AB'nin yapay zekâyı dizginleme gücü: Von der Leyen'in vaadine rağmen tartışmalı

Ursula von der Leyen, ekonomileri ve işgücü piyasalarını, ayrıca güvenlik altyapılarını hükümetlerin tepki verebileceğinden daha hızlı biçimde yeniden şekillendirmekle tehdit eden yapay zekâdaki hızlı gelişimin temposunu Brüksel'in belirleyeceğine dünyanın inanmasını istiyor.Sorun şu ki, Avrupa Birliği yarışa neredeyse hiç dahil değil.Bu hafta Birliğin Durumu konuşmasında Avrupa Komisyonu Başkanı, Avrupa'nın yapay zekâya ilişkin kuralların yazılmasına yardımcı olacağı sözünü vererek, Birliği Washington ve Pekin'le aynı seviyede bir kural koyucu olarak konumlandırdı.Ancak AB'nin baskın bir modeli, OpenAI, Claude ya da DeepSeek'e denk bir şirketi yok; teknolojiyi fiilen geliştiren şirketler üzerinde de kayda değer bir etkisi bulunmuyor.Yenilen grubundan bağımsız İrlandalı AP üyesi Michael McNamara, von der Leyen'in taahhüdünün şu aşamada "laf olsun diye edilmiş sözlerden" ibaret olduğunu söylüyor."En önemli yapay zekâ geliştiricilerinin birçoğu Avrupa dışında ve sözlerine en ufak bir önem dahi vermeyecek," diyen, Yapay Zekâ Yasası'nın uygulanması ve yürütülmesine ilişkin Avrupa Parlamentosu çalışma grubunun eşbaşkanı olan milletvekili şöyle konuştu.McNamara, von der Leyen Komisyonu'nun yapay zekâ güvenliği konusundaki sicilinin son derece tutarsız olduğunu savundu.Komisyon, önce geçen yasama döneminde yapay zekâ sistemleri için risk temelli bir kural kitabı olan Yapay Zekâ Yasası'nı ve yapay zekâ kaynaklı zararlara karşı dava açmayı kolaylaştıracak bir Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi'ni sahiplenip öne çıkardı, ardından bu dönem sorumluluk önerisini geri çekti.Daha sonra, son Omnibus üçlü müzakerelerinde güvenlik önlemlerini zayıflatmak ve Konsey ile Parlamento'ya Yapay Zekâ Yasası'ndan tüm sektörleri muaf tutmaları için baskı yapmak için çaba harcadı; Birliğin Durumu konuşmasında ise bir kez daha geri adım atarak yön değiştirdi."Bu kadar kısa sürede böylesine çelişkili pozisyonlar almışken, yapay zekâ geliştiricilerinin son açıklamalarına çok fazla değer vermesini beklemek zor," diye devam etti McNamara.Buna karşılık Von der Leyen'in, özellikle model değerlendirme, doğrulama ve güvenlik konusunda Kanada, Birleşik Krallık ve diğer "benzer düşüncelere sahip ortaklarla" çalışma taahhüdüne katıldığını belirtti.Öte yandan, Parlamentonun yapay zekâ çalışma grubunun diğer eşbaşkanı ve Yapay Zekâ Yasası'nın eş raportörü olan İtalyan milletvekili Brando Benifei, von der Leyen'i övdü ve onun "Yapay Zekâ Yasası Avrupa'yı yapay zekâ güvenliğinde öncülüğe taşıyor" iddiasının yerinde olduğunu söyledi."Bu yasa, burada sunulan her ileri düzey modeli, ister Amerikan ister Çinli olsun, kapsama alıyor. Kanada ve Birleşik Krallık ile güvenlik alanında kurulacak müttefik işbirliği, egemen kapasiteyle desteklenmesi gereken olumlu bir adım: Avrupa bulutu, çipler, birleşik sermaye ve düzenleyici liderliği teknolojik güce dönüştürecek yapay zekâ için kamuya ait bir CERN."AB yarışın gerçekten parçası mı?Dünkü Birliğin Durumu konuşmasında Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, AB'nin yapay zekâ endüstrisine yönelik planlarını ortaya koydu ve sınırdaki gelişmeyi kontrol altına almak için yapay zekâ modellerinin geliştirilmesinin yavaşlatılması çağrısında bulundu.Konuşmasındaki ifade tarzı, Anthropic'ten Dario Amodei'nin bu hafta başında yayımlanan bir makalede (kaynak İngilizce) dile getirdiği çağrılarla örtüşüyor."Teknolojiyi geliştirenler bu kadar netse, bizim de net olmamız gerekir," dedi Avrupa Parlamentosu'na hitaben.Avrupa şu anda yapay zekâ yarışında ve birçok açıdan ABD ile Çin'in gerisinde.Kıta, küresel yapay zekâ yatırımlarının tahmini 1 trilyon dolar (871,6 trilyon €) büyüklüğünün yüzde 5'inden daha azını çekiyor; yatırımların yüzde 75-80'i ABD'ye, yüzde 10-14'ü ise Çin'e gidiyor.Kıtadaki tek kayda değer yapay zekâ şirketi Mistral AI'nin değeri yalnızca 24 milyar dolar (20,9 milyar €); bu rakam, her biri sırasıyla 852 milyar dolar (741,2 milyar €) ve 965 milyar dolar (839,6 milyar €) değer biçilen ABD'li OpenAI ve Anthropic'in yanında çok küçük kalıyor.Amerika'dakine kıyasla daha çoğulcu olan Çin'in yapay zekâ sahnesinde bile, 52 milyar dolar (45,2 milyar €) değerindeki DeepSeek, 31,5 milyar dolar (27,4 milyar €) değerindeki Moonshot AI ve 141 milyar dolar (122,7 milyar €) değerindeki Zhipu AI gibi pazar liderleri bulunuyor.AB'nin makul biçimde önde olduğu tek alanın, 2024'te yürürlüğe giren AB Yapay Zekâ Yasası ve bu yıl ağustosta devreye giren şeffaflık ve yönetişim kurallarıyla düzenleme olduğu savunulabilir.Komisyon Başkanı ise AB Yapay Zekâ Yasası'nın "koruma bariyerleri" oluşturmak açısından "kritik bir parça" olduğuna ve "Avrupa'yı bununla nasıl başa çıkılacağına dair küresel çabalara yön verebilecek bir konuma yerleştirdiğine" inanıyor.Von der Leyen ayrıca AB'nin Kanada, Birleşik Krallık ve diğer müttefikleriyle işbirliği arayacağını duyurdu. "Model değerlendirme, doğrulama, erken uyarı, yapay zekâ güvenliği ve daha pek çok alanda birlikte çalışmak istiyoruz."Ayrıca, kasım ayında sanayi liderleri, girişimciler ve hükümet yetkilileriyle yapılacak görüşmelerde yapay zekânın sağlık, ulaşım, tarım-gıda, ileri imalat, savunma ve uzay gibi kilit sektörlerde nasıl uygulanabileceğinin ele alınacağı planlarından da söz etti.Von der Leyen, ayrıca "becerilerin geliştirilmesine, işlerin kalitesinin artırılmasına ve çalışanlara adil bir fırsat verilmesine" yardımcı olacak bir "Nitelikli İşler Yasası"nı 2026 sonuna kadar gündeme getirme sözü verdi.