu bildirdi.Rusya’nın BM Büyükelçisi Vassily Nebenzia, İran’a yönelik yaptırımların “snapback” yoluyla yeniden devreye sokulmasının yasa dışı olduğu yönündeki Moskova tezini yineleyerek uzmanlar panelinin görev süresinin uzatılmasına ilişkin karar tasarısının “ciddi kusurlar içerdiğini ve hiçbir hukuki dayanağı olmadığını” savundu.Nebenzia, Rusya ve Çin’in, karar tasarısını oylamaya sunmamaları için ABD ve müttefiklerine güçlü çağrıda bulunduğunu, aksi halde konseyde gerilimin artacağını söylediklerini belirterek Washington’un buna rağmen “çatışmayı tercih ettiğini” ifade etti.Konseyin mevcut başkanı olan Fransa’nın BM Büyükelçisi Jerome Bonnafont, yaptırımların uygulanmasının İran’ı nükleer yükümlülüklerine geri dönmeye teşvik etmek için “hayati bir araç” olduğunu söyledi.
Fransa’nın, yaptırımların nasıl etkin biçimde uygulanacağının yollarını inceleyeceğini dile getirdi.Bir olasılık, Kuzey Kore’ye ilişkin uzmanlar panelinin kaldırılmasının ardından izlenen yolu takip etmek; Fransa, Almanya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’nin yer aldığı bir izleme ekibi kurmak olabilir.ABD vetoya öfkeliABD’nin BM nezdindeki başkan yardımcısı Jennifer Locetta, uzmanların “İran ile ortakları arasındaki yasak iş birliğini gözler önüne sereceği” için perşembe günkü vetolara şaşırmadıklarını söyledi.Locetta, vetoların, yaptırımların uzmanlar tarafından izlenmesini ve hatta panel üyelerinin atanmasını engellemeyi amaçlayan daha geniş bir çabanın parçası olduğunu, bunun “kendi faaliyetlerinin haydut rejimlere verdiği desteği açığa çıkaran raporları susturmayı” hedeflediğini belirtti.Mart 2024’te bir Rus vetosu, Kuzey Kore’nin nükleer programı nedeniyle uygulanan yaptırımların BM tarafından izlenmesine son verdi. Mali’de yaptırımlar kaldırıldı; Locetta, Yemen ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde ise uzman atamalarının ertelendiğini ya da reddedildiğini hatırlattı.İran’a ilişkin uzmanlar paneli bir yıl önce yetkilendirilmiş ve Genel Sekreter Antonio Guterres üyeler önermiş olsa da atamalar hiçbir zaman onaylanmadı.Locetta, “Bağımsız bir uzmanlar paneli olmadan bu konsey, yaptırım ihlallerine ilişkin tarafsız, kanıta dayalı raporların başlıca kaynağını kaybediyor; bu da yalnızca İran rejiminin ve bu önlemleri delerek kazanç sağlayanların işine yarayan bir denetim boşluğu yaratıyor,” uyarısında bulundu.
.JPG)