Türkiye, Karadeniz’de sivil ve ticari gemilere yönelik saldırıların sona erdirilmesi amacıyla Rusya ve Ukrayna’ya bir anlaşma taslağı sundu. Ankara’nın önerisi, deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamak için taraflar arasında bir mekanizma oluşturulmasını öngörüyor.AFP’ye konuşan bir Türk diplomat, Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna’ya çözüm bulunması amacıyla bir mutabakat metni taslağı gönderdiğini açıkladı.Girişim, son aylarda Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıların belirgin şekilde artmasının ardından geldi. Saldırılarda sıklıkla insansız hava araçlarının kullanıldığı belirtilirken, çok sayıda Türk gemisi de olaylardan etkilendi.Bir Türk savunma kaynağı, yalnızca Ağustos ayında yaklaşık 90 geminin saldırıya uğradığını söyledi.
İMEAK Deniz Ticaret Odası ise 27 Ağustos’a kadar geçen 2 aylık dönemde en az 22 Türk sahipli geminin saldırılardan etkilendiğini açıkladı. O tarihten bu yana 4 geminin daha saldırıya uğradığı, bunlardan birinin perşembe günü vurulduğu bildirildi.Aynı dönemde en az 3 Türk vatandaşının hayatını kaybettiği, çok sayıda kişinin de yaralandığı belirtildi.Ateşkes çağrısıTürk diplomat, Ankara’nın önerisinin, gemilere yönelik saldırıların durdurulmasına yönelik bir çözüm arayışının parçası olduğunu söyledi.Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, geçen ay Karadeniz’deki bu tür saldırılar için "moratoryum" ilan edilmesi çağrısında bulunmuştu. Ancak Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, önerinin "gerçekçi olmadığını" belirterek, uygulanmasının "mümkün olmadığını" savunmuştu.Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiga ise Karadeniz’de saldırıların durdurulmasına yönelik bir anlaşmanın, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ile ABD Başkanı Donald Trump arasında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında yapılacak görüşmelerden çıkabileceğini söyledi.Sıbiga, hedefin ateşkese ulaşmak olduğunu belirterek enerji sektörü ve Karadeniz için eş zamanlı ateşkes seçeneklerinin değerlendirilebileceğini ifade etti.
Ukrayna'nın bu konuda "bunu hayata geçirmek için diğer ülkelerden gelen önerilere" sahip olduğunu da söyledi.Karadeniz’de saldırılar arttıİMEAK verilerine göre, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşının başladığı Şubat 2022’den bu yana Karadeniz’de 226 sivil ve ticari gemi saldırılardan etkilendi.Bu saldırıların 163’ü, yani yaklaşık yüzde 70’i, bu yılın ilk 8 ayında gerçekleşti.NATO üyesi Türkiye, savaş boyunca hem Kiev hem de Moskova ile ilişkilerini sürdürürken Rusya’ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmadı.Türk gemileri, farklı ülke bayrakları altında Karadeniz’de yoğun şekilde faaliyet gösteriyor. Son dönemde bunlardan bazıları insansız hava araçlarıyla gerçekleştirilen saldırıların hedefi oldu. Söz konusu İHA’ların bazılarının Ukrayna tarafından fırlatıldığı değerlendiriliyor.Ankara, geçen ay Lider Bordo Mavi konteyner gemisine düzenlenen saldırının ardından Ukrayna'nın Ankara Büyükelçisini Dışişleri Bakanlığına çağırdı.
Gemiyi çekmek üzere gönderilen Lider Kocatepe de daha sonra saldırıya uğradı.Türkiye tahıl koridoru modelini gündeme getiriyorTürkiye, Karadeniz’de deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamak amacıyla 2022’de oluşturulan tahıl koridoru mekanizmasının yeniden canlandırılması fikrini daha önce de gündeme getirmişti.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuyu Kasım ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştüğü belirtildi.AFP'ye konuşan Türk diplomat, yeni teklifin Türkiye ve Birleşmiş Milletler öncülüğünde 2022’de hayata geçirilen anlaşmadan "ilham aldığını" söyledi.Ağustos 2022'de Ukrayna ve Rusya, Moskova'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından aylarca kapalı kalan Ukrayna'nın Karadeniz'deki üç limanını yeniden açan ayrı anlaşmalar imzalamıştı. Söz konusu anlaşma, Ukrayna tahılının Karadeniz üzerinden saldırı riski olmadan ihraç edilmesi için güvenli geçiş sağlanmasını amaçlıyordu.Tahıl ürünleri ile gübrenin İstanbul'da denetlenerek dünya pazarlarına sunulmasına izin veren anlaşma, gıda güvenliği konusundaki gerilimin düşmesini sağlamıştı.Rusya’nın 1 yıl sonra anlaşmadan çekilmesinin ardından Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan kıyılarını takip eden alternatif bir deniz rotası oluşturdu.Türk diplomata göre, bu rotada Ukrayna gemilerinin karasularından çıkarak yaklaşık 4-5 deniz mili boyunca uluslararası sularda seyretmesi gerekiyor. Diplomat, riskin özellikle bu bölümde yoğunlaştığını belirtti.Ankara ayrıca, Karadeniz’in doğu ve güney kıyıları boyunca uzanan alternatif bir güzergâh öneriyor.
Buna göre, Türkiye’nin yanı sıra Gürcistan’ın da kabul etmesi halinde, kıyıdaş ülkelerin karasularının kullanılması planlanıyor.AFP'nin aktarımına göre, Türk diplomat, "Türkiye dahil komşu ülkelerin karasularını, Gürcistan da kabul ederse Gürcistan'ın karasularını kullanmak istiyoruz," dedi.Öte yandan uzmanlar, Rusya ve Ukrayna’nın bu tür bir güvenli koridor üzerinde anlaşmasının kolay olmayabileceği görüşünde.Kadir Has Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Serhat Güvenç, 2022’deki tahıl anlaşmasının temel gerekçesinin küresel çapta gıda güvenliğine katkı sağlamak olduğunu ancak şu anda benzer ölçekte bir ortak faydadan söz edilmediğini belirtti.
