Ariela ve Alice kardeşler, harçlıklarına katkı sağlamak için Volta sistemini zaten kullanıyordu. Ancak 10 Haziran’dan bu yana, Vila do Conde’de yaşadıkları sitede tüm komşuları da içine alan günlük bir işe dönüştü.“Küçük mektuplar yazdılar, ben de projelerini ve poşetleri almaya gelecekleri saati anlatan bu mektupların çıktısını aldım” diye anlatıyor, 2024’ün başında Rio de Janeiro’dan Portekiz’e gelen anne Karina Lauro.“Poşeti ev sahibinin kapısına bırakıyorlar ve her gün gece dokuzda, içinde şişe varsa, bu poşeti almak için geri dönüyorlar.”Boş şişeler daha sonra paraya çevriliyor. Net bir hedefleri var: gelecek yıl haziran ayına kadar 120 bin şişe toplamak ve kişi başı 6 bin euroya ulaşmak.Bu para bir hayali gerçeğe dönüştürmek için kullanılacak.
On yaşındaki Alice, Güney Kore’de üç haftalık bir öğrenci değişim programına katılmak istiyor. 13 yaşındaki ablası Ariela ise yine bir değişim programına gitmek istiyor ama Amerika Birleşik Devletleri’ne.Volta’yı bağış toplamak için kullanma ve komşuları dâhil etme fikri, anneleri sadece evdeki şişelerle bunun mümkün olmayacağını söyleyince, kızlardan geldi.“Çok az olurdu, değil mi? Çünkü sadece evdeki şişeler olurdu” diyor Karina Lauro.
“Sadece biz toplasak, pek mümkün olmayacaktı.”"Biz çöpten hiçbir şey toplamıyoruz"Volta sistemiyle birlikte, üç litreye kadar plastik şişeler için 10 sentlik bir depozito ücreti uygulanmaya başlandı. Bu para, şişeler geri getirildiğinde geri alınabiliyor.İade, süpermarketlerde bulunan makineler aracılığıyla (kaynak Portekizce) yapılıyor. Makineler, indirim veya nakde çevrilebilen bir fiş veriyor.
Şimdi büyük yaya akışının olduğu diğer noktalarda ve büyük miktarda şişeyi işlemek için kiosklarda da makineler kurulmaya başlandı.SDR Portugal tarafından işletilen bu sistem, ülkenin Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne (DSUP) verdiği yanıt oldu. Bu direktif, 2029’a kadar depozitolu şişelerin yüzde 90’ının toplanmasını zorunlu kılıyor. Hedefe ulaşmak için Avrupa Birliği ülkelerinin depozito sistemleri kurmasına izin veriyor.Portekiz’de sistem nisan ayında devreye girdi.
Tüketiciler yeni uygulamaya alışmaya çalışırken, şişe arayanlar yüzünden devrilmiş çöp konteynerleri ve yerlere saçılan atıklar haberleri çıkmaya başladı. Lizbon’da çok sayıda mahalle sakini ve semt meclisi (kaynak Portekizce) kentsel temizlikten şikâyet etti. Temmuz sonunda polis, konteynerleri kurcaladığı için bir adamı gözaltına aldı (kaynak Portekizce) ve onu “çöp madencisi” olarak tanımladı.Bu tablo tam anlamıyla yeni sayılmaz.
Geçen yıl Euronews’e verdiği bir röportajda Portekiz Çevre Ajansı (APA) başkanı José Pimenta Machado, potansiyel çevresel risklerden söz etmişti. Haberde, 2003’ten beri depozito sistemi bulunan Almanya’da evsiz insanların şişe bulmak için çöpleri karıştırmasının yaygın olduğuna da dikkat çekiliyordu.Ancak şişe arayanların hepsi barınaksız ya da gelirsiz değil. Bazıları bunu biraz ek gelir elde etmek için yapıyor; bazı gençler içinse bu, tam anlamıyla bir yaz meydan okumasına dönüşmüş durumda.Loulé’de bir plaj işletmesinde çalışan iki genç buna örnek.
Rádio Renascença’ya verdikleri röportajda, “ortalıkta çöplerde dolaşmadıklarını” (kaynak Portekizce) söyleyerek, işlerinin parçası olarak toplamak zorunda oldukları şişeleri sadece Volta makinelerine götürdüklerini anlatıyor.Karina Lauro, çöpten şişe toplayanları, hatta bundan gerçekten gelir elde etmeye çalışanları da biliyor. Ancak bu durumda kızları da çöpe gitmiyor.“Hayır, hepsi bize veriliyor. Biz çöpten hiçbir şey toplamıyoruz” diye açıklıyor anne.
