Bu perşembe, 24 Eylül'de Xi Jinping, bu kez Beyaz Saray'da Donald Trump'la yeniden bir araya gelecek; ikilinin Pekin'de görüşmesinin üzerinden dört ay geçti. Görüşme, özellikle Latin Amerika üzerinde ağırlığı hissedilen bir dosya eşliğinde geliyor.Ağustos ayında Beyaz Saray, Çin mallarının gümrük vergilerinden kaçınmak için üçüncü ülkeler üzerinden gönderilmesini ifade eden ticari transşipmana ilişkin, 40'tan fazla ekonomiyi risk noktası olarak işaretleyen bir rapor yayımladı; bunların dokuzu Latin Amerika ya da Karayip ülkeleri: Meksika, Brezilya, Arjantin, Şili, Kolombiya, Peru, Panama, Kosta Rika, Dominik Cumhuriyeti.“Büyük transşipman sahtekârlığı”: ABD raporu ne söylüyor?Belgenin başlığı The Great Transshipment Scam: Rise, Scope, and Costs (kaynak İspanyolca) ve 13 Ağustos'ta, Trump'ın ticaret ve imalat başdanışmanı Peter Navarro'nun yönettiği Beyaz Saray Ticaret ve İmalat Politikası Ofisi tarafından imzalandı.Kapakta konteynerlerden yapılmış bir Truva atının bulunduğu 25 sayfalık bir metin. Raporun tarif ettiği mekanizma aslında bilinen bir yöntem: yeniden etiketleme, yeniden paketleme, yeniden faturalandırma, küçük çaplı montajlar ve menşe ülkenin gerçeğe aykırı beyanı; bunların hepsi, ürünün gerçek bir dönüşüm geçirmediği serbest bölgeler, gümrüklü depolar ve lojistik merkezleri üzerinden yürütülüyor.Rapor tek bir rakam vermek yerine, kaybedilen para miktarına dair ikisi ABD resmî kurumlarından, üçü özel şirketlerden gelen beş bağımsız tahmini karşılaştırıyor; Beyaz Saray, bu rakamların birbirine eklenemeyeceği ve doğrudan karşılaştırılamayacağı uyarısında bulunuyor, çünkü her çalışma farklı bir yöntem ve ürün evreni esas alıyor.Goldman Sachs en ihtiyatlı tahmini sunuyor.
Sadece yeniden ihracat kanalına odaklanan ve 2023 verilerine dayalı ekonometrik bir modele göre, yıllık 40 milyar dolar (neredeyse 35 milyar avro) ile en düşük düzeyi hesaplıyor.Beyaz Saray'ın Council of Economic Advisers kurumu, ülke ülke gümrük tarifesi kodlarını karşılaştırarak aralığı 34,200 ile 89,600 milyar dolar (29,782 ile 78 milyar avro) arasında belirliyor ve orta nokta olarak 60 milyar doları (52,250 milyar avro) alıyor.Yapay zekâ tabanlı özel bir tedarik zinciri istihbarat şirketi olan Exiger ise 75 milyar dolar (65,300 milyar avro) tahmininde bulunuyor; rapor istihdam, GSYH ve kayıp vergi gelirine ilişkin sonraki hesaplamalarında bu rakamı merkez senaryo olarak benimsiyor.Ticaret Bakanlığı daha basit bir yöntemle daha geniş bir okuma sunuyor ve üst sınırı 109 milyar dolar (94,914 milyar avro) olarak hesaplıyor; ancak Meksika, Hindistan ve Vietnam üzerinden geçen tam sevkiyatları daha sıkı bir şekilde taradığında bu tutarı 67 milyar dolara (58,300 milyar avro) indiriyor. Bir diğer tedarik zinciri istihbarat şirketi olan Altana ise 303 milyar dolar (263,852 milyar avro) ile üst sınırı çiziyor; bu da beş tahminin en geniş ve en gevşek tanımlanmışı.Rapor, Exiger'in 65,300 milyar avroluk tahminini temel alarak, yıllık 16,545 ile 22,640 milyar avro arasında gümrük vergisi tahsilatı kaybı hesaplıyor; buna ek olarak 450.000 istihdamın yerinden edildiğini ve GSYH'nin 150 milyar avroya kadar düşebileceğini öngörüyor.Beş farklı kaynağın bu kadar ayrı rakamlara ulaşması bir çelişki olarak değil, her birinin neyi, hangi ayrıntı düzeyinde ölçtüğünün yansıması olarak görülüyor. Bir uçta, sadece çok belirli bir kanalı, yani özellikle Çin tarifesinden kaçmak için güzergâh değiştiren malları, 2023'e ait kapanmış verilerle izleyen Goldman Sachs var; bu yüzden en düşük rakamı o veriyor.Diğer uçta ise ürünleri tek tek değil, fabrikalar arasındaki ilişkileri inceleyen Altana yer alıyor: hangi tesiste ne üretildiğini, hangi aracı üzerinden hangi varış noktasına gittiğini izliyor ve arada gerçek bir dönüşüm olsa bile şüpheli görünen her rotayı potansiyel transşipman olarak sayıyor.
