Bir yanda kontrolden kaçmış bir iklim krizi, öbür yanda “kafeslerinden kaçan” YZ ajanları. Bir kırılma noktasındayız. Geçen hafta birkaç gün boyunca Avusturya’da sıcaklık 41.2 dereceye ulaştı.
İtalya’da büyük şehirler kırmızı alarmdaydı. İngiltere’de tarihte ilk kez 35 derece üç ayrı ayda görüldü. Meteorologlar, durumu “geniş, bir sıcak kubbe, Akdeniz üzerinde genişleyen Kuzey Afrika antisiklonu” olarak tanımladılar.
AB’nin NASA’sı Copernicus “Avrupa, tarihin kayıtlardaki en sıcak haziran-temmuz dönemini yaşadı” diyor. BM hava ajansı da uyardı: El Niño giderek güçleniyor, sonbahar boyunca sürme olasılığı yüzde 90, Endonezya’da şimdiden, 2015, 2019 ve 2023 El Niño ’larını aşan 5 bin yangın noktası sayıldı. Sıcaklar ve aşırı iklim hareketleri üretkenliği düşürüyor: 41- 42 °C’de açık havada çalışmak (inşaat, tarım, lojistik) imkânsız hale geliyor.
Ofis yaşamı da... Open AI geçen ay, modellerinin siber güvenlik testlerinde hile yapmak için gizli bir iç mesaj odası kurduğunu, birbirleriyle haberleşerek (“Bu hemen işe yaramaya bilir ama kolektif yararlanabilir” gibi notlarla), bir yolunu bulup internete kaçtıklarını açıkladı. Çalışanlar “odayı” temizledi ama iki gün sonra, yine kaçtılar; başka bir AI firmasının ağını hackledikten sonra durduruldular.
Anthropic de üç modelinin “kaçarak” dış kuruluşların üretim sistemlerine sızdığını itiraf etti. Meta ’nın, kurgusal bir şirketi hacklemesi istenen bir modeli, aynı ismi taşıyan gerçek bir şirkete girmiş. Yıllardır güvenlik modeli, en güçlü modellerin kapalı ve gözetim altında tutulmasına ilişkindi.
Bu örnekler o garantinin çöktüğünü gösterdi. Le Monde, bir başyazısında, “bu kontrol illüzyonunun sonu” diyordu. VE EKONOMİ Ekonomist Branko Milanovic ’in işaret ettiği gibi makineleşme fiziksel gücün, bilgisayarlar idari süreçlerin yerini aldı ama işgücü uyum sağladı.
Yapay zekâ, kol gücünün, büro işinin ve entelektüel emeğin yerini aynı anda alabilir. Bu sermaye açısından üretimi daha az işçiyle yapabilmek anlamına geliyor ama toplum için refah anlamına gelmiyor. YZ “devrimi” bir geçici işsizlik durumu değil, birkaç yılda becerilerine artık talep olmayan yüzde 10-30 oranında kalıcı bir artık nüfus yaratabilir.
Hiçbir devlet bu duruma hazır değil. Bu dinamiğin getirdiği sınıfsal şekillenmeye de... En altta işsizler, üstünde YZ yüzünden sürekli işini kaybetme tehdidi altında bir işçi sınıfı, onun üstünde yüksek maaşlı varlıklı bir orta sınıf, en tepede çok küçük bir teknoloji-finans oligarşisi azınlığı.
Bu tablo, aslında kapitalizmin sonuna da işaret ediyor: Jerry Tsoukalas ve Brett Fauske ’nin “AI işten çıkarma tuzağı” makalesindeki matematiksel modeller, şirketlerin verimlilik peşinde YZ ile işçi çıkarırken aslında toplamda kendi müşterilerini imha edeceğini gösteriyordu. Ne ki “sermayenin algoritması” şirketleri bir toplu intihara sürüklüyor. Bu ekonomik intihar eğilimini, iklim kriziyle intihar eğilimiyle kesiştirelim.
Her El Niño olayı artık 1.3-1.5 derecelik insan kaynaklı ısınmanın üzerine ekleniyor. Isı kubbesinin haftalarca kalmasına yol açıyor. Bu sırada enerji, su şebekeleri, YZ veri merkezlerinin, aşırı sıcakların artırdığı gereksinimleri karşılayamıyor.
Kuraklık, tarım krizi üzerinden gıda krizini ağırlaştırıyor. Endonezya’da kuraklık zirve yapıyor, Güney Avrupa’da zeytinyağı ve buğday yanıyor, İngiltere’de gıda krizinden söz ediliyor. Çin, sel ve sıcak dalgası uyarısı yapıyor.
ABD, AB’de yangın sezonu uzuyor, alanı genişliyor daha önce sigortalanabilir bölgeler sigortalanamaz hale geliyor. Özetle: YZ artık denetlenemiyor. Şirket düzeyinde çalışanı YZ ile değiştirmek ne kadar “rasyonel” ise ülke düzeyinde ekonomik gerekçelerle iklim krizine karşı önlem almamak da o kadar “rasyonel”.
Le Monde “Groteskin, Orwellvari bir farsla boy ölçüştüğü bir kara komedi bu” diyordu. FT’ye göre de “Teknolojinin evrimine ilişkin kaderci bir kaçınılmazlık hissi, umutsuzluğa yakın bir duyguyu tetikliyor”. Bu kolektif intihara sürüklenişi durdurmak için hem yapay zekâ hem de iklim krizi alanında, kapitalizme ekonomi dışından küresel çapta, eşgüdümlü bir siyasi müdahale gerekiyor.
Boşuna mı her yerde Z kuşağı gençleri, gelecek kaygısıyla sosyalizme yöneliyor?