“Zaten sokağa çıkıp aramıyoruz; doğrudan insanların evlerine gidiyoruz.”Bu aynı zamanda geri dönüşümü teşvik eden bir çevre projesi. Alice’in bir başka hayalini, Harvard’da okumayı, şimdiden akılda tutuyorlar.“Arkasındaki amaç, gerçekten bu geri dönüşüm rakamına ulaşmaları, böylece bunun Alice için bir çevre projesi olarak sayılması” diye anlatıyor anne ve Amerikan üniversitelerinin kabul kriterlerini hatırlatıyor.Bifanalardan kedilereAntónio Casa Branca, özellikle yaşlı, hasta ve savunmasız kedileri kabul eden, Vendas Novas’taki bir sığınak olan Gatil Original (kaynak Portekizce)in sahibi. Yaklaşık bir buçuk ay önce bir fikir geldi aklına: şehirdeki işletmelerle işbirliği yapmak.İş ortağı işletmeler, boş şişeleri barınağa veriyor; barınak bunları geri dönüşüme götürerek parasını alıyor.
Bu gelir, hayvanlara mama almak için kullanılıyor.“Vendas Novas’ta çok sayıda bifana dükkânı var ve biz de her hafta bu işletmelerin uygun gördüğü geri dönüştürülebilir çöpleri, plastik şişeleri ve kutuları almaya gittiğimiz bir işbirliği kurmaya çalışıyoruz” diye açıklıyor. “Sonra makinelere gidip bunları fişe çeviriyoruz, ardından süpermarkete gidip bu fişleri mamaya, patélere çeviriyoruz.”İlk denemede, bir bifana dükkânından gelen bağış bir minibüsü doldurdu.“Bifana satan bir bey, minibüsümü bir buçuk litrelik ve küçük (şişe) poşetleriyle doldurdu. Minibüsü ağzına kadar doldurdum ve karşılığında yaklaşık 50 euro aldım” diyor António.Barınağın, aralarında bir pastane ve personelin kullandığı şişelerle katkı sunmak isteyen bir muhasebe bürosunun da olduğu beş iş ortağı var.
António Casa Branca’nın planı, her gün işin sonunda bu işletmeleri dolaşmak.“Benim için bunlar altın değerinde. Gitmekten, rica etmekten çekinmem” diyor.“Dolayısıyla, her restorandan haftada 50 euro toplayabilirsek, üç dört restorandan birlikte hayvanların beslenmesini karşılayabilecek duruma geliriz.”Şu anda olan tam da bu. António Casa Branca, barınakta baktığı yaklaşık 40 kedinin tüm mamalarını satın alabilecek durumda.
Ancak veteriner giderleri ve ilaçlar gibi diğer masraflar hâlâ dışarıda kalıyor.Volta makinelerine şişe bırakırken, tutarı doğrudan bir kuruluşa yönlendirmek (kaynak Portekizce) de mümkün. Volta’nın internet sitesi, örnek olarak Liga dos Bombeiros Portugueses, Cáritas, Liga para a Proteção do Ambiente ve Liga Portuguesa dos Direitos do Animalı gösteriyor. Hangi kurumların seçilebildiği, kullanılan makineye göre değişiyor.
Ancak bazı kurumlar bağış toplamada daha da ileri gidiyor. Bağışçılardan geri ödeme fişlerini ya da doğrudan şişeleri getirmelerini istiyor; şişeleri toplama noktalarına götürme sorumluluğunu kendileri üstleniyor.António Casa Branca, şişeleri artık çalışanlara verilen restoranlarla veya zor durumda olan personele yönlendirilen şişelerle de karşılaşmış. Volta şişeleri yeni “kapaklar” mı oldu?“Kapaklar, çocuklarının tedavi masraflarını ödemek için kapak toplayan ailelere yardım ediyordu” diye açıklıyor.
“İnsanlar kapağı barınağa bağış olarak getiriyordu ve biz o kapaklardan hiçbir şekilde fayda sağlamıyorduk. Kapakları ayırıp ihtiyacı olan ailelere veriyorduk.”“Şimdi kutularla doğrudan. Kutuları memnuniyetle alıyoruz, torbalar dolusu kutuyu götürüp para ile değiştirebiliyoruz.
