Milyonlarca kişi, 1912’den bu yana İber Yarımadası’ndan görülebilen ilk tarihi güneş tutulmasını izledi. Ancak bazı kişilerin yanlışlıkla yeterli koruma olmadan Güneş’e bakmış olması mümkün.Peki tutulmanın ardından gözleriniz yanıyorsa endişelenmeli misiniz? Ya görüşünüzün merkezinde küçük bir leke belirdiyse?
Uzmanlar, her belirtinin aynı anlama gelmediği ve ciddi bir göz hasarının belirtilerinin hemen ortaya çıkmayabileceği konusunda uyarıyor.Hospital General de Granollers Retina Birimi Başkanı Dr. Laura Sararols, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Birbirinden ayırmamız gereken iki durum var,” diyor.Bir yandan, koruyucu gözlükler doğru şekilde kullanılsa bile tutulmaya uzun süre boyunca dikkatle bakmak daha az göz kırpmaya neden olabilir. Bunun sonucunda göz kuruluğu, gözde kum veya yabancı cisim varmış hissi ve başka geçici rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.Sararols, “Bunun önemi yok,” diyor.
Uzman, durumun uzun saatler boyunca ekrana odaklandıktan sonra yaşanan rahatsızlıklara benzediğini, genellikle birkaç saat içinde geçtiğini ve suni gözyaşı damlalarıyla hafifletilebildiğini belirtiyor.Solar retinopati veya solar makülopati ise çok farklı bir durum. Doğrudan güneş ışınlarına maruz kalmanın yol açtığı bu hasar retinayı etkiliyor ve özellikle merkezi görmeden sorumlu makula bölgesine zarar verebiliyor.Üstelik önemli bir sorun daha var: Hasar meydana geldiğinde ağrı oluşmayabilir. Sararols, “Işığa baktığınız anda hiçbir şey fark etmiyorsunuz.
Ağrı yok, hiçbir şey hissetmiyorsunuz,” diye açıklıyor.Uyarı işareti: Görüşün merkezinde bir lekeSararols’a göre tutulma sonrasında özellikle dikkat edilmesi gereken belirti, merkezi görüşte meydana gelen değişiklikler.“Hasta, görüşünün merkezinde bir tür siyah leke, odaklanamayan bir alan veya sürekli aynı yerde duran grimsi bir leke fark edebilir.”Bulanık görme de ortaya çıkabilir. Kastilya ve León bölgesel yönetimine bağlı Soria Sağlık Yönetimi, uyarı işaretleri arasında görüşün merkezinde koyu lekeler, görüntülerde bozulma ve renkleri ayırt etmekte güçlük gibi belirtileri sıralıyor.Dolayısıyla hafif rahatsızlıklarla ciddi belirtiler arasındaki fark önemli. Gözde kumlanma, kuruluk veya yabancı cisim hissi yalnızca bakışları uzun süre sabit tutmaktan ve daha az göz kırpmaktan kaynaklanabilir.
Ancak görüşün merkezinde kalıcı bir leke veya görme biçiminde meydana gelen bir değişiklik çok daha dikkatli değerlendirilmeli.Belirtiler bir veya iki gün sonra ortaya çıkabilirTutulmanın hemen ardından hiçbir sorun hissetmemek de gözde hasar bulunmadığı anlamına gelmeyebilir. Sararols’a göre solar makülopati belirtileri, maruziyetin hemen ardından ortaya çıkmak zorunda değil.“Bazen sonraki birkaç saat içinde değil, ertesi gün veya iki gün sonra ortaya çıkabiliyor.”Bu nedenle yeterli koruma olmadan doğrudan Güneş’e bakan kişilerin takip eden günlerde görüşlerinde meydana gelebilecek değişikliklere karşı dikkatli olması gerekiyor.Uzman özellikle çocuklara dikkat çekiyor. Bir çocuk tutulmanın ardından görme sorunlarından şikâyet etmeye başlarsa, bunu kabul etmese bile doğrudan Güneş’e bakmış olabileceği göz önünde bulundurulmalı.Sararols, “Çocuklar bize tutulmaya baktıklarını ve yapmamaları söylenen şeyi yaptıklarını itiraf etmeyecek,” uyarısında bulunuyor.
