Ancak uzmanların son dönemde yaptığı uyarılar çok daha endişe verici: Baş bitleri, yıllardır onları yok etmek için kullandığımız geleneksel ilaçlara karşı bağışıklık kazandı.Reçetesiz satılan sıradan kimyasalların yetersiz kaldığı bu dönemde, tüm ebeveynlerin akıllarında tek bir soru oluyor: Çocuğumuzu nasıl koruyacağız?Çocukların biti nasıl kaptığından bu durumun nasıl tespit edileceğine, hangi ilaçların neden işe yaramadığından korunma yöntemlerine ve Türkiye’deki duruma kadar her şeyi uzman isim hürriyet.com.tr'ye anlattı.ÇOCUKLAR BİTİ NASIL KAPAR? Tıbbi Entomoloji Merkezi Direktörü ve baş biti uzmanı Dr. Ian Burgess, bitlerin insanlık tarihi kadar eski olduğunu belirtiyor.
Yaygın inanışın aksine bu böcekler zıplayamaz veya uçamazlar; yalnızca bir saç telinden diğerine tırmanarak ilerlerler. Bu nedenle salgının en temel bulaşma yolu doğrudan ve uzun süreli kafa kafaya temastır. Bir bitin bir kafadan diğerine geçmesi sadece 30 saniye sürebilir.Çocuklar; okul bahçesinde, parkta veya aile buluşmalarında oyun oynarken arkadaşları ve kardeşleriyle sürekli yakın temas halindedir.
Özellikle kız çocuklarının oyun oynarken birbirlerine sıkça sarılması ve yakın durması bulaşmayı kolaylaştırır. Eylül ayında okulların açılmasıyla vakalarda belirgin bir artış görülse de uzmanlar, çocukların bu zararlıları aslında yaz tatili boyunca kapmış olabileceğine dikkat çekiyor.Belirtilerin ve kaşıntının ortaya çıkması haftalar sürebildiği için bitin fark edilmesi zaman alabiliyor. Bitlerin şapka, fırça veya havlu gibi ortak eşyalardan bulaşma ihtimali olsa da kafa derisinden uzakta uzun süre yaşayamadıkları için bu durum oldukça nadirdir.
Ayrıca bitlerin kirli saçı tercih ettiği iddiası tamamen bir şehir efsanesidir; araştırmalar bitlerin temiz veya kirli saç ayırt etmediğini göstermektedir. BAŞ BİTİ NASIL TESPİT EDİLİR? Çocuğunuzda baş biti olduğunu kesin olarak anlamanın tek yolu, saçta canlı ve hareketli bir bit görmektir.
Yetişkin bir baş biti yaklaşık bir susam tanesi büyüklüğünde, gri-beyaz ile kahverengi arasındadır. Yumurtaları yani sirkeler ise çok daha küçüktür ve genellikle kulak arkası ile ense bölgesindeki saç tellerinin dip kısımlarına sıkıca yapışır. Kepekten farklı olarak, sirkeyi saçtan sallayarak veya tarayarak kolayca düşüremezsiniz.En etkili tespit yöntemi, ıslak ya da kuru saçı özel, ince dişli bir bit kontrol tarağı ile taramaktır.
Saç diplerinden uçlara doğru sistematik şekilde tarama yapılmalı ve her hamleden sonra tarak kontrol edilmelidir. Kaşıntı ve kafa derisinde karıncalanma hissi en sık görülen belirtiler arasındadır. Sürekli kaşınma sonucu ensede ve kulak arkasında küçük kırmızı kabartılar oluşabilir.Ancak kaşıntı tek başına bit varlığı anlamına gelmediği gibi, bazı kişilerde hiçbir kaşıntı belirtisi görülmeyebilir.
İngiliz Dermatologlar Derneği’nden Dr. Leila Asfour, canlı bir bit bulunmadan kesinlikle tedaviye başlanmaması ve ürünlerin koruyucu amaçlı kullanılmaması gerektiğini vurguluyor.ECZANELERDEKİ TEDAVİLER VE ‘SÜPER BİT’ TEHLİKESİBirçok ebeveyn hemen eczanedeki hazır ürünlere başvursa da Dr. Burgess içeriğin kritik önem taşıdığını belirtiyor.
On yıllardır kullanılan permethrin ve malathion gibi kimyasal maddelere sürekli maruz kalan bitler, zamanla direnç geliştirerek evrimleşti. İngiltere'de yapılan araştırmalar, bu kimyasallara karşı yaygın bir direnç oluştuğunu ve bu durumun 'süper bit' kavramını ortaya çıkardığını gösteriyor. İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) de artık permethrin içeren ürünlerin işe yaramayacağını belirterek kullanılmamasını tavsiye ediyor.
