Her şey, İspanya ile Fas arasındaki sınırın açılmak üzere olduğuna işaret eden Instagram paylaşımlarıyla başladı. Ardından sahil güvenlik devriyelerini izleyen Facebook kullanıcıları ve yüzülecek güzergahı gösteren TikTok videoları geldi. Çok sayıda paylaşım ve yorumun ardından binlerce Faslı, Avrupa'nın bir anda ellerinin uzanabileceği kadar yakına geldiğine inandı.Saatler içinde gençler, Kuzey Afrika'daki İspanyol yerleşimi Ceuta'nın sınırına doğru yola çıkmaya başladı.
Tıklım tıklım dolu otobüsler, komşu Fas kenti Fnideq'e akın ediyordu. Banliyö trenleri doldu taştı. Taksiler de öyle.Yetkililer tepki verdiğinde, yalnızca birkaç gün içinde yaklaşık 60.000 kişinin Ceuta'ya ulaştığı hesaplanıyordu; bu, yıllardır Fas ile İspanya arasındaki en büyük göç dalgasıydı.
Sınırın iki yanında 80'den fazla göçmen yaşamını yitirdi; yetkililere göre bazıları boğuldu, bazıları ise izdihamda hayatını kaybetti.Hayatta kalan göçmenlerin neredeyse tamamı kısa süre sonra geri döndü, ancak geçen haftaki olayların sonuçları uzun süre hissedilecek.Söylentiler sosyal medyada başladıCeuta'nın yaklaşık 150 kilometre güneyindeki Fas kenti Larache'de üç arkadaş, Haraga Ceuta adlı bir Instagram hesabında paylaşılan ve sınırın açılacağını iddia eden bir video izledi. Haraga, Fas lehçesinde, belgelerini yok edip Avrupa'ya yasa dışı yollardan geçmeye çalışan genç göçmenleri ifade ediyor. Bu paylaşım, Anas Amrani, Yahya Harak ve Ismail Atik'i yolculuğa çıkmaya değeceğine ikna etti.İspanyol topraklarına ulaşmayı uman göçmenler için en yaygın rota Fnideq'ten başlıyor.
Birçok kişi, sınır dalgakıranını takip ederek yaklaşık beş kilometrelik bir mesafeyi yüzerek aşmaya çalışıyor. Diğerleri ise yakındaki Belyounech köyünden hareket ediyor.Bir TikTok videosu, yüzücülerin izlemesi gereken güzergahı adım adım gösteriyordu. Fnideq Bab Sebta gibi Facebook gruplarında kullanıcılar, sahil güvenlik devriyelerinin daha seyrek göründüğü anları tespit etmek için gemi takip platformlarının ekran görüntülerini paylaşıyordu.
Kimileri şişme bot kullanımı hakkında tavsiye istiyor, kimileri de dalgıç kıyafetleri satıldığını duyuruyordu."İnternette sınırın açık olduğunu gördüm ve gitmeye karar verdim" diyen 17 yaşındaki Fnideq sakini Omar Danbor, sahil boyunca bitkin halde yürüyerek geri dönüyordu.Sınırın açık olduğu iddialarının arkasında kimin olduğu ve sosyal medyadaki hesapların çoğunu kimin yönettiği belirsizliğini koruyor; bu hesapların bir kısmı geçişlerin hemen ardından silindi. Associated Press (AP), birçok hesapla iletişime geçti ancak yanıt alamadı.Dalgakıranda kaosGöçmenler Ceuta kıyılarına ulaştığında, pek çoğunun karaya çıkmaya çalıştığı dar beton dalgakıranda tam bir kaos yaşandı.AP'ye konuşan çok sayıda göçmenin anlattığına göre, insanlar aynı anda kaygan kayalara hücum etti, birbirini iterek ve üzerlerine tırmanarak ilerlemeye çalıştı. Birkaçı, bazı kişilerin suya düştüğünü ve diğerlerinin altında kalarak yüzeye çıkamadığını, göçmenler can havliyle karaya ulaşmaya çalışırken boğulduklarını anlattı."Çıkmaya çalışırken ölü bir adamın yüzüne bastım.
Allah beni ve cesetleri bulunan herkesin günahını affetsin" diyen Faslı göçmen Lahcen Kalouch, Ceuta'ya varmasının ardından paramparça halde ülkesine geri döndü.Sınırın İspanyol tarafında en az 72 kişi öldü. Fas tarafında ise 11 kişi hayatını kaybetti.On binlerce göçmen o günden bu yana Fas'a geri döndü; kimisi sınır dışı edildi, kimisi de Ceuta'da barınak, yiyecek ve su bulunmaması nedeniyle kendi isteğiyle ayrıldı.Bazıları İspanya'nın yeni göç düzenlemelerini yanlış anladıBazı göçmenler, İspanya'daki son yasal değişiklikleri, aralarında Başbakan Pedro Sánchez'in göçmenlerin statüsünü yasallaştırmaya dönük önlemleri ile Ceuta'ya yüzen göçmenlerin derhal geri gönderilmesi yetkisini kısıtlayan bir mahkeme kararını da, yanlış yorumladı.Sánchez'in yakın dönemdeki düzenleme çabaları, yalnızca 1 Ocak'tan önce İspanya'da yaşayan kişileri kapsıyordu; bunların çoğu, Latin Amerika kökenli ve ülkeye yasal yollarla girip vizelerinin tanıdığı süreden daha uzun süre kalanlardan oluşuyordu. Ancak Fas'ta bazıları bu politikayı yanlış anlayarak kendilerinin de kalmasına izin verileceğine inandı.
