Yasa’nın 50. maddesi kapsamındaki yeni şeffaflık kuralları 2 Ağustos’ta yürürlüğe girdi. AB pazarında kullanılan yapay zekâ üretimi içerik oluşturan, yayımlayan veya devreye alan herkesin artık yerine getirmesi gereken yeni yükümlülükleri var; aksi halde milyonlarca euroya varan para cezalarıyla karşı karşıya kalabilir.Yapay Zekâ Yasası’na uyumla ilgili önceki tartışmalar çoğunlukla yüksek riskli sistemlere ve büyük şirketlere odaklanırken, yapay zekâ sistemleri ve yapay zekâ üretimi içeriklere ilişkin yeni AB şeffaflık kuralları, yaz tatili biter bitmez AB içinde ve dışında çok sayıda kişi ve şirketin gündemine girecek.2 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren yeni kurallar; şirketler, medya kuruluşları, sivil toplum örgütleri, tasarımcılar, reklam ajansları ve daha pek çoğu dâhil olmak üzere hem gerçek kişilere hem de tüzel kişilere geniş bir yelpazede uygulanacak.Kurallar, yalnızca AB merkezli kişi ve kuruluşlar için değil, sistemleri ya da içerikleri AB pazarında kullanılan AB dışı aktörler için de geçerli olacak.Ayrıca bu yükümlülükler, sunulan hizmetin ücretli ya da ücretsiz olmasına bakılmaksızın geçerli olacak.Bireysel kullanım, araştırma ve bilimsel amaçlar, açık kaynaklı sistemler ile sanatsal, yaratıcı ya da mizahi içerikler için bazı istisnalar veya daha hafif kurallar bulunsa da, olası yaptırımlardan kaçınmak için yönergeleri ciddiye almak ve hangi faaliyet, ürün ve içeriklerin işaretlenmesi gerektiğini titizlikle değerlendirmek gerekiyor.Yeni kurallara uymayan sağlayıcılar ve devreye alanlar, 15 milyon euroya kadar ya da dünya çapındaki toplam cirolarının yüzde 3’üne kadar para cezasına çarptırılabilir. AB kurumlarına ise 750 bin euroya kadar ceza kesilebilecek.Yapay zekâ sistemleri ve yapay zekâdan etkilenen içerikler için 4 temel şeffaflık yükümlülüğüYönergeler, şeffaflık yükümlülüklerinin dört ana grup için tanımlandığı Yapay Zekâ Yasası’nın 50. maddesini açıklayıcı bir belge niteliği taşıyor:50(1). madde, doğrudan gerçek kişilerle etkileşime giren yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükleri düzenliyor ve sağlayıcıların, bireylerin bir yapay zekâ sistemiyle muhatap olduklarının farkında olacakları şekilde sistem tasarlayıp geliştirmelerini zorunlu kılıyor.50(2). madde, sentetik görüntü, video, ses veya metin içeriğini işleyen yapay zekâ sistemlerine yönelik yükümlülükleri belirliyor.
Buna göre sağlayıcılar, yapay zekâ çıktılarının makine tarafından okunabilir ve tespit edilebilir bir biçimde işaretlenmesini sağlamak zorunda.50(3). madde, duygu tanıma ve biyometrik tanıma amacıyla geliştirilen yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükleri düzenliyor. Bu durumda sistemi devreye alanlar, gerçek kişilere bir yapay zekâ sistemine maruz kaldıklarını bildirmek zorunda.50(4). madde ise kamuoyunu “kamuyu ilgilendiren konular” hakkında bilgilendirmek için deepfake veya metin üreten, işleyen ya da yayımlayan yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükleri içeriyor. Bu kapsamda sistemi devreye alanlar, söz konusu içeriğin yapay zekâ tarafından üretildiğini, geliştirildiğini ya da başka şekilde manipüle edildiğini açıkça belirtmekle yükümlü.Sohbet botları, ajanlar ve botlarBir yapay zekâ sisteminin Yapay Zekâ Yasası’nın 50. maddesi kapsamına girmesi için, Avrupa Komisyonu’nun tanımını karşılaması gerekiyor: Sistem gerçek kişilerle etkileşime girmeli, bu kişilerle etkileşim amacıyla tasarlanmış