Ek bir iş ama karşılığını veriyor” diye sözlerini tamamlıyor."Bunun göz göre göre yok olmasına izin veremeyiz"İki haftadır Ota Semt Meclisi’nde bir kutu duruyor; sakinler boş plastik şişeleri bu kutuya bırakabiliyor. Mahallenin merkezine, şişeler için bin litrelik bir konteyner de yerleştirildi. Konteyner birkaç gün içinde şişelerle doldu.“Bize büyük bir ilgi var, bu yüzden mahallemizin iki ucuna ikişer konteyner daha koymayı düşünüyoruz” diye anlatıyor Nelson Mota.Nelson, Ota’da büyümüş ve hâlâ yaşadığı yere sıkı sıkıya bağlı.
Ota Dağı’ndaki orman bekçilerinin eski lojmanını kurtarmak isteyen Guarda à Casa adlı sivil inisiyatifin (kaynak Portekizce) bir parçası.“Bir şey yapabileceğimize karar verdik; bunun böylece harap olmasına izin veremeyiz” diyor. “Yetkili kurumlar yetişemiyorsa – ki bu yıl yaşanan sel felaketleri nedeniyle, belediyelerin bazı projelere destek verememesi normal – bizim de bir şeyler denememiz gerekir.”Sonunda, bağış toplamak için Volta şişe iade sistemini kullanma fikri ortaya çıktı.“Volta, biraz para toplamanın kolay bir yolu. Büyük meblağlardan söz etmiyoruz ama bazı etkinlikleri başlatmak için gereken parayı sağlar.”Konteynerlerin yanı sıra grup, barınaktaki şişeleri bağışlayan Rekreasyon ve Spor Derneği’nin desteğine de güveniyor.
Sivil inisiyatifin üyeleri arkadaşlarından ve işyerlerinden şişe topluyor, ardından kendileri Volta makinesine götürerek karşılığında para alıyor.“Ben dün tek başıma bir depozito yaptım; 11,60 euro çıktı. Yani 116 şişe” diye anlatıyor Nelson Mota. “Arabama sığmayacak kadar yer kaplamayan 116 şişe verip hiçbir zorluk yaşamadan 10 euro aldım.
Bence değiyor, değil mi?” diyor Euronews’e.Girişimin başarısı Nelson Mota’yı şaşırtmıyor:“Elbette çok iyi karşılanıyoruz. Ota’da insanlar, böyle girişimler olduğunda her zaman yardım etmeye çalışır. Oradaki insanlar böyledir.”"Bu kadar büyüyeceğini hiç tahmin etmiyordum"Ariela ve Alice’in projesi, özellikle sosyal medya sayesinde başarıya ulaşıyor.
“Sonho na garrafa” ("Şişedeki hayal") adlı sayfalar, toplama sürecini anlatıyor ve şimdiye kadar kaç şişe biriktirdiklerini düzenli olarak paylaşıyor.“Bu sosyal medya hesabını açmak ve projeyi anlatmak istedim ki duyulsun ve kızımın geleceği için bir kayıt olsun” diyor Karina Lauro, kızının üniversite hayaline atıfla. “Ama bunun bu kadar büyüyeceğini hiç tahmin etmemiştim; çünkü insanlar projeyi sahiplenmeye başladı.”Instagram hesabının (kaynak Portekizce) 12 binden fazla takipçisi var ve TikTok (kaynak Portekizce)ta 250 binden fazla beğeni toplamış durumda. Böylece daha fazla kişi motive edici mesajlar göndermeye ve katkıda bulunmak istemeye başladı; bunların arasında yurtdışında yaşayanlar da var.“İnternet onları görmeye başlayınca, insanlar şişeleri bağışlamak, şişe dönüşümünden gelen parayı bağışlamak istedi” diyor anne ve kendisinin sadece şişe dönüşümünden gelen bağışları kabul ettiğini ekliyor.“İrlanda’da yaşayan biri her hafta gönderiyor.
Orada şişe başına 25 sent, o da orada değiştirip parasını çocuklara yolluyor.”Projeye en büyük desteklerden biri de restoranlardan geldi. Birçok restoran da projeye katılmak istedi. Şişeleri haftada bir kez restoranlardan bizzat anne topluyor.Ağustos ortasına kadar 5.300’den fazla şişe ve 537 euro toplamayı başardılar.“Şimdi başka restoranlardan da daha çok mesaj gelmeye başladı; onlar da yardımcı olmak istiyor.
Dolayısıyla restoranların katılımıyla bu rakamın muhtemelen ikiye katlanması bekleniyor.”
