İzmir’de kendisine ait özel klinikte hayatını kaybeden Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Opr. Dr. Özlem Gültekin’in Adli Tıp Kurumu raporunda ölüm nedeninin propofol maddesine bağlı zehirlenme olarak belirtilmesi, sağlık çalışanlarında ilaçların kötüye kullanımına ilişkin riskleri yeniden gündeme getirdi.
Bilimsel araştırmalar, özellikle anestezi alanında görev yapan sağlık çalışanlarının, bağımlılık potansiyeli bulunan ilaçlara diğer çalışanlara kıyasla daha kolay erişebilmesi nedeniyle bağımlılık ve aşırı doz kaynaklı ölüm açısından daha yüksek risk taşıdığını ortaya koyuyor.
SAĞLIK ÇALIŞANLARI İLACA DAHA KOLAY ULAŞIYOR
Kısa etkili bir anestezi ilacı olan propofol, milyonlarca tıbbi işlemde kullanılıyor. Uygun dozda ve tıbbi koşullarda kullanıldığında önemli bir tedavi aracı olan ilaç; hızlı etki göstermesi, bilinç kaybına yol açması ve sağlık kuruluşlarında kolay bulunabilmesi nedeniyle yanlış ve denetimsiz kullanımda ölümcül sonuçlara neden olabiliyor.
Türkiye’de yayımlanan bir derlemede, özellikle ameliyathane ve anesteziyoloji çalışanlarının stresli ve yoğun çalışma koşulları ile kötüye kullanım potansiyeli taşıyan ilaçlara daha kolay erişebilmeleri nedeniyle riskli gruplar arasında bulunduğu belirtildi.
Riskin yalnızca ilaca erişimle sınırlı olmadığına dikkat çekilen çalışmalarda, sağlık çalışanlarının ilaçların etkileri ve dozları konusunda bilgi sahibi olmalarının, tehlikeli kullanım davranışlarının daha uzun süre gizlenmesine yol açabileceği ifade ediliyor.
Türkiye Gazetesi'nde yer alan habere göre, Acil Tıp Uzmanları Derneği verilerine göre, 2009-2019 yılları arasında en az 50 sağlık çalışanı hastane odalarında veya görev alanlarında aşırı doz ilaç kullanımı nedeniyle ölü bulundu.
Hakemli tıp dergilerinde yayımlanan küresel analizlerde ise medikal personeldeki aşırı doz ölümlerinin yüzde 29’unda propofol, yüzde 10’unda midazolam ve yüzde 9’unda kas gevşetici ilaçların rol oynadığı bildirildi.
“UYUMAK İÇİN” BAŞLAYIP BAĞIMLI OLABİLİYORLAR
Propofol bağımlılığına ilişkin çalışmalar da sağlık çalışanlarının taşıdığı riski ortaya koyuyor. 22 propofol bağımlılığı vakasının incelendiği bir araştırmada, vakaların önemli bölümünün sağlık çalışanlarından oluştuğu ve ameliyathane ortamında çalışanların öne çıktığı belirtildi.
Çalışmada, bazı kişilerin propofol kullanımına uyumak amacıyla başladığı, ancak zaman içinde bağımlılık geliştirdiği tespit edildi. Bağımlılık gelişen kişilerde depresyon öyküsü ve geçmiş travmaların da sık görüldüğü ifade edildi.
“Süt”, “beyaz süt” ve “unutkanlık sütü” olarak da bilinen propofol, dünya çapında en çok Michael Jackson’ın ölümüyle gündeme geldi.
Ünlü sanatçı Michael Jackson, 25 Haziran 2009’da kişisel doktoru Conrad Murray tarafından uygulanan propofol ve diğer sakinleştirici ilaçların neden olduğu akut zehirlenme sonucu hayatını kaybetti.
Jackson’ın ölümünde propofolün yüksek dozda ve usulsüz kullanımının rol oynaması, ilacın bağımlılık ve kötüye kullanım riskine ilişkin tartışmaları dünya kamuoyunun gündemine taşıdı.