Belirtilerin ortaya çıkması halinde herhangi bir hasar olup olmadığının belirlenmesi için bir uzmana başvurulmasını tavsiye ediyor.Retinaya zarar vermek için kaç saniye yeterli?Risk altında olmak için Güneş’e dakikalarca bakmak gerekmiyor. Birkaç saniyelik doğrudan bakışın bile hasara yol açması mümkün.Güneş ışınları, makulanın merkezinde bulunan foveada fototoksik hasara neden olabilir. Uzmanların tutulmadan önceki günlerde güneş gözlemi için özel olarak sertifikalandırılmış gözlüklerin kullanılması gerektiğini ısrarla vurgulamasının nedeni de bu.En yüksek riskli anlardan biri, tam tutulmanın hemen öncesi ve sonrasıydı.
Güneş diskinin Ay tarafından tamamen kapatıldığı kısa süre boyunca tutulmayı doğrudan gözlemlemek mümkündü ancak Güneş yeniden görünmeye başladığı anda koruyucu gözlüklerin tekrar takılması gerekiyordu.Sararols, tam tutulma sırasında gözlüklerini çıkaran ve Güneş yeniden ortaya çıktığında bakmaya devam eden kişilerde kazara maruziyetin tam da bu geçiş sırasında yaşanabileceğini söylüyor.“Güneş ışığını yeniden çok hızlı bir şekilde görmeye başlıyorsunuz ve en büyük riskin bulunduğu an da bu.”Tutulmayı telefonla çektim, gözlerim zarar görmüş olabilir mi?Tutulmayı telefonla kaydetmiş olmak tek başına gözlerde hasar meydana geldiği anlamına gelmiyor. Asıl önemli olan, telefonu konumlandırırken, odaklama yaparken veya kayıt sırasında kişinin uygun koruma olmadan doğrudan Güneş’e bakıp bakmadığı.Sararols burada önemli bir ayrım yapıyor: Tutulmayı yalnızca telefon ekranından izlemek, gözleri doğrudan Güneş’e bakmakla aynı şekilde ışınlara maruz bırakmıyor.Uzman, “Telefonunuzu konumlandırır, kayıt düğmesine basar ve ardından ekrana bakarsanız bir şey olmaz,” diye açıklıyor.Risk, telefonu ayarlarken veya kayıt sırasında gözleri ekrandan kaldırıp doğrudan Güneş’e bakmaktan kaynaklanıyor. Dolayısıyla tutulma sırasında telefon kullananların yalnızca çekim yaptıkları için endişelenmek yerine, herhangi bir anda korumasız biçimde doğrudan Güneş’e bakıp bakmadıklarını düşünmeleri gerekiyor.Ancak tutulmayı uygun güneş filtreleri bulunmayan dürbün, teleskop veya optik vizörlü kameralarla izleyenler için durum farklı.
Bu cihazlar güneş ışınlarını yoğunlaştırdığı için göz hasarı riskini önemli ölçüde artırabilir.Görüşümde leke oluşursa veya bulanık görmeye başlarsam ne yapmalıyım?Tutulmanın ardından görüşünüzün merkezinde siyah veya grimsi bir leke, odaklayamadığınız bir alan, bulanık görme ya da görme yetinizde kalıcı başka bir değişiklik ortaya çıkarsa bir göz hastalıkları uzmanına başvurmanız tavsiye ediliyor.Sararols, şu anda solar retinopatinin yol açtığı hasarı geri çevirdiği kanıtlanmış bir tedavi bulunmadığını belirtiyor.“Genellikle steroidler reçete ediliyor, ancak bunların etkili olduğu gösterilmiş değil. Gerçekte bu durumu ortadan kaldırdığı kanıtlanmış bir tedavi yok.”Ancak belirli bir tedavinin bulunmaması, doktora başvurmanın gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.Göz doktoru hasarı inceleyip kayıt altına alabilir ve zaman içindeki seyrini takip edebilir. Bazı hastalarda belirli fotoreseptörlerin iyileşmesiyle birlikte kısmi ve kendiliğinden düzelme görülebilirken, bazı vakalarda kalıcı görme sorunları oluşabilir.Bu nedenle Sararols’un tutulmanın ardından verdiği iki temel mesaj oldukça açık: Kısa süreli ve basit bir göz kuruluğu hissi nedeniyle paniğe kapılmayın, ancak merkezi görüşünüzde kalıcı bir değişikliği de görmezden gelmeyin.
