Johann Wolfgang Goethe bugün yaşasaydı, 28 Ağustos ’taki doğum gününde yapacağı Instagram paylaşımını herkesten önce kendi kahramanı Mefistofeles (Mefisto) beğenirdi. Ünlü eseri Faust ’ta insanı baştan çıkarmak için gençlik, haz, servet ve iktidar vaat eden şeytanın hikayesi iyi ki günümüzde geçmiyor. Aksi halde, Goethe’nin omzunun arkasından fısıldayarak birkaç paylaşım daha yapmasını, doğum günü fotoğrafları eşliğinde paylaştığı romantik şiirlerinin daha çok görüntülenmesi için reklam vermesini önerirdi.
Faust adlı klasikleşmiş eserinin merkezindeki şeytan Mefisto , hayattan ve sadece teorik bilgiye saplanıp kalmaktan sıkılmış yaşlı Faust’a bu dünyada hizmet etmeyi, ona gençlik verip en büyük hazları yaşatmayı teklif eder. Eğer Mefisto onu öyle mükemmel ve huzurlu bir ana sokar ve Faust büyülenip “Dur ey zaman, ne güzelsin!” (“Verweile doch! Du bist so schön!”) derse, iddiayı Mefisto kazanacaktır.
Faust bu sözü söylediği an zaman onun için duracak, ölecek ve ruhu sonsuza dek şeytanın malı olacaktır. Tüm hazlara rağmen bu kabullenişe ulaşmazsa iddiayı kendisi kazanacaktır. Eserde Mefisto Faust’u bilgiyle, aşkla, hazla ve iktidarla sınar.
Oysa Hıristiyanlık öğretisinde şeytana atfedilen yedi ölümcül günah, dördüncü yüzyıla kadar dayanır. Genel kanının aksine bu liste İncil’den çıkmaz, Dante’nin 14. yüzyıldaki İlahi Komedya’sı da dahil olmak üzere yüzyıllar boyunca çeşitli yazarların ve din düşünürlerinin elinde biçimlenmiştir. Görünen o ki, bazı kavramlar ve kahramanlar hiç eskimiyor.
Çağımızın ruhu (“Zeitgeist”) içinde, Goethe’nin günah işlemeye çağıran Mefistosu’nu yeniden düşünmek gerekiyor. Faust, bugün yaşasaydı, belki de Mefisto kulağına fısıldayarak onu günaha çağırmak yerine eline Instagram uygulaması yüklü bir akıllı telefon tutuştururdu. Ardından da koltuğuna kurulup yedi ölümcül günaha teslim oluşunu izlerdi keyifle: Kibir (Superbia): Kendine yeni bir sosyal medya hesabı açar açmaz filtrelenmiş yüzler ve özenle seçilmiş başarılarla dolu paylaşımlarla karşılaşan Faust, öz değerini kısa sürede takipçi ve beğeni sayılarıyla ölçmeye başlardı.
Açgözlülük (Avaritia): Mefisto’nun onu altın keseleriyle baştan çıkarmasına hiç gerek kalmazdı. Bir iki ufak dokunuşla reklam verip geniş kitlelere ulaşmanın ve bu görünürlükle gelen sanal tatminin cazibesini hissettirmesi yeterli olurdu. Şehvet (Luxuria): Sosyal medyada zaman geçirdikçe, kendini gerçek bağlardan kopuk, birkaç fotoğrafa ve cümleye indirgenmiş, tüketime dayalı hızlı ilişkilerin ortasında bulurdu.
Ona her zaman daha çekici birini bulabileceğini fısıldayan Mefisto’nun işi de daha kolaylaşırdı böylece. Kıskançlık (Invidia): Başkalarının tatil karelerini kendi sıradan sabahlarıyla karşılaştıran Faust’un bu sessiz günaha kapılmaması, içten içe haset ve yetersizlik hissetmemesi mümkün mü? Mefisto, bu çağda artık “Sana haz vereceğim” yerine, “Bak, başkaları ne kadar haz alıyor” diye fısıldardı kulağına.
Oburluk (Gula): Faust, haberleri, videoları ve içerikleri sindirmeden ekranı kaydırdıkça dopamin açlığının esiri olurdu. Hep bir sonraki ihtimalin peşinde koşma ve başka hayatları kaçırma kaygısına düşen Faust’u kıs kıs gülerek keyifle izlerdi Mefisto. Öfke (Ira): Pek tabii ki sosyal medyada yeterince zaman geçiren Faust, klavyenin arkasında kendisine benzersiz bir özgürlük alanı bulacaktı.
Tanımadığı insanları birkaç cümleyle yargılayacak, dijital linçlere katılacak ve yüz yüze söyleyemeyeceği sözleri yorumlara yazacaktı. Hayatını üretmeden, sadece ekranı yukarı kaydırarak harcamaya alışacak, eylemsizlik ve varoluşsal, derin bir uyuşukluk içinde bulacaktı kendini. Başkalarının hayatlarını izlerken kendi hayatını ertelemek, tembellik (Acedia) günahının doğal sonucu olacaktı.
Belli ki, sonunda “Dur, ne güzelsin!” diyebileceği o kusursuz an karşılığında ruhunu vaad eden 21. Yüzyıl Faust’u, sosyal medya bağımlısı olarak iddiayı şeytana baştan kaybetti. Facebook ve Instagram gibi sosyal medya devlerinin yöneticiliği yapan Mark Zuckerberg ’in dikkat ekonomisine dayalı iş modeli ona o mükemmel ana ulaşılabileceği yanılsamasını satmak ve bu beklentiyle onu ekrana bağlamaktan ibaretti.
Hayatın en değerli anları, çoğunlukla Instagram’a koymaya değmeyecek kadar sade görünen ama kaybettiğimizde hasret kaldığımız zaman dilimlerinden oluşuyor. Günümüzün Mefistosu bize yaşayabileceğimiz binlerce ihtimal sunarken olgunluk, yalnızca birini yaşayabileceğimizi kabul etmek, bilgelik ise o tek hayatın hangisi olacağına kendimiz karar vermektir.