Bu kanaat internette hızla yayıldı."Pedro Sánchez yalancı. Bize gelirsek iş ve oturma izni alacağımızı söyledi ama bizi geri gönderdiler" diyen Kazablankalı göçmen Adam Assil, aslında Sánchez'in böyle bir vaatte hiç bulunmadığı gerçeğini göz ardı ediyordu.Ceuta'ya ulaşma girişimleri sık rastlanan bir durum olsa da, göçmen hakları savunucuları, bu seferki olayın internet söylentilerinin yayılma biçimi nedeniyle farklı olduğunu vurguluyor. Söylentiler, insanların küçük ve dağınık gruplar halinde değil, aynı anda binlerce kişi olarak enklava doğru yola çıkmasını teşvik etti.Hatalar sınırın her iki tarafında da yapıldıFaslı yetkililer, göç akınının kendiliğinden gelişmediğini savundu.
İçişleri Bakanlığı, krizi "dijital alanın istismarı" ve "yanlış bilginin yayılmasıyla" açıkladı. Yetkililer herhangi bir kanıt sunmadı ancak soruşturma başlatıldığını duyurdu. İspanyol hükümeti de benzer açıklamalar yaptı.Yetkililer, Ceuta yönetiminin, kitlesel yığılmanın yaşandığı perşembe gününden önce artan gelişler konusunda Madrid'i uyardıklarını söylediğini aktardı.
İspanya İçişleri Bakanlığı ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, "Ceuta'ya kitlesel gelişlere ilişkin herhangi bir rapor ya da uyarı almadıklarını" belirtti ve göçmenlerin çoğunun geri gönderilmesinde Faslı yetkililerle yapılan işbirliğini övdü."Bu insanların sınırı nasıl geçebildiğini kimse açıklamadı" diyen, göç dinamikleri konusunda uzman Faslı coğrafyacı Mustapha Azaitraoui, "Eğer böyle koşullarda büyük bir kalabalık sınırı geçebiliyorsa, bu, halen kamuoyuna açıklanmamış daha geniş bir güvenlik sorunu olduğuna işaret eder" yorumunu yaptı.Göçmenler hükümetin kaçakçılık suçlamalarını reddediyorHem Fas hem de İspanya, Ceuta krizinden insan kaçakçılarını ve yasa dışı geçiş şebekelerini sorumlu tutarak, örgütlü suç gruplarının kitlesel geçişleri teşvik ettiğini öne sürdü. Ancak AP'nin görüştüğü Faslı göçmenlerin çoğu bu açıklamayı reddediyor."Beni kimse kaçak yollarla getirmedi. Kendi isteğimle gitmek istedim ama o ülke bu kadar fedakarlığı hak etmiyor" diyen Kalouch, "Mafya yok.
Sınır açıktı ve geçtim. Ama şimdi pişmanım" sözleriyle, dönüş yolculuğuna henüz ıslak kıyafetleriyle çıkan Danbor'a katıldı.İspanya İçişleri Bakanlığı, yasa dışı geçiş şebekeleriyle ilgili soruşturmaların sürdüğünü ve İspanya ile Fas'ın kaçakçı gruplara karşı ortak operasyonlar yürüttüğünü açıkladı. Fas İçişleri Bakanlığı ise bu şebekelere ilişkin soruları yanıtsız bıraktı.İşsizlik belirleyici etkenFas ekonomisinin bu yıl yüzde 4,5 büyümesi bekleniyor; ülkede büyük fabrikalar kuruluyor, ileri teknolojiye sahip limanlar işletiliyor ve otomotiv sanayinde bölgesel bir merkez olma hedefi öne çıkıyor.Ancak birçok genç Faslı için bu dönüşüm istikrarlı istihdama dönüşmedi.
Genç işsizlik oranı 15-24 yaş arası nüfusta yüzde 37 ile çok yüksek. Üniversite mezunları arasında işsizlik yüzde 20'ye dayanmış durumda. Göç etme hayali, yurt dışına giden ve arabalar, yeni kıyafetler ve dövizle geri dönen akraba hikayeleriyle sık sık pekişiyor.Sınırı geçenlerden biri, Ceuta'nın sadece birkaç on kilometre uzağında büyümüş 16 yaşındaki bir gençti.
Avrupa, her zaman görülebilecek kadar yakın ama ulaşılması imkansız bir rüya gibi görünmüştü.Bu yüzden, Facebook'ta sınırın açık olduğunu ve binlerce kişinin geçişi başardığını ima eden bir paylaşım görünce kalabalığa katıldı. Günler sonra kendini Fas tarafında buldu; eve dönecek taksi ücretini karşılayabilmek için yabancılardan para isterken ağlıyordu."Üzerime göz yaşartıcı gaz sıktılar ve coplarla vurdular. Orada benim için hiçbir şey yok" diyen genç, başarısız geçiş girişiminin ardından damgalanmaktan korktuğu için isminin gizli kalmasını şart koştu.
Gözyaşlarını silerek, "Tek istediğim annemi geçindirebilmekti" diye ekledi.