TÜRKİYE’DE YAPILAN ARAŞTIRMALAR DA DİRENÇ GELİŞTİRDİKLERİNİ GÖSTERİYORDermatoloji Uzmanı Dr. Makbule Dündar, uzun yıllardır baş biti tedavisinde kullanılan permetrin ve benzeri piretroid grubu ilaçların etkinliğinin dünyanın birçok bölgesinde azaldığını söyledi.“Bunun en önemli nedenlerinden biri, bitlerin bu maddelere karşı genetik direnç geliştirmesi. Türkiye’de yapılan çalışmalar da permetrin direnciyle ilişkili genetik mutasyonların baş bitlerinde bulunduğunu gösteriyor.
Türkiye'deki çalışmalar, özellikle İstanbul'da permetrine dirençle ilişkili genetik mutasyonların çok yüksek oranlarda bulunduğunu gösteriyor” diyen Makbule Dündar şu bilgileri verdi:“Özellikle ürün doğru şekilde ve önerilen sürede kullanılmasına rağmen canlı bit görülmeye devam ediyorsa direnç olasılığı akla gelmelidir. Türkiye de 2015-2022 dönemini inceleyen bir çalışmada permetrin, piretrin ve benzeri farmakolojik etkili bit ürünlerinin kullanımı belirgin şekilde azalırken, fiziksel mekanizmayla etki eden dimetikon içeren ürünlerin kullanımının iki katından fazla arttığı görülüyor. Tedavinin başarısı için uygun zamanda tekrarlanması, ince dişli bit tarağı kullanılması ve aynı evde yaşayan kişilerin kontrol edilmesi tedavinin başarısı açısından çok önemli.”KURTULMADA EN ETKİLİ YÖNTEM: ISLAK TARAMAZahmetli olmasına rağmen pek çok uzman, baş bitlerinden kurtulmanın en güvenilir yolunun ıslak tarama yöntemi olduğunu kabul ediyor.
Çünkü bitlerin fiziksel olarak saçtan uzaklaştırılmasına karşı bir direnç geliştirmesi imkansızdır.London School of Hygiene & Tropical Medicine tarafından yapılan bir araştırma, sistemli ıslak tarama yönteminin vakaların %57'sinde tam temizlik sağladığını, bazı kimyasal ilaçlarda ise bu oranın %13'te kaldığını ortaya koydu. İşlemin başarısı için tek bir tarama yeterli değil. NHS, tarama işleminin 1, 5, 9 ve 13. günlerde tekrarlanmasını, 17. günde ise son bir kontrol yapılmasını öneriyor.
Dr. Burgess, kullanılan tarağın diş aralığının 0,3 mm'den geniş olmaması gerektiğini, aksi takdirde yeni doğan küçük bitlerin dişlerin arasından kaçabileceğini belirtiyor. Ayrıca evdeki tüm bireylerin kontrol edilmesi ve canlı bit bulunan herkesin aynı anda tedaviye başlaması, yeniden bulaşı önlemek açısından şart.
PELUŞ OYUNCAKLARI YIKAMANIZA GEREK YOKÇocuğunuzda bit bulunduğunda evi baştan aşağı dezenfekte etmenize, çarşafları kaynar derece yıkamanıza veya oyuncakları yıkamanıza gerek yok. Baş bitleri insan kafa derisinin sıcaklığına ve nemine uyum sağlamış canlılardır; insan vücudundan uzaklaştıklarında hızla güç kaybederler.Dr. Burgess, yatağa düşen bir bitin 8 ila 12 saat içinde susuz kalarak öleceğini ve bu nedenle büyük bir ev temizliğine gerek olmadığını ifade ediyor.
Bulaşma neredeyse tamamen doğrudan kafa kafaya temasla gerçekleştiği için zamanınızı evi temizlemek yerine aile bireylerinin saçlarını kontrol etmeye ayırmanız çok daha faydalıdır.LAVANTA YAĞI, SPREYLER VE BİT TOKALARI... KORUNMAK MÜMKÜN MÜ?Dermatoloji Uzmanı Dr. Makbule Dündar, bitten korunmada lavanta yağı, ‘bit kovucu’ spreyler veya bit tokaları için güçlü ve güvenilir bir koruyucu etki kanıtının olmadığını, asıl korunma yönteminin ürün sürmek değil, bulaşma biçimini azaltmak ve çocuğun saçını düzenli kontrol etmek olduğunu ifade etti.Lavanta yağı konusunda internetteki bilgilerin yanıltıcı olabileceğini söyleyen Dündar şu detayları verdi:“Laboratuvar çalışmalarında lavanta ve başka uçucu yağların bitleri uzaklaştırabildiğine veya öldürebildiğine ilişkin bulgular var.
Fakat laboratuvarda görülen etki, okul ortamında çocuğu bitten koruduğu anlamına gelmiyor. Lavanta + çay ağacı yağı içeren bazı ürünlerin mevcut biti tedavi etmede etkili olduğunu gösteren çalışmalar mevcut. Örneğin bir randomize çalışmada belirli bir lavanta/çay ağacı yağı preparatı tedavi amacıyla kullanıldığında yüksek başarı göstermişti.
