Avrupa Birliği'nin (AB) Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, salı günü Hırvatistan'ın başkenti Zagreb'de düzenlenen Hırvat Büyükelçiler Konferansı'nda yaptığı konuşmada, Birliğin genişleme sürecinin yeniden yapılandırılmasına yönelik planların ana hatlarını açıkladı.Kos, dünyadaki değişimlere dikkat çekerek, “Dünya değişti. Genişleme de bununla birlikte değişmeli,” dedi.Kos'un açıklamaları, Avrupa Komisyonu'nun uzun süredir gündemde olan ancak rafa kaldırılan genişleme politikasını yeniden ele aldığını gösteriyor. Yeni çalışma, 30'dan fazla üyeye sahip olabilecek bir AB'nin nasıl şekilleneceğini ve aday ülkelerin üyelik sürecinin nasıl yürütüleceğini incelemeyi amaçlıyor.Komisyon, ekim ayında AB liderleri arasında yapılması beklenen kritik görüşmeler öncesinde genişleme konusundaki inisiyatifi yeniden ele almayı hedefliyor.Slovenyalı Komiser Kos, AB'nin yeni bir “Helsinki Anı” ile karşı karşıya olduğunu söyledi.Bu ifade, Soğuk Savaş sonrasında AB'nin 10 yeni ülkeyi aynı anda üyeliğe kabul ettiği ve “Büyük Patlama” olarak adlandırılan genişlemenin önünü açan, Finlandiya'nın başkenti Helsinki'deki Avrupa liderleri toplantısına gönderme yapıyor.Kos, özellikle Karadağ'ın AB üyeliğine en yakın aday ülke olarak hızlı ilerlemesine, Arnavutluk'un hukukun üstünlüğü alanındaki temel kriterlerde kaydettiği gelişmelere, Ukrayna ve Moldova'nın müzakere sürecindeki teknik ilerlemelerine ve İzlanda'nın üyelik sürecini yeniden başlatma kararına dikkat çekti.Kos, “Komisyon, aday ülkeler üyelik müzakerelerinin son aşamasına yaklaşırken Avrupa Birliği'nin nasıl hazırlanması gerektiğine ilişkin fikirlerini sunacak” dedi.Kos ayrıca, yeni üyelerin Birliğe katılımı konusunda AB liderleri düzeyinde uzlaşı sağlanabilmesi için dört temel konunun ele alınması gerektiğini ifade etti.İç reformlarAB'nin genişlemeden sorumlu yetkilisine göre daha büyük bir Birlik, kriz dönemlerinde harekete geçme ve hızla uyum sağlama kapasitesini koruyabilmek için ciddi reformlara ihtiyaç duyacak.Önemli olan, karar alma süreçleri ile kurumsal düzenlemelerde yapılacak değişikliklerin, üye ülkeler arasında uzun müzakereler ve öngörülemeyen bir onay süreci gerektiren antlaşmalar değiştirilmeden de hayata geçirilebileceğini savunması.Kos, “Bunu, karar alma süreçlerini daha sade ve esnek hale getirmek için kullanmalıyız.
Bu, tek bir üye devletin geri kalan herkesi bloke edebildiği alanların sayısını azaltmak anlamına da gelebilir; kurumlarımızı daha küçük yapmak anlamına da gelebilir,” dedi.Kos ayrıca, diğer üye devletler hazır değilken daha küçük bir AB ülke grubunun bir girişimde ilerlemesine imkân tanıyan hukuki mekanizma olan güçlendirilmiş iş birliğine dikkat çekti. Bu mekanizma, Schengen anlaşması ve euro dahil çeşitli alanlarda kullanıldı.Demokratik güvencelerKomiserin vurguladığı bir diğer unsur, yeni üyelerin demokratik standartlar ve hukukun üstünlüğü alanında geriye düşmesini engellemek için mevcut güvencelerin güçlendirilmesi. Viktor Orbán yönetimindeki Macaristan deneyiminden çıkarılan dersle beş AB kurucu üyesi tarafından ortaya atılan bir fikir.Kos, “Bunu bir adım daha ileri taşımamız gerekiyor.