olmalı ve onlarla doğrudan (gerçek zamanlı ya da buna yakın bir sürede) etkileşim kurmalı.Bu da yapay zekâ destekli sesli asistanlar, sohbet botları, yapay zekâ destekli çağrı hatları, sohbet eşlikçileri, yapay zekâ avatarları, robotlar, yapay zekâ botları, kodlama ajanları ve diğer tüm yapay zekâ ajanlarının, Yasa’nın 50. maddesi uyarınca yükümlülükleri olduğu ve Komisyon’un yönergelerine uymak zorunda oldukları anlamına geliyor.Yazarlar, tasarımcılar, sosyal medya fenomenleri ve podcast yayıncılarıYeni genel kural, özellikle “kamuyu ilgilendiren konularla” bağlantılıysa, ses, video, görsel, metin ya da deepfake fark etmeksizin tüm yapay zekâ üretimi veya yapay zekâ ile geliştirilmiş içeriklerin işaretlenmesi olmalı.Girdiyi esaslı biçimde değiştirmeden yalnızca yapay zekânın yardımıyla düzenlenen ya da insan ve editoryal denetimden geçen içerikler için bazı istisnalar ve daha hafif kurallar bulunsa da, neyin “esaslı değişiklik” sayılacağı konusu oldukça muğlak.Benzer şekilde editoryal inceleme ve denetimin de yalnızca küçük dilbilgisi ya da yazım düzeltmelerine odaklanmayan, içerikten tümüyle sorumlu belirli bir kişinin bulunduğu, gerçekten kapsamlı bir kontrol olması bekleniyor.Yazarlar, kalem erbabı ve blog yazarları için: Üslubu, yapıyı ve anlamı değiştiren yapay zekâ üretimi özetler, metinler ve yeniden yazımlar mutlaka işaretlenmeli.Yapay zekâ tarafından üretilen ya da önemli ölçüde geliştirilen metin; kamu yönetimi ve hizmetleri, adalet ve kolluk faaliyeti, temel haklar, kamu güvenliği, sağlık, çevrenin korunması, tüketici güvenliği, ekonomi ve benzeri “kamuyu ilgilendiren konulara” dair bilgiler içeriyorsa, bu da işaretlenmek zorunda.İşaretlenmesi gerekmeyenler: küçük dilbilgisi düzeltmeleri, yazım kontrolü ve üslup cilalama işlemleri.Sosyal medya fenomenleri ve yüz düzenleme uygulamalarını sevenler için: Mevcut fotoğraflardaki yüzlerin değiştirildiği ya da yüzlerde esaslı değişiklikler yapıldığı içerikler de işaretlenmeli.Görsellerin kişisel kullanım için düzenlenmesi şeffaflık yükümlülüklerinin dışında kalsa da, ticari amaç güden her tür içerik AB’nin yeni şeffaflık kuralları kapsamına girebilir.Grafik ve video tasarımcıları için: Mevcut videolarda nesne ve kişilerin çıkarıldığı, değiştirildiği ya da eklendiği tüm video ve görsel içerikler işaretlenmeli.Aynı şekilde, bir kişinin vücut formunu, ten rengini değiştiren; anlamı, niyeti ve mesajı dönüştürecek ölçüde aşırı aydınlatma, karartma, renk ve kontrast değişiklikleri içeren içerikler de işaretlenmeli.Gerçekte yaşanmamış olayların gösterildiği videoların üretilmesi; kişilerin, nesnelerin, olayların ya da olguların temsil biçimini değiştiren görüntü veya videolar ile içeriğin her türlü esaslı şekilde değiştirilmesi de işaretleme kapsamına giriyor.İşaretlenmesi gerekmeyenler: genel biçimlendirme; netlik artırma, kırpma, küçük renk/ışık ayarları, keskinleştirme, toz ve leke, kırmızı göz, arka planların giderilmesi, yüzlerin pikselizasyonu ya da bulanıklaştırılması gibi düzenlemeler; video sabitleme, oynatma hızında küçük ayarlamalar ve içeriği aşırı derecede değiştirmeyen diğer genel düzenlemeler.Podcast yayıncıları, ses kurgucuları ve radyo sunucuları için: Belirli bir kişinin sesiyle gerçekçi konuşma sentezi yapılması durumunda bu içerik mutlaka işaretlenmeli.Müşteri–ajans ve işveren–çalışan ilişkilerinde sorumluluk kimde?Bir şirket, bir reklam ya da grafik tasarım ajansından tasarım hizmeti