Fakat bu, ‘çocuğun saçına lavanta sürerseniz bit kapmaz’ sonucunu desteklemiyor. Lavanta kokulu, mentollü, uçucu yağ içeren veya bitleri uzaklaştırdığı iddia edilen tokaların okul ortamında bit bulaşmasını anlamlı şekilde azalttığını gösteren güvenilir klinik kanıt bulunmuyor.”Bir dermatolog olarak bunları kanıtlanmış bir koruyucu araç olarak görmediğinin altını çizen Makbule Dündar, ailelerin bite karşı alabilecekleri basit ama etkili yöntemleri anlattı:“En önemli önlem saç-saça teması azaltmak. Baş biti esas olarak baş-başa/saç-saça temasla bulaşıyor.
Özellikle çocukların oyun sırasında birbirine yaslanması, sarılması, birlikte uzanması, yakın temaslı oyunlar ve benzeri durumlar önemli. Bir diğer önlem tarak, fırça ve saç aksesuarlarını paylaşmamak. Son olarak okul açılırken periyodik saç kontrolü yapmak da önem taşıyor.
Esas olarak sınıfta aktif vaka olduğu zamanlarda çocuklarımızı düzenli kontrol etmek ince dişli bir tarak kullanmak önemli.” BİTLENME DURUMUNDA UYGULANACAK EN SAĞLIKLI PROTOKOLOkullarda zaman zaman bitlenen çocukların eve gönderildiği veya akran zorbalığına uğradığı görülüyor. Tıbbi ve psikolojik açıdan bir çocuğun bitlendiği fark edildiğinde, bitlerden tamamen kurtulana kadar okula gitmemesi doğru mudur?“Bitlenen bir çocuğun o anda okuldan gönderilmesi tıbben zorunlu değildir. Çocuk gününü okulda tamamlayabilir; eve gidince uygun tedavi başlanır ve tedavi başladıktan sonra okula dönebilir. ‘Sirke tamamen bitene kadar okula gelmesin’ şeklindeki yaklaşımı da önermemekteyim” diyen Makbule Dündar, tıbben ve çocuk açısından uygulanabilecek en sağlıklı protokolü detaylandırdı:1- Canlı bit doğrulanmalı.
Sadece saçta görülen beyaz parçalar otomatik olarak bit/sirke kabul edilmemeli.2- Çocuk utandırılmadan ve sınıftan teşhir edilmeden durum aileye bildirilmeli. Bit, kötü hijyen göstergesi değildir ve ciddi bir hastalık taşımaz.3- Aynı gün uygun bit tedavisi uygulanmalı. Ürünün yaş sınırı ve kullanım talimatına uyulmalı; bazı ürünlerde yaklaşık 7–10 gün sonra ikinci uygulama gerekiyor.4- Evde aile bireyleri ve yakın temaslılar kontrol edilmeli; canlı biti olanlar tedavi edilmeli.5- Tarak, şapka, havlu gibi başla temas eden eşyalar paylaşılmamalı.
Son 2 günde kullanılan çarşaf, havlu vb. yıkanabilir; evi böcek ilacıyla ilaçlamak gerekmez.6- Okula dönüş için tüm sirkelerin temizlenmesini beklemek gerekmez. Tedaviye başlanmış olması esas alınmalıdır.Alıntı MetniİLAÇLAMADAN SONRA YENİDEN BİT GÖRÜLÜRSE...Aileler genellikle ilacı sürdük ama bitler bir hafta sonra geri geldi şikâyetinde bulunuyor. Bu durum saça yeniden mi bulaşma olduğunu gösteriyor, yoksa tedavinin/ıslak taramanın yarım bırakılmasından mı kaynaklanıyor?Bitin bir hafta sonra yeniden görülmesinin tek başına yeniden bulaşma anlamına gelmediğini söyleyen Makbule Dündar, özellikle ilk tedavide yumurtaların tamamı ölmediyse, yaklaşık 7–10 gün içinde yumurtadan çıkan bitlerin fark edilebileceğini ifade etti.
Dündar, tedavinin talimata uygun uygulanmaması, ikinci dozun atlanması, ıslak taramanın bırakılması veya gerçek yeniden bulaşmanın da olası nedenler olduğunu belirtti.Ailelerin bitlenme durumunda evde çok dikkatli olması gerektiğinin altını çizen Dündar, “İlacın prospektüsündeki uygulama aynen yapılmalı. Yumurtaları öldürmeyen ürünlerde genellikle 7–9 gün sonra ikinci uygulama gerekir; kullanılan ürüne göre süre değişebilir. İlaçtan sonra ince dişli bit tarağıyla düzenli kontrol/tarama yapılmalı.
Tedaviden sonra 2–3 hafta boyunca 2–3 günde bir saçın kontrol edilmesi ve canlı bitlerin/sirkelerin uzaklaştırılması gerekiyor” dedi.Bülten Abonelik Formu