Kriterlerin bu kadar geniş tutulması, rakamı 303 milyar dolara kadar çıkarıyor.Fabrika düzeyindeki bu makul kapsam ile doğrulama kombinasyonu, Beyaz Saray'ı istihdam, GSYH ve vergi kaybına dair tüm hesaplamalarında Exiger'in tahminini “merkez senaryo” olarak almaya yöneltiyor; böylece beş tahminden ne en yüksek ne de en düşük olanı seçiliyor.Bu tutarları bağlama oturtmak için Beyaz Saray, rakamları federal bütçedeki bazı kalemlerle karşılaştırıyor: 21,722 milyar avro, 2026 için talep edilen Uzay Kuvvetleri bütçesine (22,991 milyar avro) neredeyse eşit ve ABD Gümrük İdaresi'nin yaklaşık 20 milyar avroluk bütçesini aşıyor.Rapor, sahadaki uygulamaya ilişkin veriler de sunuyor: Trump'ın göreve başlama töreninden önceki ve sonraki 526 günü karşılaştırdığında Gümrük İdaresi'nin usulsüzlük tespit ettiği sevkiyatlar yüzde 245 artarak 93.744'ten 323.677'ye yükseldi; bu usulsüzlüklerle bağlantılı ek tahsilat ise yüzde 169 artışla 8,360 milyar avrodan 22,469 milyar avroya çıktı.Bu kontrollerin sıkılaştırılmasının hukuki dayanağını, Trump'ın 3 Haziran 2026'da imzaladığı 14411 sayılı “Strengthening Customs Enforcement” (Gümrük Denetimini Güçlendirme) başlıklı başkanlık kararnamesi oluşturuyor; kararname, ithalatçının sorumluluğu, teminatlar, mülkiyet şeffaflığı ve yaptırımlar konusunda Gümrük'e daha fazla araç sağlıyor.Bu temel üzerinde “Border Detective” (Sınır Dedektifi) adı verilen, Gümrük İdaresi'nin sevkiyat rotalarını, mülkiyet geçmişini ve beyan edilen üretim kapasitesini çapraz kontrol etmek için test etmeye başladığı yapay zekâ sistemi geliştiriliyor.40 ülke arasında adı geçen dokuz Latin Amerika ülkesiWashington, bu 40 ülkeyi ağ içindeki rollerine göre üç düzeye ayırıyor. İlk düzeyde, “çeşitlendirilmiş ölçek liderleri” kategorisinde Meksika; Kanada, Avrupa Birliği, Hindistan, Japonya, Güney Kore, Tayvan ve İsrail'le birlikte yer alıyor.İkinci düzeyde, Çin'le üretim entegrasyonu daha yüksek olan ülkeler arasında Brezilya; Endonezya, Malezya, Tayland, Türkiye ve Vietnam'la birlikte sayılıyor. Üçüncü düzey ise “daha küçük fırsatçı hedefler”den oluşuyor: Arjantin, Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Panama, Peru ve Dominik Cumhuriyeti; Singapur, İsviçre, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer küçük ekonomilerle aynı grupta bulunuyor.Rapor ayrıca “Latin koridorları” haritası da sunuyor; Arjantin, Brezilya, Şili, Kolombiya ve Peru, gümrüklü depolamayı bölgesel montajla birleştiren ve Pasifik ile Atlantik arasında sapma rotaları oluşturan güzergâhlar olarak tanımlanıyor.Beyaz Saray kendisi de listenin resmî bir sahtekârlık suçlaması anlamına gelmediğini vurguluyor: Bu ülkelerin ABD'ye ihracatındaki artışın tek başına yasadışı transşipmanın kanıtı olmadığını kabul ediyor.İlk tepki Meksika'dan geldi.
