Yapay zekâ patlaması su sorunuyla karşı karşıya.Veri merkezleri, kullandıkları su ve elektriğin miktarı nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri'nde giderek artan bir kamu tepkisiyle karşı karşıya. Milyarlarca dolar harcayan teknoloji devleri ise en azından su sorununun çözülebileceğini savunuyor.Veri merkezleri, interneti ve giderek daha fazla yapay zekâyı çalıştıran bilgisayar sunucularıyla dolu dev depolar.Bu bilgisayarlar ısı üretiyor ve onları serin tutmak çoğu zaman büyük miktarda su gerektiriyor.Danışmanlık şirketi Rystad Energy'ye göre veri merkezleri, 2025 yılında yalnızca soğutma için dünya genelinde 222 milyar litre (59 milyar galon) su tüketti.Tüketimi azaltmaya yönelik önlemler alınmazsa, bu rakam 2030'a kadar neredeyse üç katına çıkarak 644 milyar litreye ulaşabilir. Rystad, su kullanımını kısmaya yönelik adımların artışı yüzde 100'ün altında tutabileceğini belirtiyor.ABD'li çip üreticisi Nvidia, haziranda yayımladığı bir raporda DSX adı verilen en yeni yapay zekâ veri merkezi tasarım ve yönetim sisteminin, bazı tesislerde su kullanımını neredeyse ortadan kaldırabileceğini söyledi.Bu iddia oldukça cesur; üstelik sektör bunu hayata geçirme konusunda giderek artan bir baskı altında.Nvidia'nın sistemi, sıvının doğrudan sunucuların içinden ve sıcaklığı 80°C'nin (176°F) üzerine çıkabilen çiplere mümkün olduğunca yakın bir noktadan geçtiği kapalı devre soğutma kullanıyor.Ancak su tüketimini azaltmanın da bir bedeli var.“Su tüketimiyle sıcaklığı kontrol etmek için kullanılan enerji miktarı arasında oldukça doğrudan bir denge ilişkisi var” dedi, yapay zekâ ve veri merkezleri üzerine çalışan bağımsız araştırmacı Andy Masley.Daha az su kullanmak genellikle daha fazla elektrik gerektiriyor; çünkü kapalı borular içinde dolaşan sıvının yine soğutulması gerekiyor, bu da çoğu zaman üzerine hava üflenerek yapılıyor.Nvidia, bu sorunun bir kısmını sıvının sunuculara normalden daha sıcak, 45°C’de girmesine izin vererek aşıyor.Veri merkezlerini sertifikalandıran Uptime Institute'a göre, diğer kapalı devre sistemlerinin çoğu 2024'te yaklaşık 32°C'de çalışıyordu.Nvidia, işe daha sıcak suyla başladığı için yıl boyunca soğutulmuş hava pompalamak zorunda kalmıyor.Nvidia'nın sürdürülebilirlikten sorumlu yöneticisi Josh Parker, “Havayı dolaştıran basit fanlar çoğu zaman yeterli oluyor” dedi; ancak bazı durumlarda farklı yöntemlerin birlikte kullanılmasının gerektiğini de ekledi.Aşırı sıcak iklimlerdeki tesislerde ya da sıcak hava dalgaları sırasında, soğutulmuş hava ya da buharlaşmalı soğutma hâlâ gerekli olabiliyor.Su kullanımına yönelik kamuoyu baskısıMicrosoft, Amazon Web Services (AWS) ve Meta, AFP'ye yaptıkları açıklamada kendilerinin de kapalı devre soğutma sistemleri kullandığını, bu sistemlerin net su kaybına yol açmadığını söyledi.Dünyanın en büyük bulut bilişim şirketlerinden ikisi olan Microsoft ve AWS, veri merkezi operasyonlarını genişletirken 2022 ile 2025 arasında toplamda daha fazla su kullandı.Buna karşın, son sürdürülebilirlik raporlarına göre su kullanım verimliliği Microsoft'ta yüzde 25, AWS'de ise yüzde 37 iyileşti.Karşılaştırma yapmak zor; çünkü şirketlerin çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) alanındaki çalışmalarını nasıl raporlayacağını belirleyen sektör genelinde bir standart yok.Elon Musk'ın yapay zekâ şirketi xAI'yi satın aldıktan sonra büyük bir veri merkezi işletmecisine dönüşen SpaceX ise bugüne kadar hiç ESG raporu yayımlamadı.Derecelendirme kuruluşu MSCI, haziran ayında SpaceX'e en düşük ESG notunu verdi.Kaliforniya Üniversitesi Riverside kampüsünden mühendislik profesörü Shaolei Ren, “Su genellikle elektrikten çok daha ucuz olduğu için” şirketlerin yalnızca maliyet açısından su kullanımını azaltmak konusunda fazla teşviği olmadığını söyledi.“Yine de bazı teşvikler var” diyen Ren, bunların daha çok kamuoyuyla ilişkilerden kaynaklandığını, zira veri merkezlerine karşı tepkinin ABD genelinde arttığını belirtti.Bir başka sorun, eski veri merkezlerinin su tüketimini azaltan yeni teknolojilerle güncellenmesinin maliyeti.Veri merkezleri ve hidrojen üzerine çalışan Rystad Energy araştırma biriminin başındaki Minh K.
Le'ye göre ise eski tesisler, şu anda inşa edilen dev veri merkezlerine kıyasla genellikle daha küçük ve daha az güçlü olduğu için baştan daha az soğutma gerektiriyor.Veri merkezlerinin doğrudan kullandığı su, toplam etkilerinin yalnızca bir parçası.Onları çalıştıran elektriğin üretilmesi ve çip ile sunucularının imalatı için de su gerekiyor.ABD'de bu dolaylı su kullanımı, veri merkezlerinin doğrudan tükettiği su miktarının iki katına çıkabiliyor.