satın alıyor ve ajansın yapay zekâyı kullanıp kullanmaması ya da nasıl kullandığı üzerinde karar verip kontrol uygulamıyorsa, şeffaflık yükümlülükleri müşteriye değil ajansa ait oluyor.Benzer şekilde, şeffaflık yükümlülükleri, yapay zekâdan etkilenmiş içeriği fiilen üreten bireysel çalışanların ya da serbest çalışanların değil, işverenin/tüzel kişiliğin sorumluluğu olarak görülüyor:(14) “Bir yapay zekâ sistemini devreye alan taraf, sistemin kendi yetki ve sorumluluğu altında kullanıldığı bir tüzel kişi ise (örneğin bir reklam şirketi), o tüzel kişinin talimat ve denetimi altında çalışan bireysel personelin (örneğin dijital animatörler, web tasarımcıları, içerik üreticileri, gazeteciler) bu sistem için ayrı birer devreye alan olarak değerlendirilmemesi gerekir.Bir tüzel kişi, sistemi kendi adına ve kendi sorumluluk ve kontrolü altında işletmek üzere üçüncü tarafları (örneğin taşeronlar, serbest çalışanlar) devreye soksa dahi devreye alan sıfatını korur.”Deepfake kurallarıDeepfake’lerin, mevcut kişi, nesne, yer, kurum ya da olaylara benzediği ve bir kişiye gerçek ve doğruymuş izlenimi verebileceği durumlarda mutlaka işaretlenmesi gerekiyor.Sanatsal, yaratıcı, mizahi ya da kurgusal içerikler için yine istisnalar söz konusu; ancak deepfake profesyonel amaçla kullanılıyorsa, bu içerik yine de işaretlenmeli.Gerçek kişiler, siyasetçiler, ünlüler, şirket CEO’ları hakkında yapılan deepfake’ler; yapay zekâ ile üretilen ses klonları ve gerçek hayattakinden daha iyi görünen yapay zekâ üretimi ürün reklamları ile ambalaj görselleri de dâhil olmak üzere tüm bu içeriklerin işaretlenmesi gerekiyor.İstisnalar: bireysel kullanım, açık kaynak, kolluk faaliyeti, bilimsel ve araştırma amaçlı kullanımŞeffaflık yükümlülüklerinden muafiyet; yapay zekâyı kişisel, meslek dışı faaliyetler için kullanan gerçek kişiler, bilim insanları ve araştırmacılar, açık kaynaklı sistemler ile kolluk makamları için geçerli.Ancak bir birey kendi adına hareket ederken kişisel faaliyeti mesleki faaliyetiyle örtüşüyor ve ekonomik bir kazanç sağlanıyorsa, şeffaflık yükümlülüklerinin devreye girmesi kuvvetle muhtemel.Açık kaynak söz konusu olduğunda ise hem sağlayıcıların hem de sistemi devreye alanların, kendilerine düşen şeffaflık yükümlülüklerine uyması gerekiyor.İşaretleme önerileriSağlayıcılar, sistemler arası tespitin mümkün olması ve yapay zekâ sistemlerinin çıktılarının yapay zekâ üretimi ya da manipüle edilmiş olduğunun anlaşılabilmesi için sistemlerini makine tarafından okunabilir bir formatta işaretlemek zorunda.Sistemi devreye alanlar ise kendi adlarına, yapay zekâ tarafından üretilen ya da manipüle edilen içeriği açık ve kolayca ayırt edilebilir biçimde işaretlemeli.Komisyon’un yönergeleri, bazı yapay zekâ işaretleme tekniklerinin tek başına kullanıldığında gereksiz ya da yetersiz sayılacağını belirtiyor.
Örneğin:yalnızca hüküm ve koşullarda, URL’lerde veya belgelerde yer alan bilgilendirmelerkullanıcılar tarafından görülmeyen, meta veriler veya filigranlar gibi makine tarafından okunabilir işaretler“asistan” gibi genel göndermelerin kullanıldığı, belirsiz ya da muğlak işaretler“bu sitedeki hizmetlerde yapay zekâ kullanılmaktadır” gibi genel nitelikli açıklamalar“bu sistem LLM’ler kullanmaktadır” örneğinde olduğu gibi aşırı teknik açıklamalarBu haber ilk olarak EU Tech Loop (kaynak İngilizce) sitesinde yayımlandı ve bir içerik paylaşım anlaşması kapsamında Euronews’te yeniden kullanıldı.