Başkan Claudia Sheinbaum, rapor yayımlandığı gün olan cuma günü iddiaları reddetti: Sabah basın toplantısında “ABD'ye, herhangi bir üçgenleme şemamız olmadığını gösterdik” diyerek, Meksika'ya gelen malların önemli bir bölümünün yeniden ihraç edilmeden önce yasal çerçeve içinde gerçek katma değer kazandığını anlattı. Hükümeti, ABD Ticaret Bakanlığı ve ABD ticaret temsilcisi Jamieson Greer ile doğrudan temas hâlinde.Santo Domingo'da Sanayi, Ticaret ve KOBİ Bakanlığı da dış ticaretlerinin şeffaflığını savunmak için açıklama yaptı; raporun herhangi bir yaptırım ya da kısıtlama getirmediğinin ve Dominik Cumhuriyeti'ne atıfın, tespit edilmiş bir usulsüz işleme değil, ülkenin serbest bölge ve liman altyapısına dayandığının altını çizdi.Listede yer alan ülkelerin birçoğu rapordan önce de adım atmıştı; bugün bu hamleler farklı bir gözle okunuyor: Meksika, T-MEC'in gözden geçirilmesi öncesinde Aralık ayında Çin yapımı otomobillere yüzde 50'ye varan gümrük vergileri getirdi; Kolombiya ise Mart ayında, Çin'in başlıca etkilenen ülke olduğu, serbest ticaret anlaşması bulunmayan ülkelerden gelen çelik ithalatına yüzde 35 gümrük vergisi uygulamaya başladı.CK Hutchinson ve Çin'le gerilimGerilimi Panama'dan daha iyi anlatan bir örnek yok. 29 Ocak'ta Panama Yüksek Mahkemesi, Hong Kong merkezli CK Hutchinson'ın iştiraki Panama Ports Company'ye kanalın her iki ucundaki Balboa ve Cristóbal limanlarını işletme hakkı tanıyan ve 1997'den bu yana yürürlükte olan imtiyaz anlaşmasını anayasaya aykırı ilan etti.Dava, Sayıştay niteliğindeki Genel Kontrolörlükten geldi; kurum, sözleşme ihlallerini ve yaklaşık 1,200 milyar dolar (1,046 milyar avro) tutarında birikmiş vergi borcunu gerekçe gösterdi.
Karar, o limanların BlackRock liderliğindeki bir konsorsiyuma 22,800 milyar dolar (19,877 milyar avro) karşılığında satışı için yürütülen, o dönemde de tıkanmış durumdaki müzakereler sırasında alındı; Pekin bu anlaşmanın “ihtiyatla” ele alınmasını istemişti.ABD Kongresi bu kararı, Çin'in kanaldaki bir yenilgisi olarak karşıladı; Panama terminallerin fiilî kontrolünü 23 Şubat'ta devraldı, Çin ise ülkedeki yeni projelere ilişkin görüşmeleri askıya alarak Panama büyükelçisini Dışişleri'ne çağırdı.Başkan José Raúl Mulino, Panama'nın Pekin tarafından baskı altına alınmasına izin vermeyeceğini söyledi. Aradan aylar geçtikten sonra ülke, transşipman raporunda en alt düzeyde yer alıyor; ancak taşıdığı sembolik ağırlık, herhangi bir ticaret rakamını geride bırakıyor.24 Eylül'deki görüşmede bölge için ne riskte?Washington'daki resmî gündeme göre görüşmede; Hürmüz Boğazı, İran'a yönelik finansal yaptırımlar, küresel gümrük vergisi savaşı ve yapay zekâ üzerindeki kontrol gibi başlıklar ele alınacak. Özellikle küresel gümrük vergisi savaşı başlığında Latin Amerika “satranç tahtasında” öne çıkacak; dış politika analistlerinin ifadesiyle, Çin yıllar önce Latin Amerika'nın ikinci büyük ticaret ortağı olarak Avrupa Birliği'ni geride bıraktı ve çeşitli ülkelerde ticaret hacminde ABD'yi de aşmış durumda.Çin sermayesiyle finanse edilen Peru'nun Chancay limanı, Washington'ın Güney Pasifik'te sivil ve askerî ikili kullanıma elverişli bir altyapı olarak gördüğü, Mayıs ayında Pekin'de düzenlenen zirve öncesindeki analizlerde de kaygı başlıkları arasında yer almıştı.Ne Brookings Enstitüsü ne de analistlerin çoğu, 24 Eylül'de transşipman konusunda imzalı anlaşmalar çıkmasını bekliyor: Birçok uzmana göre beklenti, taahhütten çok ortak fotoğraf; Ağustos ayında başlayan gümrük denetimi sıkılaştırmasının ise Beyaz Saray'da o gün ne yaşanırsa yaşansın kendi seyrinde ilerleyeceği öngörülüyor.
