Yapay zekâ teknolojileri son birkaç yılda büyük bir hızla gelişirken, bu sistemlerin arkasındaki fiziksel altyapı da aynı şekilde büyüyor. Dünyanın dört bir yanında dev veri merkezleri inşa ediliyor. Bu tesisler yalnızca yüksek miktarda elektrik tüketmekle kalmıyor; aynı zamanda sürekli yenilenen sunucular, ağ ekipmanları, soğutma sistemleri, güç dağıtım donanımları ve kablolardan oluşan devasa bir elektronik altyapıya ihtiyaç duyuyor.
Üstelik yapay zekâ sektöründeki hızlı donanım değişimi, bu ekipmanların kullanım ömrünü de kısaltıyor. Yeni yayımlanan bir rapor, bunun önümüzdeki yıllarda ciddi bir elektronik atık sorununa dönüşebileceğini ortaya koyuyor. Çevre kuruluşu Basel Action Network (BAN) tarafından hazırlanan analize göre yapay zekâ için kurulan altyapı, önümüzdeki 25 yıl içinde 395 ila 617 milyon ton arasında elektronik ekipmanın kullanım dışı kalmasına yol açabilir.
Yapay zekâ yılda 13 milyon ton elektronik atık üretebilir BAN'ın hesaplamasına göre yapay zekâ kaynaklı elektronik atık miktarı 2030 yılına gelindiğinde yılda 8,6 ila 13,1 milyon metrik tona ulaşabilir. Bu tahmin, yalnızca yapay zekâ sunucularının hesaba katıldığı önceki bazı çalışmaların aksine, veri merkezlerinin çalışması için gereken altyapının tamamını kapsıyor. Kuruluş, bu nedenle kendi tahminlerinin önceki bazı çalışmalardan 40 ila 60 kat daha yüksek olabileceğini belirtiyor.
Buradaki temel sorun, yapay zekâ veri merkezlerinin yalnızca GPU ve sunuculardan oluşmaması. Her bir sunucu rafı yaklaşık 1.360 kilogram ağırlığa ulaşabiliyor. Aynı şekilde veri merkezlerinde kullanılan ağ anahtarları da 30 kilograma kadar çıkabiliyor.
Bunlara yüzlerce kilogram bakır kablo, güç dağıtım sistemleri, soğutma ekipmanları, enerji depolama sistemleri ve diğer donanımlar da ekleniyor. Sorunu daha da büyüten nokta ise bu ekipmanların uzun yıllar kullanılamaması. Yapay zekâ modellerinin giderek daha güçlü donanıma ihtiyaç duyması ve yeni nesil çiplerin hızla devreye girmesi nedeniyle sunucular ve ilgili altyapının yaklaşık iki ila beş yılda bir tamamen değiştirilmesi gerekeceği öngörülüyor.
Bu da bugün kurulan dev veri merkezlerinin yalnızca inşa edildikleri anda değil, sonraki yıllarda da büyük miktarda elektronik atık üretmesi anlamına geliyor. Yapay Zekânın Gereksinimleri Kullanıcılara da Cihaz Değiştirtebilir BAN'ın analizinde dikkat çektiği bir diğer nokta ise yapay zekânın elektronik atık etkisinin veri merkezlerinin dışına taşması. Yapay zekâ sistemlerinin gerektirdiği daha yüksek işlem gücü, zaman içerisinde kullanıcıların bilgisayar, akıllı telefon ve telekomünikasyon ekipmanlarını da daha hızlı yenilemesine neden olabilir.
Kuruluş bu daha geniş etkiyi de hesaba katarak yapay zekânın mevcut elektronik atık akışını daha da hızlandırabileceğini değerlendiriyor. Elektronik atıkta geri dönüşüm geçmişe göre daha yaygın olsa da henüz yeterli seviyede değil. BAN raporundaki verilere göre dünyada her yıl yaklaşık 68,3 milyon ton elektronik atık ortaya çıkıyor ve bunun dörtte birinden daha azı geri dönüştürülüyor.
BAN'ın tahminleri doğru çıkarsa, yapay zekânın fiziksel altyapısının oluşturduğu elektronik atık miktarı mevcut küresel e-atık sorununu ciddi ölçüde büyütecek demektir.