Aramızda Truva atlarına yer açmadığımızdan emin olmalıyız; ne bugün, ne de 10 ya da 20 yıl sonra. Son deneyimler, Birliğimizin temel ilke ve değerlerinin ihlalini önlemek – ve gerekirse düzeltmek – için daha güçlü güvencelere ihtiyaç duyulabileceğini gösterdi,” dedi.Ancak bu öneri, üye devletlerin eşit muamele görmesi gerektiği yönündeki AB'nin temel ilkesine ters düşme ve fiilen ikinci sınıf üyelikler yaratma riski taşıdığı için tartışmalı bulunuyor.Karadağ'ın AB nezdindeki büyükelçisi Petar Markovic, Podgorica'nın bu tür güvencelere, nesnel ve vaka bazında değerlendirilen kriterlere dayanması koşuluyla olumlu yaklaşacağını Euronews'e söyledi.Kos, “Bu tür önlemler hoş birer ek değil, olmazsa olmaz. Yeni üyeleri kabul edebilmek için Birliğimiz içinde güven ve birlik inşa etmek açısından hayati önem taşıyor,” diye ekledi ve daha güçlü güvencelerin onay sürecini de kolaylaştırabileceğini ima etti.Genişleme yöntemiBaşta Fransa ve Almanya olmak üzere bazı AB ülkeleri, Birliğin genişleme yöntemini, özellikle aday ülkelere sürecin daha erken aşamalarında somut faydalar sunacak “kademeli entegrasyon” yoluyla yeniden ele alması gerektiğini savunuyor.“AB'nin genişleme sürecinin bugünün gerçeklerine karşılık verebilmek için evrilmesi gerekiyor,” diyen Kos, katılım sürecinin on yıllar sürebildiğini, bu arada AB'nin hasımlarının belirsizlikten yararlanarak süreci raydan çıkaracak siyasi baskı uygulayabileceğini vurguladı.“Bu nedenle genişlemede ‘ya hep ya hiç’ mantığından uzaklaşmalıyız.
Artık sahip olmadığımız zamanı telafi edebilmek için daha yapılandırılmış bir yaklaşıma ihtiyacımız var. Kademeli entegrasyona dair daha iddialı yollar aramalıyız,” diye konuştu.Birliğin genişleme yöntemini yeniden düşünme gereğinin aciliyeti, büyük ölçüde Ukrayna'nın katılım sürecinin başlamasından kaynaklanıyor; zira AB başkentleri, Kiev'i Avrupa'ya sağlam biçimde kenetlemek için Rusya ile olası bir barış anlaşmasının bir tür üyelik ve güvenlik garantisini içermesi gerekebileceği endişesini taşıyor.Kos, Tek Avrupa Ödeme Alanı'na (SEPA) katılmak ve Birliğin enerji şebekesine bağlanmak gibi, AB'ye aday ülkelerin halihazırda elde edebildiği bazı erken kazanımlar bulunduğunu belirtti. “Bunlar olumlu adımlar.
Ama yeterli değil,” diye devam etti.Geçiş önlemleriSon olarak AB'nin genişlemeden sorumlu yetkilisi, Brüksel'in yeni üyelerin mevcut üye devletler üzerinde yaratacağı etkiyi iyi kavraması ve Birliğin çıkarlarını muhtemel risklere karşı koruması gerektiğini vurguladı.“Yeni üyelerin entegrasyonunun sorunsuz ilerlemesini sağlamak için kapsamlı geçiş önlemleri uygulama konusunda deneyim sahibiyiz. Ve AB bütçesinin önceliklerimizi finanse etmeyi sürdürebildiğinden emin olmalıyız,” diye ekledi.Yeni üye devletlerin AB bütçesine nasıl dahil edileceği, Avrupa hükümetleri arasında tartışma konusu ve zaten gergin olan bir sonraki 'Çok Yıllı Mali Çerçeve' müzakerelerini daha da karmaşıklaştırıyor.
